Διεθνή 04/05/2016

Προσφυγική κρίση: Η Συμφωνία της 18ης Μαρτίου, τα νομικά κείμενα και η στάση της Τουρκίας (Μέρος ΄Β)

Γίνεται αντιληπτό ότι αν υιοθετηθεί μια διασταλτική ερμηνεία των προνοιών της Σύμβασης, χωρίς να δίνεται έμφαση - υπό την επήρεια ενός συναισθηματικού διεθνισμού - στην προϋπόθεση της απευθείας έλευσης από τη χώρα προορισμού, τότε ο οποιοσδήποτε, προερχόμενος από χώρες της Αφρικής και της Ασίας, μπορεί να ισχυριστεί ότι αποτελεί μέλος μιας κοινωνικής ομάδας (ομοφυλόφιλοι, κάτοικοι παραθαλάσσιων περιοχών όπου η άνοδος της στάθμης του νερού καθιστά δύσκολη τη ζωή τους, χορτοφάγοι, φορείς απίθανων δοξασιών και πεποιθήσεων), η οποία αντιμετωπίζει κίνδυνο και άρα χρήζει προστασίας δικαιούμενος πολιτικό άσυλο.

Β. Πρόνοιες Νομικών Κειμένων

Κοινοτικά Κείμενα

Αναφορικά με τις αιτήσεις ασύλου και βάσει της κοινοτικής Οδηγίας 2013/32, υπάρχουν δύο περιπτώσεις, στις οποίες κρίνονται απαράδεκτες σε χώρα της Ε.Ε. όταν υπάρχει ο παράγοντας της τρίτης χώρας, στη συγκεκριμένη περίπτωση της Τουρκίας. Πρώτον, να θεωρηθεί, επίσημα, η τελευταία ως πρώτη χώρα ασύλου, στην οποία να έχουν αναγνωρισθεί ως πρόσφυγες οι προερχόμενοι από τη Συρία ή να απολαμβάνουν επαρκούς προστασίας στη χώρα, συμπεριλαμβανομένης της μη επαναπροώθησης στη Συρία (8). Εναλλακτικά, να αναγνωριστεί η Τουρκία ως ασφαλής χώρα (άρθρο 38 της Οδηγίας), όπου, ναι μεν, οι προερχόμενοι από τη Συρία δεν έχουν αναγνωριστεί ως πρόσφυγες, αλλά δεν υπάρχει απειλή λόγω φυλής, θρησκείας, ιθαγένειας, τηρείται η αρχή της μη επαναπροώθησης και υπάρχει η δυνατότητα να αιτηθεί κάποιος το καθεστώς προστασίας του πρόσφυγα και αν του εγκριθεί να του χορηγηθεί προστασία σύμφωνα με τη Σύμβαση της Γενεύης του 1951. Σύμφωνα με το ίδιο άρθρο 38 της Οδηγίας 2013/32, η έννοια της ασφαλούς τρίτης χώρας πρέπει να περιέχει τη διαδικασία εξέτασης, κατά πόσο η εν λόγω τρίτη χώρα είναι ασφαλής για το συγκεκριμένο κάθε φορά άτομο, με το τελευταίο να έχει τη δυνατότητα να προσβάλλει τον καθορισμό της τρίτης χώρας ως ασφαλούς, καθώς και να αμφισβητήσει την ύπαρξη συνδέσμου μεταξύ της τρίτης αυτής χώρας, στην οποία δεν θέλει να πάει και του ιδίου του αιτούντος. Το ζήτημα στη συγκεκριμένη περίπτωση αφορά, κυρίως, τους Σύρους πολίτες κουρδικής καταγωγής και αραβικής καταγωγής χριστιανικού θρησκεύματος και οι τυχόν κίνδυνοι, που αντιμετωπίζουν στην Τουρκία.

Η εφαρμογή της έννοιας της ασφαλούς τρίτης χώρας ενισχύεται, όταν υπάρχει σύνδεσμος, μεταξύ του αιτούντος διεθνούς προστασίας και της εν λόγω τρίτης χώρας, βάσει του οποίου θα ήταν «εύλογο για τον αιτούντα να μεταβεί στη συγκεκριμένη χώρα» (9).  Δεσμός μεταξύ του αιτούντος και της τρίτης χώρας, μπορεί να θεωρηθεί η ύπαρξη συγγενών σε αυτή την τρίτη χώρα. Στην περίπτωση, όμως, κατά την οποία το εν λόγω άτομο έχει συγγενείς σε περισσότερες από μία πιθανές ασφαλείς τρίτες χώρες;  Στην περίπτωση κατά την οποία διαθέτει συγγενείς σε Λίβανο, Κατάρ ή Αίγυπτο και σε μια ευρωπαϊκή χώρα; Πώς θα επιλεγεί και από ποιον, σε ποια απ’ όλες τις τρίτες χώρες θα κατευθυνθεί;

Από την άλλη, στην περίπτωση της Τουρκίας, υπάρχει ο διπλός σύνδεσμος της γεωγραφικής γειτνίασης και του ομόθρησκου στοιχείου με τους Τούρκους Σουνίτες μουσουλμάνους. Οι ίδιοι οι Σύροι  πρόσφυγες θα πρέπει να επιθυμούν και να απαιτούν  να παραμείνουν όσο, εγγύτερα γίνεται στην πατρίδα τους, ώστε μόλις υπάρξει συμφωνία ειρήνης να επιστρέψουν, χωρίς μεγάλη καθυστέρηση στις εστίες τους και να ξεκινήσουν την ανοικοδόμηση της χώρας τους. Η παραπάνω αναφορά, φυσικά, δεν βρίσκει εφαρμογή για Σύρους οι οποίοι δεν θέλουν, απλά, να δραπετεύσουν από τον εμφύλιο πόλεμο, αλλά να φύγουν από τη Συρία, για να καταφέρουν να γίνουν δεκτοί σε ευρωπαϊκές χώρες, απολαμβάνοντας σειρά προνομίων, όπως επιδόματα, υπηκοότητα και άλλα πολλά. Αυτό, ίσως, να καταδεικνύει το χαμηλό βαθμό νομιμοφροσύνης πολλών Σύρων στην ίδια τους την πατρίδα και να γεννά ερωτήματα, αναφορικά με το κατά πόσο, όσοι Σύροι γίνουν δεκτοί να ζήσουν σε ευρωπαϊκές χώρες θα αγαπήσουν τις χώρες αυτές, θα σεβαστούν τον χριστιανικό χαρακτήρα -όσος απέμεινε- και το πολιτιστικό πλαίσιο των χωρών αυτών και θα είναι έτοιμοι να προβούν σε θυσίες για τη νέα τους πατρίδα - όχι να την παρατήσουν σε στιγμές δυσκολιών, όπως, ενδεχομένως να έκαναν κάποιοι Σύροι - ή, απλά, θα την δουν ως ένα άνετο ξενοδοχείο από το οποίο θα έχουν μόνο απαιτήσεις και όχι υποχρεώσεις.

Συμπληρωματικές διατάξεις του άρθρου 38 περιέχονται στο άρθρο 39, στο οποίο καθορίζεται η έννοια της ευρωπαϊκής ασφαλούς τρίτης χώρας.  Πέραν της επικύρωσης της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, της μη επανοπροώθησης σε χώρα όπου αντιμετωπίζει κίνδυνο, της εφαρμογής νομοθεσίας για το άσυλο και τη δυνατότητα του αιτούντος να αμφισβητήσει,  όπως στο άρθρο 38, την εφαρμογή της έννοιας της ασφαλούς τρίτης χώρας, προβλέπεται η εν λόγω χώρα να έχει επικυρώσει τη Σύμβαση της Γενεύης χωρίς γεωγραφικούς περιορισμούς, το οποίο δεν συμβαίνει με την Τουρκία. Πιο συγκεκριμένα, η Άγκυρα θέτει γεωγραφικό περιορισμό ως προς την προέλευση των προσφύγων, αναγνωρίζοντας ως πρόσφυγες μόνο τους προερχόμενους από την Ευρώπη. Σημειώνεται ότι  η  Σύμβαση της Γενεύης για το Καθεστώς των Προσφύγων, το 1951, έξι χρόνια μετά το τέλος του Β΄ ΠΠ, αφορούσε γεγονότα, τα οποία συνέβησαν στην Ευρώπη, πριν την 1η Ιανουαρίου 1951, δίνοντας, παράλληλα, τη δυνατότητα στα κράτη, που το επέλεγαν να δηλώσουν ότι αναγνωρίζουν την εφαρμογή της Σύμβασης και σε οποιοδήποτε άλλο μέρος (10).

Ανάλογες ρυθμίσεις περιέχει το άρθρο 37 της ίδιας Οδηγίας, σύμφωνα  με το οποίο τα κράτη μέλη μπορούν να νομοθετήσουν τον εκάστοτε εθνικό χαρακτηρισμό ασφαλών χωρών καταγωγής, στις οποίες μπορεί να γίνει εξέταση αιτήσεων διεθνούς προστασίας. Τα κράτη- μέλη, στη συνέχεια, επανεξετάζουν σε τακτά χρονικά διαστήματα την κατάσταση στις εν λόγω χώρες. Ο καθορισμός δε των χαρακτηριστικών των ασφαλών χωρών ορίζεται στο Παράρτημα 1 της ίδιας Οδηγίας. Πιο συγκεκριμένα, ένα κράτος-μέλος δύναται να χαρακτηρίσει μια τρίτη χώρα ασφαλή, αν στη χώρα αυτή δεν υφίσταται, «γενικά και μόνιμα» βασανιστήρια ή απάνθρωπη μεταχείριση ή να υφίσταται απειλή από τη χρήση αδιάκριτης βίας «σε καταστάσεις διεθνούς ή εσωτερικής ένοπλης σύγκρουσης». Για τη διασφάλιση των παραπάνω λαμβάνονται υπ’ όψιν τα εξής: σχετική νομοθεσία της χώρας και εφαρμογή, τήρηση των δικαιωμάτων και των ελευθεριών, που περιέχονται στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, του 1950, στο Διεθνές Σύμφωνο για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα του 1966, στη Σύμβαση κατά των Βασανιστηρίων και άλλων τρόπων σκληρής, απάνθρωπης ή ταπεινωτικής μεταχείρισης ή τιμωρίας του 1984, τήρηση της αρχής της μη επανοπροώθησης σύμφωνα με τη Σύμβαση της Γενεύης, καθώς και μηχανισμού προσφυγής κατά των παραβιάσεων των ελευθεριών αυτών (11). Σε κάθε περίπτωση, βρίσκεται στη διακριτική ευχέρεια του κράτους να υιοθετήσει ένα τέτοιον ορισμό. Γίνεται κατανοητό ότι σε περίπτωση, κατά την οποία ένα κράτος υιοθετήσει και, πρακτικά, εφαρμόσει ένα ορισμό των ασφαλών τρίτων χωρών, αποδεχόμενο πλήρως όλα τα παραπάνω καθώς και την πιστή εφαρμογή αυτών, τότε, αυτοδεσμεύεται, χάνει την ελευθερία δράσης και καθίσταται μαγνήτης για κάθε συνάνθρωπο μας, ο οποίος θεωρεί εαυτόν – δίκαια ή άδικα – κατατρεγμένο. Δεν θα μπορεί το κράτος αυτό να  στείλει το συγκεκριμένο άτομο, παρά σε λίγες χώρες, παγκοσμίως, οι οποίες θα πληρούν τον ορισμό της ασφαλούς τρίτης χώρας. Λόγω της πιθανής απροθυμίας των περισσοτέρων να δεχθούν άτομα, σε ανάλογη κατάσταση, τα τελευταία θα παραμένουν στο εν λόγω κράτος.

Πρόνοια Γενεύης για μη αποδοχή προσφύγων και Ελλάδα

Σύμφωνα με το άρθρο 31 της Σύμβασης του 1951 ένα κράτος δεν θα επιβάλλει ποινές για την παράνομη είσοδο ατόμων προερχόμενα απευθείας από περιοχές όπου η ζωή και ελευθερία τους απειλείται για λόγους φυλής, θρησκείας, εθνικότητας ή συμμετοχής σε κοινωνική ομάδα ή λόγω πολιτικού φρονήματος. Βασική προϋπόθεση είναι να προέρχεται απευθείας από τη συγκεκριμένη περιοχή (12). Επιπλέον προϋποθέσεις είναι τα εν λόγω άτομα να εμφανιστούν, άμεσα, στις αρχές του κράτους υποδοχής και να αποδείξουν τους λόγους για την είσοδο τους  τη χώρα (14).  Γίνεται αντιληπτό ότι αν υιοθετηθεί μια διασταλτική ερμηνεία των προνοιών της Σύμβασης, χωρίς να δίνεται έμφαση - υπό την επήρεια ενός συναισθηματικού διεθνισμού - στην προϋπόθεση της απευθείας έλευσης από τη χώρα προορισμού, τότε ο οποιοσδήποτε, προερχόμενος από χώρες της Αφρικής και της Ασίας, μπορεί να ισχυριστεί ότι αποτελεί μέλος μιας κοινωνικής ομάδας (ομοφυλόφιλοι,  κάτοικοι παραθαλάσσιων περιοχών όπου η άνοδος της στάθμης του νερού καθιστά δύσκολη τη ζωή τους, χορτοφάγοι, φορείς απίθανων δοξασιών και πεποιθήσεων), η οποία αντιμετωπίζει κίνδυνο και άρα χρήζει προστασίας δικαιούμενος πολιτικό άσυλο. Μια τέτοια προσέγγιση αχρηστεύει τη Σύμβαση με θύματα, πρωτίστως, τους πραγματικούς πρόσφυγες. Πως ορίζεται η έννοια κοινωνική ομάδα; Αν δεν γίνουν αποδεκτά συγκεκριμένα χαρακτηριστικά επακριβώς καθοριζόμενα τότε ο κάθε ενδιαφερόμενος πρόσφυγας, πραγματικός ή μη, θα έχει το αποκλειστικό δικαίωμα να ορίζει ο ίδιος, εντελώς αυθαίρετα και υποκειμενικά, την κοινωνική ομάδα-θύμα στην οποία ανήκει και να απαιτεί πολιτικό άσυλο.

Το κλείσιμο των συνόρων των ευρωπαϊκών κρατών, όσο και αν προσεγγίζεται με συναισθηματικά κριτήρια, διαθέτει  νομική βάση. Αν ληφθούν ως παράδειγμα τα Σκόπια, οι πρόσφυγες ξεκινώντας από τη Συρία πέρασαν από Τουρκία και Ελλάδα. Ακόμα και αν γίνουν αποδεκτοί, πλήρως, οι επιφυλάξεις για την Τουρκία, δεν υπάρχουν τέτοιοι για την Ελλάδα εφόσον η τελευταία, χωρίς επιφυλάξεις, έχει αποδεχθεί τις πρόνοιες της Σύμβασης του 1951 και του Πρωτοκόλλου του 1967. Άρα, βάσει του άρθρου 31.1 της Σύμβασης του 1951 και εφ’ όσον οι πρόσφυγες δεν εισέρχονται στα Σκόπια απευθείας από τη Συρία, όπως θα συνέβαινε αν ταξίδευαν αεροπορικώς, η κυβέρνηση των Σκοπίων μπορεί να ισχυριστεί ότι δεν είναι υποχρεωμένη να παράσχει άσυλο διότι πριν τα Σκόπια οι πρόσφυγες διέσχισαν την Ελλάδα, μια απολύτως ασφαλή χώρα (13). Το ίδιο ισχύει και για χώρες δυτικότερα των Σκοπίων με το επιχείρημα να ενδυναμώνεται λόγω του γεγονότος ότι μεσολαβούν ολοένα και περισσότερες ασφαλείς χώρες. Το αν οι εν λόγω χώρες μπορούν, για να αποσυμφορήσουν την Ελλάδα, να δεχθούν κάποιες δεκάδες χιλιάδες πρόσφυγες βάσει ποσόστωσης, έστω και προσωρινά, μέχρι να ληφθούν τελικές αποφάσεις και μέχρι να ξεκαθαριστεί η κατάσταση στη Συρία, αυτό θα αποτελέσει σημαντική κίνηση και ουσιαστική βοήθεια σε μια χώρα με πολλά και σημαντικά προβλήματα. Κίνηση, όμως, η οποία στο βαθμό που θα γίνει θα αποτελέσει πολιτική απόφαση επηρεαζόμενη από πλείστους παράγοντες, όπως η απειλή κυρώσεων από την ΕΕ, και όχι μια άμεση συμμόρφωση σε συγκεκριμένη νομική υποχρέωση, η οποία δεν αφήνει περιθώρια στις κυβερνήσεις να έχουν λόγο.

Η κατάσταση παροχής ασύλου στην Ελλάδα περιπλέκεται από αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου τα τελευταία χρόνια. Σύμφωνα με τον Κανονισμό γνωστό ως Δουβλίνο ΙΙΙ η χώρα η οποία αποτελεί την πρώτη χώρα εισόδου αλλοδαπών στην ΕΕ έχει την υποχρέωση να εξετάσει την αίτηση πολιτικού ασύλου. Αν γίνει δεκτό ότι στόχος των προσφύγων ή λαθρομεταναστών είναι χώρες της Δυτικής και Βορείου Ευρώπης μια τέτοια πρόνοια λειτουργούσε αποτρεπτικά διότι οι εν λόγω χώρες από τη στιγμή κατά την οποία διασταύρωναν ότι πρώτη χώρα εισόδου είναι η Ελλάδα επέστρεφαν τους πρόσφυγες/ λαθρομετανάστες πίσω στην Αθήνα ακυρώνοντας την προσπάθεια των τελευταίων να ζητήσουν άσυλο εκεί.  Όπως προαναφέρθηκε, ορισμένες καταδικαστικές για την Ελλάδα, αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου μετέβαλλαν την κατάσταση ασύλου.  Πιο συγκεκριμένα, το ΕΔΔΑ απεφάνθη [ αποφάσεις Η Μ. S . S . κατά Βελγίου και Ελλάδας του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ( 30696/09, ECHR 2011 - 21.1.11) και  NS κατά Ηνωμένου Βασιλείου του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (C - 411/10) ] ότι το σύστημα παροχής ασύλου στην Ελλάδα κρίνεται αναποτελεσματικό με μακροχρόνιες διαδικασίες και ανεπαρκείς συνθήκες διαβίωσης με αποτέλεσμα κράτη της ΕΕ να αναστείλουν τις επιστροφές αιτούντων άσυλο στην Ελλάδα. Συνέπεια αυτής της εξέλιξης ήταν να εισέρχονται πρόσφυγες ή λαθρομετανάστες στην Ελλάδα, να κατευθύνονται στη Γερμανία ή σε άλλη χώρα της Δ. Ευρώπης κάνοντας αίτηση ασύλου σε αυτές τις χώρες χωρίς οι τελευταίες να τους επιστρέφουν πίσω στην Ελλάδα λόγω των προαναφερομένων καταδικαστικών αποφάσεων.

Ιωάννης Σ. Λάμπρου, Πολιτικός Επιστήμονας

8. Άρθρο 35 της Οδηγίας 2013/32/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και Συμβουλίου της 26ης Ιουνίου 2013.

9. Άρθρο 38.2α της Οδηγίας 2013/32/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και Συμβουλίου της 26ης Ιουνίου 2013.

10. Άρθρο 1.Β1b της Σύμβασης για το Καθεστώς των Προσφύγων του 1951.

11. Παράρτημα 1 της Οδηγίας 2013/32/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και Συμβουλίου της 26ης Ιουνίου 2013.

12. Άρθρα 1Α2 και 31.1 της Σύμβασης της Γενεύης.

13. Άρθρο 31.1 της Σύμβασης της Γενεύης.

14. Στο επιχείρημα ότι οι πρόσφυγες θέλουν, απλά, να διασχίσουν τα Σκόπια και όχι να ζητήσουν εκεί πολιτικό άσυλο μπορεί να τεθεί το ερώτημα τι θα κάνουν οι εν λόγω πρόσφυγες και λαθρομετανάστες αν η επόμενη χώρα, βορειότερα των Σκοπίων, κλείσει τα σύνορα της. Μοιραία πολλοί από αυτούς απουσία άλλων εναλλακτικών λύσεων να θελήσουν να υποβάλλουν αίτηση ασύλου στα Σκόπια.

15. http://www.minocp.gov.gr/index.php?option=ozo_content&lang=EN&perform=view&id=5055&Itemid=466&lang=GR    

Εγγραφή στο newsletter του PoliticalDoubts.

YOUR OPINION

Το ΚΑΣ αποφάσισε να μην διατεθεί το μνημείο του Παρθενώνα για εκδήλωση οίκου μόδας:

Συμφωνώ. Η προστασία των μνημείων θα πρέπει να είναι απόλυτη
70.2%
Μάλλον διαφωνώ. Θα μπορούσαν να τεθούν αυστηρότεροι όροι.
8.7%
Διαφωνώ με την απόφαση. Δεν μπορεί να χάνονται ευκαιρίες προβολής της χώρας
14.9%
Συμφωνώ να μην διατεθεί ο Παρθενώνας. Δεν θα είχα αντίρρηση αν επρόκειτο για άλλον αρχαιολογικό χώρο
6.1%
Η ψηφοφορία για αυτό το δημοψήφισμα έχει λήξει

ΣΧΟΛΙΑΣΤΕ


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση