Διεθνή 27/04/2016

Προσφυγική κρίση: Η Συμφωνία της 18ης Μαρτίου, τα νομικά κείμενα και η στάση της Τουρκίας (Μέρος Ά)

Σε περίπτωση κατά την οποία η Αθήνα προβεί σε κίνηση, για οποιαδήποτε θέμα άσχετο με το προσφυγικό, την οποία η Άγκυρα θα θεωρήσει, βάσει της αναθεωρητικής της πολιτικής, ως μη φιλική, τότε, θα παρουσιαστούν «τεχνικές δυσκολίες», ανάγκη διασαφήνισης γραφειοκρατικών διατυπώσεων, έλλειψη συντονισμού της δύναμης του ΝΑΤΟ και όποια άλλη δικαιολογία ήθελε προκύψει.

Στο παρακάτω κείμενο θα προσπαθήσουμε να παρουσιάσουμε τις βασικές πρόνοιες της Δήλωσης ΕΕ-Τουρκίας της 18ης Μαρτίου, τη σχετική με την αντιμετώπιση της προσφυγικής κρίσης στη Συρία. Παράλληλα, θα σχολιαστούν νομικά κείμενα και ο τουρκικός μηχανισμός ασύλου, στοιχεία τα οποία θέτουν το γενικότερο πλαίσιο από πλευράς διεθνούς δικαίου και εσωτερικής τουρκικής νομοθεσίας.

Α. Περιεχόμενο Συμφωνίας 18ης Μαρτίου

Η Ε.Ε. και η Τουρκία συμφώνησαν η τελευταία να δέχεται πίσω όσους εισέλθουν, παρανόμως, από το έδαφός της στην Ελλάδα μετά την 20ή Μαρτίου με την εφαρμογή να έχει ξεκινήσει από τις 4 Απριλίου. Φυσικό είναι να αναμένεται πως οι δεκάδες χιλιάδες προερχόμενοι από τη Συρία και λαθρομετανάστες, έχοντας ως στόχο την καθυστέρηση ή αναβολή της απέλασης ή, σε κάθε περίπτωση την παράταση της παραμονής τους στην Ελλάδα θα καταθέσουν αίτηση για παροχή ασύλου (1). Σε περιπτώσεις, στις οποίες η αίτηση ασύλου απορριφθεί  - είτε θεωρηθεί αβάσιμη ή κριθεί απαράδεκτη - μετά από εξέταση σε δευτεροβάθμιο όργανο, οι αιτούντες άσυλο θα επιστρέφονται στην Τουρκία, με το κόστος αυτής της διαδικασίας να καλύπτεται από την Ε.Ε. Δεν θα υπάρξουν μαζικές, συνοπτικού χαρακτήρα, απελάσεις. Η, σε λογικά χρονικά πλαίσια, διεκπεραίωση της διαδικασίας αξιολόγησης της αίτησης θα επιβραδυνθεί, αν ληφθεί υπ’ όψιν  ότι,  αφ’ ενός, η Υπηρεσία Ασύλου δύναται να εξετάσει μέχρι 22.000 αιτήσεις κατ’ έτος και, αφ’ ετέρου, πως από το περασμένο καλοκαίρι,  δεν βρίσκεται σε λειτουργία η Δευτεροβάθμια Επιτροπή Προσφυγών Ασύλου, η συμπερίληψη της οποίας στην αξιολόγηση μιας αίτησης είναι απαραίτητη. Σε περίπτωση μη λειτουργίας ή υπολειτουργίας της Δευτεροβάθμιας Επιτροπής, η Άγκυρα, κάλλιστα, μπορεί να υποστηρίξει ότι η διαδικασία αξιολόγησης των αιτήσεων είναι ελλιπής  και δεν θα δέχεται όσους η Αθήνα θεωρεί πως είναι προς απέλαση. Οι διαχρονικές καθυστερήσεις στη στελέχωση και λειτουργία κάθε δημόσιας υπηρεσίας, στην συγκεκριμένη περίπτωση της  Δευτεροβάθμιας Επιτροπής, σημαίνει επιπλέον καθυστερήσεις.

Οι έως την ώρα της συμφωνίας, ευρισκόμενοι στη χώρα πρόσφυγες και λαθρομετανάστες, παραμένουν.  Για κάθε αριθμό Σύρων, ο οποίος θα επιστρέφει στην Τουρκία, αντίστοιχος αριθμός συμπατριωτών τους, που βρίσκεται στην Τουρκία, θα μετεγκαθίσταται σε χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η παραπάνω πρόνοια, αντικίνητρο σε όσους Σύρους είναι στην Τουρκία και θέλουν να φτάσουν σε χώρες της Δυτικής Ευρώπης μέσω Ελλάδας, δίνει προτεραιότητα σε όσους πρόσφυγες δεν προσπάθησαν να εισέλθουν παράνομα σε χώρα της Ε.Ε. Η συμφωνία της 20ης  Ιουλίου 2015, αναφορικά με τη μετεγκατάσταση προσφύγων και με βάση την οποία είχαν απομείνει 18.000 θέσεις, ενισχύεται με επιπλέον 54.000 θέσεις οι οποίες, όμως, θα διατεθούν, αποκλειστικά, σε εθελοντική βάση από τα κράτη-μέλη. Λαμβάνοντας υπ’ όψιν τη σταδιακή αμφισβήτηση του πολυπολιτισμικού προτύπου και τα αμυντικά αντανακλαστικά των ευρωπαϊκών κοινωνιών από τις τρομοκρατικές επιθέσεις ισλαμιστών αποτελεί ερώτημα, αν οι επιπλέον 54.000 θέσεις θα πληρωθούν (2). Παράλληλα,  σύμφωνα με την  Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, ο αριθμός των Σύρων προσφύγων ανέρχεται σε πάνω από 4.800.000, εκ των οποίων πάνω από 2.7 εκατομμύρια βρίσκονται στην Τουρκία (3).

Οι διμερείς διευθετήσεις μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας για την ομαλή λειτουργία της διαδικασίας επιστροφής στην Τουρκία,  όσων δεν δικαιούνται ή δεν κάνουν αίτηση για άσυλο θα επηρεάζονται από τη γενικότερη κατάσταση των διμερών σχέσεων. Σε περίπτωση κατά την οποία η Αθήνα προβεί σε κίνηση, για οποιαδήποτε θέμα άσχετο με το προσφυγικό, την οποία η Άγκυρα θα θεωρήσει, βάσει της αναθεωρητικής της πολιτικής, ως μη φιλική, τότε, θα παρουσιαστούν «τεχνικές δυσκολίες», ανάγκη διασαφήνισης γραφειοκρατικών διατυπώσεων, έλλειψη συντονισμού της δύναμης του ΝΑΤΟ και όποια άλλη δικαιολογία ήθελε προκύψει. Η εφαρμογή της συμφωνίας, ήτοι αποτροπή εκ μέρους της Άγκυρας της παράνομης μετακίνησης, δια ξηράς ή δια θαλάσσης προς την Ελλάδα και αποδοχή εκ μέρους της ίδιας επιστροφής όσων δεν δικαιούνται άσυλο, εξαρτάται από την καλή διάθεση της τουρκικής πλευράς, εξέλιξη αναπότρεπτη από τη στιγμή κατά την οποία δεν αναδεικνύεται, από την Αθήνα, ο ρόλος της πρώτης στη διακίνηση προσφύγων και λαθρομεταναστών, ενώ, αντίθετα, καθίσταται παράγοντας και προνομιακός συνομιλητής των ευρωπαϊκών κρατών.

Ζήτημα Βίζας για Τούρκους πολίτες

Υπάρχει αναφορά στη Κοινή Δήλωση ότι θα επιταχυνθούν οι διαδικασίες για την ελευθέρωση του καθεστώτος θεωρήσεων για τους Τούρκους πολίτες κατά την είσοδο τους στις 26 χώρες της ζώνης Σένγκεν μέχρι το τέλος Ιουνίου με την παράλληλη επισήμανση της ταυτόχρονης εκπλήρωσης εκ μέρους της Άγκυρας σειράς προϋποθέσεων. Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με τη δεύτερη έκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, αναφορικά με τις υποχρεώσεις της Τουρκίας στο δρόμο προς τη φιλελευθεροποίηση του καθεστώτος βίζας μεταξύ της τελευταίας και των χωρών της ΕΕ, με ημερομηνία 4 Μαρτίου 2016 η Άγκυρα, μεταξύ άλλων, έχει τις ακόλουθες υποχρεώσεις (4):

Η Τουρκία θα πρέπει να εκδίδει διαβατήρια τα χαρακτηριστικά των οποίων καθορίζονται στον Κανονισμό του Συμβουλίου 2252/2004, με ειδικές προδιαγραφές στην φωτογραφία και στα δακτυλικά αποτυπώματα του κατόχου.

Η Τουρκία πρέπει να επιβάλλει καθεστώς βίζας για έναν αριθμό χωρών υψηλού μεταναστευτικού ρίσκου. Σε περίπτωση δε, που το καθεστώς της μη βίζας συνεχισθεί τότε πρέπει να υπάρξει συμφωνία επανεισδοχής με αυτές τις χώρες.

Αυστηρότεροι έλεγχοι σε χώρες υπήκοοι των οποίων χρησιμοποιούν την Τουρκία για να εισέλθουν παράνομα σε χώρες της ΕΕ. Για παράδειγμα, υπήκοοι Μαρόκου, Λίβανου και Ιράν δεν χρειάζονται βίζα για ταξίδι έως 90 ημέρες. Στην περίπτωση της Αλγερίας, όπου απαιτείται βίζα, πολίτες κάτω από 18 ετών και άνω των 35 μπορούν να προμηθεύονται ηλεκτρονική βίζα διάρκειας ενός μηνός (5).

Παράλληλα, αντικατάσταση εισόδου στο τουρκικό έδαφος μέσω ηλεκτρονικής βίζας με αίτηση για έκδοση βίζας σε τουρκική διπλωματική αποστολή. Σε περίπτωση που αυτό δεν συμβεί να επιβάλλονται αυστηρότεροι έλεγχοι σε πολίτες τρίτων χωρών που εισέρχονται σε τουρκικό έδαφος μέσω ηλεκτρονικής βίζας ώστε να εξακριβωθεί ότι πληρούσαν τα κριτήρια για έκδοση αυτής.

Ενίσχυση των δυνατοτήτων των υπαλλήλων στις τουρκικές προξενικές αρχές έτσι ώστε να είναι σε θέση να εξακριβώνουν καλύτερα τους λόγους για τους οποίους ένα πολίτης τρίτης χώρας θέλει να εισέλθει στην Τουρκία και ότι σκοπεύουν να επιστρέψουν στις πατρίδες τους. Τέλος, να υπάρξει εσωτερικός έλεγχος του συστήματος για την έκδοση βίζας σε χώρες που παρουσιάζουν αυξημένες πιθανότητες μεταναστευτικών ροών.

Το γεγονός ότι αρκετές από τις πάνω προϋποθέσεις απαιτούν συμφωνία της Τουρκίας με τρίτα κράτη συνηγορεί υπέρ της χρονοβόρας διαδικασίας, η οποία θα απαιτηθεί ώστε να θεωρηθεί από την πλευρά των Βρυξελλών ότι η Άγκυρα εκπλήρωσε τους όρους.

Χρηματική Βοήθεια στην Τουρκία

Επιπροσθέτως, η Άγκυρα θα λάβει το ποσό των τριών δισεκατομμυρίων ευρώ, ποσό το οποίο θα είναι στενά συνδεδεμένο με συγκεκριμένα κοινά προγράμματα ΕΕ –Τουρκίας. Σε αυτά τα χρήματα θα προστεθούν άλλα τρία δις ευρώ μέχρι το τέλος του 2018 υπό την προϋπόθεση σωστής χρήσης των πρώτων τριών δισεκατομμυρίων. Στο συγκεκριμένο τομέα θα μπορούσε η Αθήνα να είχε απαιτήσει να έχει λόγο στη ροή των χρημάτων αυτών ανάλογα με την θέληση των τουρκικών αρχών να δέχονται πίσω, στην τουρκική επικράτεια, πρόσφυγες και λαθρομετανάστες.

Διοικητικές απαιτήσεις

Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής  Επιτροπής για την αντιμετώπιση της κρίσης θα απαιτηθούν: περίπου 4.500 άτομα(6) από  Ελλάδα και τα υπόλοιπα κράτη μέλη καθώς και από διάφορες κοινοτικές υπηρεσίες, όπως  την Frontex και την  Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Υποστήριξης για το Άσυλο (EASO). Σχετικά με το κόστος διαχείρισης των προσφυγικών ροών εκ μέρους της Ελλάδος, η Αθήνα από τις αρχές του 2015 έλαβε το ποσό των 181 εκατ. Ευρώ ενώ για το τρέχον έτος, μέσω του Ταμείου Εσωτερικής Ασφάλειας και του Ταμείου Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης, το ποσό που αντιστοιχεί στην Αθήνα είναι 267 εκατ. Ευρώ, χρήματα τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν τόσο από τις ελληνικές αρχές όσο και από διεθνείς οργανισμούς που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα, γεγονός το οποίο δυσχεραίνει το συντονισμό και την εφαρμογή των προγραμμάτων που θα γίνουν αποδεκτά προς ανακούφιση των προσφύγων. Η πιο πάνω χρηματοδότηση προστίθεται στο, ήδη, καταβληθέν ποσό των 509 εκ. ευρώ στο πλαίσιο εθνικών προγραμμάτων 2014-2020. Παράλληλα, μέσω του Μηχανισμού Βοήθειας Έκτακτης Ανάγκης θα διατεθούν 700 εκατ. Ευρώ σε όλα τα κράτη-μέλη, για τα επόμενα τρία χρόνια, προς αντιμετώπιση κρίσεων όπως η παρούσα (7).

Το μέγεθος της επιμελητείας και των διοικητικών ενεργειών που απαιτούνται καθώς και το γεγονός της δραστηριοποίησης και χρηματοδότησης διεθνών οργανισμών με ότι αυτό συνεπάγεται για ζητήματα συντονισμού, αρμοδιοτήτων και διεθνούς δικαίου καθιστούν την επιτυχή εφαρμογή της συμφωνίας δυσεπίτευκτο στόχο η καθυστέρηση υλοποίησης του οποίου θα εντείνει  την πίεση στην ελλαδική κοινωνία, δεν θα ανακουφίζει τους πρόσφυγες και θα αυξάνει το διπλωματικό βάρος της Τουρκίας. Ο δε ορισμός, από τον Ζ.Κ. Γιούνγκερ, του ολλανδικής καταγωγής Maarten Verwey  στη θέση του συντονιστή της ΕΕ για την εφαρμογή της Συμφωνίας ΕΕ-Τουρκίας, με αρμοδιότητες τη βελτίωση του συντονισμού μεταξύ των διαφόρων φορέων και της δράσης του προσωπικού των 4500 υπαλλήλων εγείρει ζήτημα κυριαρχικών δικαιωμάτων της ελλαδικής πολιτείας και υποβάθμισης των αρμόδιων κρατικών αρχών. Υπάρχουν σημαντικά προβλήματα αναφορικά με τις συνθήκες διαβίωσης των προσφύγων και λαθρομεταναστών, προβλήματα η μη αντιμετώπιση των οποίων θα επηρεάσει άμεσα τις τοπικές κοινωνίες που τους φιλοξενούν.  Νομικά ζητήματα μπορούν να προκύψουν, επίσης, από το καθεστώς παραμονής ανθρώπων προερχόμενων μεν από τη Συρία, οι οποίοι, όμως δεν θα θελήσουν να κάνουν αίτηση ασύλου στην Ελλάδα αλλά σε χώρες της ΒΔ Ευρώπης.

Ενταξιακές διαπραγματεύσεις

Αποφασίστηκε ότι θα ανοίξουν οι διαπραγματεύσεις για το κεφάλαιο 33 περί Οικονομικών Διατάξεων και Προϋπολογισμού  μέχρι το τέλος της Ολλανδικής Προεδρίας (τέλη προσεχούς  Ιουνίου). Οι δε συζητήσεις για το άνοιγμα άλλων κεφαλαίων θα επιταχυνθούν χωρίς να επηρεάζονται οι θέσεις μεμονωμένων κρατών μελών ως προς αυτό το θέμα. Η τελευταία φράση φαίνεται να ικανοποιεί τη Λευκωσία έστω και αν το άνοιγμα ακόμη και ενός κεφαλαίου αποκρύπτει την πραγματικότητα της τουρκικής συνενοχής στις ροές  προσφύγων και λαθρομεταναστών.

Ζώνη Ασφαλείας

Στο σημείο 9 της Κοινής Δήλωσης ΕΕ-Τουρκίας διαλαμβάνεται πως η  « ΕΕ και τα κράτη μέλη της θα συνεργασθούν με την Τουρκία σε κάθε κοινή προσπάθεια βελτίωσης των ανθρωπιστικών συνθηκών στο εσωτερικό της Συρίας, ιδίως σε ορισμένες περιοχές κοντά στα τουρκικά σύνορα, η οποία θα έδινε την δυνατότητα στον τοπικό πληθυσμό και τους πρόσφυγες να ζήσουν σε ασφαλέστερες περιοχές. »   Η εν λόγω πρόνοια της Συμφωνίας επιβεβαιώνει τη διαρκή και βασική επιδίωξη της Τουρκίας για δημιουργία μιας ουδέτερης ζώνης στα τουρκοσυριακά σύνορα έχοντας ως  πρόσχημα την  αντιμετώπιση της ανθρωπιστικής κρίσης. Αντικειμενικός σκοπός μιας τέτοιας ζώνης θα είναι η παρεμπόδιση δημιουργίας αυτόνομης κουρδικής οντότητας, η οποία θα ενέτεινε την πίεση στην Άγκυρα σε συνδυασμό με την αυτόνομη περιοχή του Β. Ιράκ και θα αποτελούσε επιταχυντή εξελίξεων σχετικά με την πολιτική κινητοποίηση των Κούρδων, διεθνώς, για εθνική αποκατάσταση.

Ιωάννης Σ. Λάμπρου, Πολιτικός Επιστήμονας

1. Οι ενδιαφερόμενοι είτε θα κάνουν αίτηση για παροχή ασύλου στη χώρα μας, είτε θα κάνουν αίτηση για άσυλο και ύστερα πάλι αίτηση για να ενταχθούν στο πρόγραμμα μετεγκατάστασης σε άλλη ευρωπαϊκή χώρα. Εναλλακτικά, θα κάνουν αίτηση για άσυλο και στη συνέχεια αίτηση για να συμπεριληφθούν στο πρόγραμμα οικογενειακής επανένωσης.

2. Μέχρι τις 4 Απριλίου 2016 υπήρχε δέσμευση 19 κρατών-μελών για 2.762 θέσεις μετεγκατάστασης προσφύγων από την Ελλάδα, http://ec.europa.eu/greece/news/2016/20160404_symfonia_ee_tourkia_el.htm .

3. http://data.unhcr.org/syrianrefugees/regional.php 

4. http://ec.europa.eu/dgs/home-affairs/e-library/documents/policies/international-affairs/general/docs/turkey_second_progress_report_en.pdf    

5. http://www.mfa.gov.tr/visa-information-for-foreigners.en.mfa   

6.Τον αριθμό ανέφερε ο Επίτροπός Δ. Αβραμόπουλος, στο Κανάλι της Βουλής, στην εκπομπή Προσφυγική Κρίση και Ελλάδα, Παρασκευή 8 Απριλίου 2016.

7. http://ec.europa.eu/greece/news/2016/20160404_symfonia_ee_tourkia_el.htm
Εγγραφή στο newsletter του PoliticalDoubts.

YOUR OPINION

Το ΚΑΣ αποφάσισε να μην διατεθεί το μνημείο του Παρθενώνα για εκδήλωση οίκου μόδας:

Συμφωνώ. Η προστασία των μνημείων θα πρέπει να είναι απόλυτη
70.2%
Μάλλον διαφωνώ. Θα μπορούσαν να τεθούν αυστηρότεροι όροι.
8.7%
Διαφωνώ με την απόφαση. Δεν μπορεί να χάνονται ευκαιρίες προβολής της χώρας
14.9%
Συμφωνώ να μην διατεθεί ο Παρθενώνας. Δεν θα είχα αντίρρηση αν επρόκειτο για άλλον αρχαιολογικό χώρο
6.1%
Η ψηφοφορία για αυτό το δημοψήφισμα έχει λήξει

ΣΧΟΛΙΑΣΤΕ


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση