Κοινωνία 05/03/2015

Θύτης, θύμα ή θεατής;

Έτσι η κοινωνία παίρνει σιγά-σιγά την μορφή που έχει η ψυχή ενός εφήβου.
Γιώργος Ντότσις
Μέρα με τη μέρα τα κρούσματα σχολικού εκφοβισμού, bullying, νταηλίκι ή όπως αλλιώς θέλουμε να το ονομάσουμε δείχνουν να αυξάνονται. Ο εκφοβισμός υπό την μορφή είτε της σωματικής βίας και κακοποίησης, είτε της συναισθηματικής, είτε του λεκτικού εκφοβισμού και της απειλής αποσκοπεί στην ψυχολογική χειραγώγηση του θύματος και στο να κάνει τον θύτη να νιώσει ανώτερος και να επιβληθεί έναντι των υπολοίπων.

Τα τελευταία χρόνια και με το διαδίκτυο να κερδίζει όλο και περισσότερο έδαφος το bullying δείχνει να αλλάζει μορφές και να γίνεται όλο και πιο σκληρό. Από τα απλά πειράγματα μεταξύ εφήβων ή και μικρότερων ακόμα παιδιών φτάνουμε σε ομαδικές επιθέσεις, ξυλοδαρμούς και δράσεις που φτάνουν ως τα όρια -πολλές δε φορές τα καταπατούν κιόλας- των ποινικών αδικημάτων. Τα παιδιά δείχνουν να μεγαλώνουν όλο και πιο γρήγορα και να συμπεριφέρονται ως «μεγάλοι» πριν καν περάσουν το στάδιο της εφηβείας και της νεότητας.

Το bullying δεν είναι φαινόμενο το οποίο εμφανίζεται αποκλειστικά στα σχολεία. Εμφανίζεται σε κάθε περιβάλλον μέσα στο οποίο οι άνθρωποι συναντιούνται και αλληλεπιδρούν. Το bullying έχει ξεφύγει από τα όρια του σχολείου και έχει μεταδοθεί σε κάθε πτυχή της κοινωνίας. Φαινόμενα εκφοβισμού παρουσιάζονται όχι μόνο ανάμεσα σε παιδιά, μαθητές και εφήβους, αλλά και ανάμεσα σε συμφοιτητές, συναδέλφους και κάθε άλλου είδους σχέσεων που αναπτύσσονται μεταξύ κοινωνικών ομάδων, κοινωνικών τάξεων και εμφανίζεται ακόμη και μεταξύ χωρών. Προς το παρόν όμως ας μείνουμε στο φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού.

Το bullying μπορούμε να το δούμε μέσα από τρεις, διαφορετικές μεταξύ τους, οπτικές γωνίες: του θύτη, του θύματος και του θεατή.

Ο θύτης

Ο θύτης είναι συνήθως το παιδί εκείνο το οποίο δέχεται αφιλτράριστα τη βία ως μέσο επιβολής και την εφαρμόζει σε κάθε πτυχή της ζωής του. Ο θύτης συνήθως ήταν κάποτε θύμα το οποίο έμαθε να αντιδρά και αμύνεται με αυτό τον τρόπο. Για τον θύτη η επίθεση είναι η καλύτερη άμυνα. Κυρίως όμως η βία τον ικανοποιεί, τον κάνει να νιώθει ισχυρότερος έναντι των υπολοίπων, να γίνεται αποδεκτός από μεγαλύτερη μερίδα συμμαθητών, συναδέλφων κλπ. Δεν θα σκιαγραφήσουμε το οικογενειακό του προφίλ διότι αυτό απαιτεί μεγάλες τοποθετήσεις. Θα τονίσουμε όμως πως, ιδιαίτερα στις περιπτώσεις των παιδιών, η οικογένεια είναι συνήθως η πηγή του κακού, είτε διότι δίνει τα ερεθίσματα εκείνα στο παιδί να γίνει βίαιο και να εκδηλώνεται με αυτό τον τρόπο, είτε γιατί δεν αντιλαμβάνεται πως το παιδί παρουσιάζει τέτοια συμπεριφορά ή ακόμη χειρότερα αντιλαμβάνεται αλλά δεν κάνει τίποτα για να την ανατρέψει και να βοηθήσει το παιδί. Η ευθύνη επομένως βαραίνει τους γονείς του θύτη γιατί με τον τρόπο τους επικροτούν φανερά ή όχι, την συμπεριφορά αυτή.

Το θύμα

Ο τελικός αποδέκτης αυτής της συμπεριφοράς είναι το θύμα. Το θύμα είναι συνήθως το παιδί εκείνο το οποίο όχι μόνο δέχεται τον εκφοβισμό και την βία, αλλά συμβιβάζεται κιόλας με αυτό και μαθαίνει να ζει με αυτό, όσο και αν δεν του αρέσει. Ο θύτης γίνεται παθητικός αποδέκτης διότι συνήθως είναι το παιδί που ξεχωρίζει από τα υπόλοιπα και αυτή ακριβώς είναι η αιτία που στοχοποιείται. Το θύμα έχει το πιο δύσκολο ρόλο σε τούτη την εξίσωση διότι καλείται να αντιμετωπίσει και να σηκώσει όλο το βάρος μόνο του. Αυτό είναι και το δύσκολο στην υπόθεση. Ενώ ο θύτης συνήθως δεν είναι μόνος του, το θύμα στις περισσότερες περιπτώσεις πέραν του εκφοβισμού αντιμετωπίζει και την απομόνωση από το κοινωνικό σύνολο. Βέβαια αξίζει να τονίσουμε κάτι, στο σημείο αυτό. Ο θύτης δεν στοχοποιεί μονάχα ένα συγκεκριμένο άτομο. Συνήθως επιτίθεται σε διαφορετικούς στόχους προτού καταλήξει στο τελικό του θύμα. Εδώ ακριβώς είναι η διαφορά του θύματος από τον θεατή. Το θύμα ανέχεται τέτοιες συμπεριφορές• συμπεριφορές που οι υπόλοιποι τις σταμάτησαν αμέσως μόλις τις δέχτηκαν. Η επιλογή του θύματος δεν είναι τυχαία και το προφίλ του δεν μπορεί να μπει σε πλαίσιο διότι υπάρχει ένας πολύ βασικός παράγοντας που πρέπει να ληφθεί υπ’ όψιν, προτού μπούμε στην διαδικασία να ορίσουμε ποιος είναι θύμα και ποιος όχι. Το θύμα δεν ξεχωρίζει συνήθως από τους υπόλοιπους λόγω χρώματος, φύλου, πεποιθήσεων κ.ο.κ. Ξεχωρίζει από τα υπόλοιπα παιδιά διότι δέχεται αυτή τη συμπεριφορά. Εγκλωβίζεται μέσα της και σιγά-σιγά χάνει κάθε δύναμη να γλιτώσει. Αυτή είναι η βασικότερη αιτία της στοχοποίησής του. Στο σημείο αυτό οφείλουμε να τονίσουμε πως πάλι η ευθύνη βαραίνει τους γονείς. Εκείνοι έχουν την ευθύνη των παιδιών τους. Εκείνοι οφείλουν να αντιληφθούν και να δουν το τι συμβαίνει με τα παιδιά τους. Αυτό που πρέπει να μας ανησυχεί και να μας σοκάρει δεν είναι μόνο το γεγονός ότι αυξάνονται τέτοια κρούσματα. Το πραγματικά άσχημο στην υπόθεση bullying είναι η παθητική στάση των γονιών. Γονείς που μοιράζονται το ίδιο σπίτι με τα παιδιά τους και δεν βλέπουν ότι το παιδί τους είναι δέκτης ή πομπός τέτοιων συμπεριφορών. Αυτό είναι που πρέπει να μας ταρακουνήσει και να μας βάλει να αναλογιστούμε τις πραγματικές αιτίες που τέτοια περιστατικά αυξάνονται μέρα με τη μέρα.

Η ανθρώπινη συμπεριφορά είναι ως επί το πλείστον μιμητική. Το παιδί μιμείται συμπεριφορές τις οποίες εκούσια ή ακούσια υιοθετεί στην μετέπειτα πορεία του. Η ευθύνη που βαραίνει τον γονιό είναι ακριβώς τούτη: η παρατήρηση και ο έλεγχος της συμπεριφοράς του παιδιού του. Δεν μπορεί να δικαιολογηθεί το γεγονός ότι ο γονιός δεν γνωρίζει τι κάνει το παιδί του στο διπλανό δωμάτιο. Εδώ μπαίνει και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Δουλειά του δάσκαλου-εκπαιδευτικού δεν είναι αποκλειστικά να μεταδώσει στείρες γνώσεις, τις οποίες θα πρέπει να εξετάσει στο τέλος της χρονιάς. Ο εκπαιδευτικός οφείλει να παρατηρεί τα παιδιά και να εξετάζει κάθε εκδήλωση της συμπεριφοράς τους. Ο εκπαιδευτικός δεν μπορεί να μένει παθητικός θεατής ή ακόμη χειρότερα να αδιαφορεί έναντι τέτοιων φαινομένων. Δουλειά του καθηγητή είναι να εντοπίζει και να προλαβαίνει τέτοιες συμπεριφορές. Δεν νοείται να έχουμε τέτοια φαινόμενα και το εκπαιδευτικό προσωπικό του εκάστοτε σχολείο να δηλώνει σοκαρισμένο, εκ των υστέρων. Το φαινόμενο του bullying έχει αρχή, μέση και κορύφωση. Χρέος τόσο των γονιών όσο και των εκπαιδευτικών είναι να προλαβαίνουν τέτοια φαινόμενα και να τα καταστέλλουν προτού να είναι αργά.

Βέβαια στο σημείο αυτό οφείλω να τονίσω πως τόσο οι γονείς όσο και οι εκπαιδευτικοί έχουν βρεθεί και εκείνοι εγκλωβισμένοι μέσα σε ένα σύστημα το οποίο δεν του δίνει πολλές επιλογές. Δεν θέλω σε καμία περίπτωση να δικαιολογήσω, όμως οφείλω να αναγνωρίσω ένα άλλοθι. Η οικονομική κρίση έχει αλλάξει ριζικά τις συνθήκες μέσα στις οποίες λειτουργούμε και σκεφτόμαστε. Οι γονείς τρέχουν καθημερινά ώστε να μπορούν να παρέχουν τα απαραίτητα στα παιδιά τους και η προσπάθεια αυτή πολλές φορές τους απομονώνει και τους αποξενώνει από την ανατροφή των παιδιών. Όταν ένας γονιός κάνει δύο ίσως και τρεις δουλειές για να τα βγάλει πέρα, είναι λογικό πως θα χάσει κάποια στάδια επικοινωνίας με το παιδί του. Το ίδιο ισχύει και με τους εκπαιδευτικούς. Οι συνθήκες και τα τεκταινόμενα των τελευταίων ετών τους έχουν εγκλωβίσει σε ένα σύστημα το οποίο τους δένει τα χέρια και πολλές φορές δεν τους αφήνει να δράσουν.

Ο θεατής

Ολοκληρώνοντας οφείλω να σταθώ σε όλους εμάς τους υπόλοιπους που έχουμε τον ρόλο του θεατή. Η οπτική γωνία του θεατή είναι και η πιο απόμακρη. Το προφίλ του θεατή είναι το πιο απλό και το πιο εύκολο να σκιαγραφηθεί. Ο θεατής είμαι εγώ, είσαι εσύ, είναι αυτός που κάθεται λίγα μέτρα μακριά και παρακολουθεί. Ο θεατής κατά πάσα πιθανότητα έχει καταφέρει να υπερασπιστεί τον εαυτό του, ανήκει στο γενικότερο σύνολο το οποίο δεν παίρνει θέση ούτε υπέρ του ενός ούτε υπέρ του άλλου και αρκείται στο να κοιτά αμέτοχος γιατί έχει ενστερνιστεί την άποψη ότι εφόσον δεν εμπλέκεται άμεσα δεν έχει και κάποιο λόγο να βοηθήσει, να υπερασπιστεί ή να νουθετήσει. Ο θεατής δεν ενδιαφέρεται να γίνει θύτης και κυρίως δεν θα εμπλακεί ποτέ στο θέμα γιατί φοβάται πως θα καταλήξει στη θέση του θύματος. Με την συμπεριφορά του σιγοντάρει τον θύτη, δίνοντας του έτσι το κίνητρο να συνεχίσει κα απομονώνει ακόμη περισσότερο το θύμα, δημιουργώντας του έτσι ένα ακόμη μεγαλύτερο τραύμα, εκείνο της απομόνωσης και του αποκλεισμού από το σύνολο. Ο θεατής, συνήθως, δεν απολαμβάνει όπως ο θύτης τη πράξη, όμως δεν ενοχλείται και τόσο ώστε να την σταματήσει. Γελάει συνήθως όχι επειδή του φαίνεται αστείο, αλλά για να μειώσει την αξία και την σοβαρότητα μιας τέτοιας πράξης, ούτως ώστε να την εκλογικεύσει και να την αποδεχτεί πιο εύκολα και με λιγότερες τύψεις. Πολλές φορές ο θεατής λυπάται το θύμα και ενδέχεται κάποια στιγμή να τον συμβουλεύσει, δίχως όμως να τον βοηθήσει και να τον στηρίξει την στιγμή που πραγματικά οφείλει να το κάνει. Ο θεατής τις περισσότερες φορές φοβάται περισσότερο και από το ίδιο το θύμα και είναι ακριβώς αυτός ο φόβος που τον αφήνει παθητικό και αμέτοχο.

Το αύριο

Αυτό είναι και το κοινό που έχουν και οι τρεις κατηγορίες που εμπλέκονται στο φαινόμενο τούτο. Ο Φόβος! Τόσο ο θύτης όσο και το θύμα και ο θεατής, φοβούνται. Αυτός ο κοινός παρανομαστής είναι που ωθεί τον καθένα τους στην συγκεκριμένη συμπεριφορά. Ο φόβος είναι το κίνητρο που στο καθένα τους λειτουργεί διαφορετικά. Ο φόβος μετατρέπεται σε θυμό στη περίπτωση του θύτη, παραμένει φόβος στην περίπτωση του θύματος και γίνεται απάθεια στην περίπτωση του θεατή.

Κλείνω με μια παρατήρηση και ίσως ένα στοχασμό. Τόσο ο θύτης όσο και το θύμα και ο θεατής κάποια στιγμή θα γίνουν ενήλικες. Θα ενταχθούν σε ιδεολογίες, κόμματα, ομάδες, συνδικάτα και συνδικαλισμούς, σε συλλόγους κ.α. Κάποια στιγμή εκείνα τα παιδιά θα γίνουν υπάλληλοι, καθηγητές, δάσκαλοι, πωλητές, ελεύθεροι επαγγελματίες, ταξιτζίδες, αστυνομικοί, γιατροί, δικηγόροι, δικαστές, δημοσιογράφοι, καλλιτέχνες. Θα αναλάβουν θέσεις εξουσίας, θα γίνουν το αφεντικό σου, ο υπάλληλός σου, ο συνάδελφός σου. Θα γίνουν ο άντρας σου, η γυναίκα σου, ο γείτονάς σου. Θα κάνουν σχέσεις, θα παντρευτούν και θα κάποτε θα γίνουν γονείς. Οι άνθρωποι αυτοί θα γεννήσουν ιδέες, θα πάρουν αποφάσεις και θα κληθούν να αποφασίσουν για το μέλλον σου, για το μέλλον τους, για το μέλλον της ανθρωπότητας. Οι άνθρωποι αυτοί θα γίνουν αυτοβούλως υποχείρια σε βιομηχανίες. Βιομηχανίες που εκμεταλλεύονται τον φόβο και μοιράζουν, με το αζημίωτο, ψευδαισθήσεις ασφάλειας και σιγουριάς. Έτσι η κοινωνία παίρνει σιγά-σιγά την μορφή που έχει η ψυχή ενός εφήβου. Ενός εφήβου που έχει χαθεί μέσα στο ίδιο του, το μυαλό. Ενός εφήβου που θέλει πάση θυσία να ανήκει κάπου, να νιώθει ότι κάπου είναι αποδεκτός και κάποιοι τον θέλουν όπως είναι. Έτσι αυτές οι βιομηχανίες θα συνεχίσουν να διαιρούν και να ελέγχουν, τονίζοντας τις διαφορές μας και θυμίζοντας στον καθένα μας τη θέση που έχουμε. Θύτες, θύματα ή θεατές.
Περισσότερα:
Εγγραφή στο newsletter του PoliticalDoubts.

YOUR OPINION

Το ΚΑΣ αποφάσισε να μην διατεθεί το μνημείο του Παρθενώνα για εκδήλωση οίκου μόδας:

Συμφωνώ. Η προστασία των μνημείων θα πρέπει να είναι απόλυτη
70.2%
Μάλλον διαφωνώ. Θα μπορούσαν να τεθούν αυστηρότεροι όροι.
8.7%
Διαφωνώ με την απόφαση. Δεν μπορεί να χάνονται ευκαιρίες προβολής της χώρας
14.9%
Συμφωνώ να μην διατεθεί ο Παρθενώνας. Δεν θα είχα αντίρρηση αν επρόκειτο για άλλον αρχαιολογικό χώρο
6.1%
Η ψηφοφορία για αυτό το δημοψήφισμα έχει λήξει

ΣΧΟΛΙΑΣΤΕ


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση