Κοινωνία 03/02/2012

Ο ατομισμός έγινε κώδικας συμπεριφοράς

Δημήτρης Μαθιουδάκης , Επιστημονικός Συνεργάτης - MSc London School of Economics

Η ελληνική κοινωνία καλείται τα δύο περίπου τελευταία χρόνια να αλλάξει πεισματικά. Ο μέσος Έλληνας πολίτης καλείται από τις συνθήκες να αλλάξει πολλές συνήθειες, ακόμη και αυτονόητα (απαραίτητα;) μέχρι πρότινος πράγματα. Όλοι μας καλούμαστε να συνδράμουμε, με τον τρόπο του ο καθένας σε αυτό που έχει να ονομαστεί πορεία εξόδου από την κρίση. Το αν αυτό διατελείται αναλογικά στην κατανομή ή δίκαια ως προς τα βάρη, είναι μια συζήτηση που υπερβαίνει τους σκοπούς αυτής της τοποθέτησης. Το ζήτημα είναι ότι καλούμαστε όλοι να αλλάξουμε!

Οι δεκαετίες της ‘(ευρω)ευφορίας’ στην Ελλάδα που συνδύασαν ποσοτικά την οικονομική με την κοινωνική ευημερία σε πολύ μεγάλο βαθμό αποτελούν, σε βραχυπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο ορίζοντα, αδιαμφισβήτητα παρελθόν.

Το βιοτικό επίπεδο του μέσου Έλληνα πολίτη έχει επιστρέψει, σε μικρό χρονικό διάστημα, αρκετά χρονια πίσω, γεννώντας ενδιαφέροντα ερωτήματα σχετικά με το παρελθόν, το παρόν αλλά και το μέλλον αυτής της χώρας και των πολιτών της. Ωστόσο, το κοινό συμπέρασμα που συνάγεται από μια ορθολογική μελέτη πάνω στις τρεις, αυτές, χρονικές περιόδους είναι ότι η ελληνική κοινωνία έπρεπε να αλλάξει.

Υπάρχουν πρακτικές του παρελθόντος αυτής της χώρας που αγγίζουν σταθερά τα πολύπλευρα προβλήματα της. Από τη μία, ίσως να μην αποτελούν τις αιτίες αυτής της κρίσης. Από την άλλη, ίσως απλά να έπαιξαν το δικό τους ρόλο σε αυτήν την κατάληξη. Ενδεικτικά, ο υπερκαταναλωτισμός που είχε επιδοθεί η, ικανοποιητικά ευρεία, μεσαία τάξη αυτής της χώρας, ο υπέρογκος δημόσιος και ιδιωτικός δανεισμός, η διαφθορά σε μικρό ή μεγαλύτερο βαθμό, η διαπλοκή των πολιτών με τους πολιτικούς, η φοροδιαφυγή κ.α. αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της συμπεριφοράς.
 
Ωστόσο, κατά πόσο έχουμε αφήσει πραγματικά πίσω μας αυτές τις συμπεριφορές; Κατά πόσο συμβολίζουν και συμπληρώνουν εννοιολογικά το χτες; Πόσο διαφέρουν από το παρόν και πόσο απέχουν από το μέλλον;
Οι προσεγγίσεις είναι πολλές, αλλά το γεγονός είναι υπαρκτό… Παραμένουμε ένας λαός εγκλωβισμένος στο χθες! Μια πρωτότυπη μηχανή του χρόνου, όπου θα επανέφερε την τωρινή κοινωνία στα προ τριετίας επίπεδα διαβίωσης θα επιβεβαίωνε τον παραπάνω ισχυρισμό, την πραγματικότητα του οποίου άλλωστε διαπιστώνουμε καθημερινά. Η διαπλοκή δεν έχει μειωθεί κατ’ ελάχιστον (το αντίθετο, μάλιστα), η διαφθορά χαρακτηρίζει τις περισσότερες, μεγαλύτερης ή μικρότερης κλίμακας, οικονομικές συναλλαγές, η (εισ)φοροδιαφυγή και κάθε είδους διαφυγή χαρακτηρίζει ακόμη τις πράξεις μας. Μια γρήγορη ματιά στους στατιστικούς δείκτες που ποσοτικοποιούν τις παραπάνω κοινωνικές συμπεριφορές θα επαληθεύσει το λόγου το αληθές. Σε αυτήν τη βάση, λοιπόν, όλοι γύρω μας αναζητάμε την αλλαγή. Μια αλλαγή, βέβαια, η οποία για άλλη μια φορά θα ξεκινάει από τον διπλανό μας, τον από πάνω μας ή σε κάθε περίπτωση από οποιονδήποτε άλλον πέρα από εμάς.

Μια από τις βαθύτερες έννοιες που, προσωπικά, προσδιορίζω στις αιτίες αυτής της ατυχούς κατάστασης που έχουμε οδηγηθεί είναι ο ατομισμός. Το έσχατο σημείο, δηλαδή, μιας διαστρεβλωμένης έννοιας της ατομικότητας που στα πλαίσια ενός συνόλου που αθροίζεται από παρόμοια επιμέρους πρόσωπα απέχει δραματικά από την έννοια της κοινωνίας. Για αυτόν, ακριβώς, το λόγο αδυνατούμε ακόμη και την ύστατη αυτή ώρα, από τον πρώτο μέχρι τον τελευταίο, να συμπεριφερθούμε ως κοινωνία. Η αδυναμία μας αυτή είναι που μας εμποδίζει επιπλέον να συνταχθούμε και να συνασπιστούμε σε κοινούς στόχους, με κοινές αρχές και να επιτύχουμε την προσωπική αλλαγή του καθενός σε ατομικό επίπεδο και την αλλαγή της κοινωνίας μας συνολικά και της δραματικής κατάστασης που έχει επέλθει.
 
Το να επεξηγήσουμε τους λόγους για τους οποίους οι προαναφερόμενες πρακτικές είναι επιβλαβείς για το κοινωνικό σύνολο είναι περιττό, καθότι σχεδόν αυταπόδεικτο. Όπως έχει ειπωθεί πολλάκις, ιδιαίτερα τον τελευταίο καιρό, η φορολογία στοχεύει στην συνάθροιση των οικονομικών εσόδων μιας κοινωνίας όπου ο καθένας καλείται να συμβάλλει αναλογικά, ή τουλάχιστον κατά τον τρόπο που ορίζουν οι νόμοι.
Αν ξεφύγουμε από το επίπεδο της κοινωνίας, με την έννοια της ευρείας μάζας των στρωμάτων της, και μεταφέρουμε τον συλλογισμό μας στο επίπεδο της διαχείρισης – διοίκησης της κοινωνίας μας θα δούμε ότι εντοπίζονται τα ίδια ακριβώς χαρακτηριστικά. Όσο κι αν δε θέλουμε να το παραδεχτούμε, η πολιτική διεύθυνση του τόπου είναι η αντανάκλαση στον καθρέφτη της ίδιας μας της κοινωνίας. Χαρακτηρίζεται από τα ίδια ακριβώς ελλαττώματα όσο και προτερήματα. Τις ίδιες ιδιοτελείς συμπεριφορές, αλλά και τις ίδιες ικανότητες με αποτέλεσμα να παραμένει αναπάντητο και σε αυτήν την περίπτωση το διαζευκτικό ερώτημα σχετικά με την προέλευση του αβγού και της… κότας, των πολιτικών μας και της κοινωνίας μας.
 
Καταλήγοντας, οι πρακτικές αυτές αποτελούν πλέον κώδικα συμπεριφοράς για την κοινωνία μας, καθώς παρατηρούνται σε όλο το εύρος και το ύψος της. Συνεπώς, ο ιδιαίτερος αυτός κώδικας συμπεριφοράς είναι ακόμη δυσκολότερο να αλλάξει, καθώς το κοινωνικά αποδεκτό ορίζεται ως η πλειοψηφούσα συμπεριφορά. Η αλλαγή που όλοι ευαγγελιζόμαστε είναι πλέον απαραίτητο να απομακρυνθεί από το επίπεδο της κριτικής και να οικοδομηθεί στο επίπεδο της αυτοκριτικής. Η απόδοση ευθυνών οφείλει να διέλθει από το φάσμα της συλλογικής ευθύνης και μέσω αυτής να εξατομικευθεί με απώτερο στόχο την βελτίωση του κάθε μέρους ενός καλύτερου όλου. Μιας κοινωνίας που δεν θα αντιμετωπίσει ξανά τα ίδια διλήμματα σε εθνικό επίπεδο αλλά και την απαξίωση στο διεθνές επίπεδο.

Εγγραφή στο newsletter του PoliticalDoubts.

YOUR OPINION

Το ΚΑΣ αποφάσισε να μην διατεθεί το μνημείο του Παρθενώνα για εκδήλωση οίκου μόδας:

Συμφωνώ. Η προστασία των μνημείων θα πρέπει να είναι απόλυτη
70.2%
Μάλλον διαφωνώ. Θα μπορούσαν να τεθούν αυστηρότεροι όροι.
8.7%
Διαφωνώ με την απόφαση. Δεν μπορεί να χάνονται ευκαιρίες προβολής της χώρας
14.9%
Συμφωνώ να μην διατεθεί ο Παρθενώνας. Δεν θα είχα αντίρρηση αν επρόκειτο για άλλον αρχαιολογικό χώρο
6.1%
Η ψηφοφορία για αυτό το δημοψήφισμα έχει λήξει

ΣΧΟΛΙΑΣΤΕ


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση