Στοχασμοί 17/09/2015

Ένας κόσμος χωρισμένος στα δύο - Λόγος

Αν ο κόσμος δεν έχει φτάσει στο τέλος του, σίγουρα έχει προσεγγίσει μια σημαντική καμπή στην ιστορία του, τόσο σημαντική όσο και αυτή που οδήγησε από τον Μεσαίωνα στην Αναγέννηση.

Ειλικρινά είμαι χαρούμενος που βρίσκομαι εδώ για την 327η τελετή απονομής πτυχίων αυτού του επιφανούς πανεπιστημίου. Τα συγχαρητήρια μου και τις καλύτερες μου ευχές  σε όλους όσους αποφοιτούν σήμερα.

Το μότο του Χάρβαρντ είναι ¨VERITAS.¨ Πολλοί από εσάς έχετε ήδη αντιληφθεί και οι υπόλοιποι θα αντιληφθείτε στην πορεία της ζωής σας ότι η αλήθεια μας ξεφεύγει αν δεν αφιερώσουμε ολοκληρωτικά την προσοχή μας στην αναζήτηση της. Αλλά ακόμα και όταν μας ξεφεύγει, η αυταπάτη ότι την γνωρίζουμε παραμένει και μας οδηγεί σε πολλές παρεξηγήσεις. Εκτός από αυτό, σπάνια η αλήθεια είναι ευχάριστη, τις περισσότερες φορές είναι ανεπίδεκτα σκληρή.

Τρία χρόνια πριν στις Ηνωμένες Πολιτείες είπα ορισμένα πράγματα, τα οποία απορρίφθηκαν και δεν έγιναν δεκτά. Σήμερα, παρόλα αυτά, πολλοί άνθρωποι συμφωνούν με ότι είπα.

Η διάσπαση στον σημερινό κόσμο είναι αισθητή ακόμα και με μια βιαστική ματιά. Οποιοσδήποτε από τους συγχρόνους μας εντοπίζει αμέσως δυο παγκόσμιες δυνάμεις, που η κάθε μία από αυτές είναι ικανή να καταστρέψει την άλλη. Ωστόσο, η κατανόηση της διάσπασης πολύ συχνά περιορίζεται σε αυτή την πολιτική αντίληψη: στην ψευδαίσθηση ότι ο κίνδυνος μπορεί να αποφευχθεί μέσω επιτυχών διπλωματικών διαπραγματεύσεων ή μέσω της επίτευξης μιας ισορροπίας δυνάμεων. Η αλήθεια είναι ότι η διάσπαση αυτή είναι πιο βαθιά και πιο αλλοτριωτική, τα χάσματα είναι περισσότερα απ’ όσα μπορεί να δει κάποιος με την πρώτη ματιά. Αυτές οι βαθιές πολλαπλές διαιρέσεις φέρουν τον κίνδυνο μιας εξίσου πολλαπλής καταστροφής για όλους μας, σύμφωνα με την αρχαία αλήθεια ότι ένα βασίλειο – σε αυτήν την περίπτωση, η Γη μας – διαιρεμένο εναντίον του εαυτού του δεν μπορεί να σταθεί.

Υπάρχει η έννοια του Τρίτου Κόσμου: έτσι, έχουμε ήδη τρεις κόσμους, Αναμφίβολα, παρόλα αυτά, ο αριθμός είναι ακόμη μεγαλύτερος, απλά είμαστε πολύ μακριά για να δούμε. Κάθε αρχαίος και βαθιά ριζωμένος αυτοδύναμος πολιτισμός, ειδικά αν έχει εξαπλωθεί σε ένα ευρύ τμήμα της επιφάνειας της γης, συγκροτεί έναν αυτόνομο κόσμο, γεμάτο γρίφους και εκπλήξεις στην Δυτική σκέψη. Κατ’ ελάχιστο, πρέπει να συμπεριλάβουμε σε αυτούς τους πολιτισμούς, την Κίνα, την Ινδία, τον Μουσουλμανικό κόσμο και την Αφρική, αν πράγματι δεχθούμε τους δύο τελευταίους ως έναν ενιαίο πολιτισμό.

Για χίλια χρόνια η Ρωσία ανήκε σε αυτή την κατηγορία, αν και η Δυτική σκέψη  συστηματικά διέπραττε το λάθος να αρνηθεί τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της και ως εκ τούτου ποτέ δεν την κατάλαβε, όπως ακριβώς και σήμερα η Δύση δεν κατανοεί την Ρωσία που βρίσκεται υπό κομμουνιστική αιχμαλωσία. Και ενώ μπορεί να ειπωθεί ότι τα τελευταία χρόνια η Ιαπωνία έχει γίνει όλο και περισσότερο στην πραγματικότητα μια Μακρινή Δύση, η οποία πλησιάζει ολοένα και περισσότερο τους Δυτικούς Τρόπους (δεν κρίνω εδώ πέρα), το Ισραήλ, νομίζω, δεν θα πρέπει να υπολογίζεται ως μέρος της Δύσης, έστω και μόνο λόγω του καθοριστικού παράγοντα ότι το κρατικό σύστημά του είναι θεμελιωδώς συνδεδεμένο με τη θρησκεία του.

Σχετικά πριν λίγο καιρό, ο μικρός κόσμος της σύγχρονης Ευρώπης εύκολα δημιουργούσε αποικίες σε όλο τον κόσμο, χωρίς να περιμένει κάποια πραγματική αντίσταση, αλλά συνήθως περιφρονώντας οποιεσδήποτε πιθανές αξίες στον τρόπο ζωής των ιθαγενών. Αυτό φαινόταν ως μια συντριπτική επιτυχία, χωρίς γεωγραφικά όρια. Η Δυτική κοινωνία επεκτάθηκε εντός ενός θριάμβου της ανθρώπινης ανεξαρτησίας και δύναμης. Και ξαφνικά ο εικοστός αιώνας έφερε την σαφή πραγματικότητα της αστάθειας αυτής της κοινωνίας.

Βλέπουμε τώρα πως οι κατακτήσεις αποδείχθηκαν βραχύβιες και επισφαλείς (και αυτό, με τη σειρά του, οδηγεί στην συνειδητοποίηση των ελαττωμάτων της Δυτικής θεώρησης για τον κόσμο, της θεώρησης που οδήγησε σε αυτές τις κατακτήσεις.) Οι σχέσεις με τις πρώην αποικίες τώρα έχουν αλλάξει προς το αντίθετο και ο Δυτικός κόσμος συχνά εμφανίζει μια περίσσεια δουλοπρέπεια, αλλά είναι δύσκολο ακόμη να εκτιμηθεί το μέγεθος του λογαριασμού που οι πρώην αποικίες θα παρουσιάσουν στην Δύση και είναι δύσκολο να προβλεφθεί εάν  όχι μόνο η παράδοση των τελευταίων αποικιών, αλλά και ό,τι κατέχει η Δύση θα είναι επαρκές για να πληρωθεί ο λογαριασμός.

Αλλά η συνεχιζόμενη τύφλωση της ανωτερότητας εξακολουθεί να υποστηρίζει την άποψη ότι όλες οι τεράστιες περιοχές του πλανήτη θα πρέπει να αναπτυχθούν και να φτάσουν στο επίπεδο των σύγχρονων Δυτικών συστημάτων, τα καλύτερα στην θεωρία και στην πρακτική, ότι όλοι αυτοί οι κόσμοι εμποδίζονται προσωρινά (από κακούς ηγέτες και σοβαρές κρίσεις, από την δική τους βαρβαρότητα και ακατανοησία) από την άσκηση της Δυτικής πλουραλιστικής δημοκρατίας και την υιοθέτηση του Δυτικού τρόπου ζωής. Οι χώρες κρίνονται με βάση την πρόοδο τους προς αυτή την κατεύθυνση. Αλλά στην πραγματικότητα μια τέτοια αντίληψη είναι καρπός της Δυτικής έλλειψης κατανόησης της ουσίας των άλλων κόσμων, αποτέλεσμα μιας λάθος μέτρησης με Δυτικό μέτρο σύγκρισης. Η πραγματική εικόνα της εξέλιξης του πλανήτη δεν μοιάζει καθόλου με αυτή την άποψη.

Η αγωνία ενός διχασμένου κόσμου γέννησε την θεωρία της σύγκλισής μεταξύ των ηγετικών χωρών της Δύσης και της Σοβιετικής Ένωσης. Πρόκειται για μία καθησυχαστική θεωρία, η οποία παραβλέπει το γεγονός ότι αυτοί οι κόσμοι δεν εξελίσσονται προσεγγίζοντας ο ένας τον άλλον και ότι δεν μπορεί ο ένας να μεταμορφωθεί στον άλλον χωρίς βία. Εκτός αυτού, η σύγκλιση αναπόφευκτα σημαίνει αποδοχή των ελαττωμάτων της άλλης πλευράς και αυτό δύσκολα μπορεί να ταιριάξει στον οποιονδήποτε.

Εάν απευθυνόμουν σήμερα σε ένα ακροατήριο στη χώρα μου, κατά την εξέταση των διαιρέσεων του κόσμου θα επικεντρωνόμουν στις συμφορές της Ανατολής. Αλλά δεδομένου της αναγκαστικής μου εξορίας στη Δύση, η οποία έχει διαρκέσει ήδη τέσσερα χρόνια και επειδή το ακροατήριο μου είναι Δυτικό, νομίζω ότι θα έχει μεγαλύτερο ενδιαφέρον να επικεντρωθώ σε ορισμένες πτυχές της σύγχρονης Δύσης, έτσι όπως εγώ τις βλέπω. 

Η εξασθένηση του θάρρους είναι το πιο εντυπωσιακό χαρακτηριστικό, το οποίο αντιλαμβάνεται ένας εξωτερικός παρατηρητής σήμερα στην Δύση. Ο Δυτικός κόσμος έχει απολέσει το πολιτικό του θάρρος, τόσο ως σύνολο όσο και ξεχωριστά, σε κάθε χώρα, σε κάθε κυβέρνηση, σε κάθε πολιτικό κόμμα και φυσικά στα Ηνωμένα Έθνη. Αυτή η μείωση του θάρρους είναι ιδιαίτερα αισθητή στους κύκλους της κυρίαρχης και πνευματικής ελίτ και προκαλεί την εντύπωση μιας απώλειας θάρρους στο σύνολο της κοινωνίας. Υπάρχουν πολλά θαρραλέα άτομα, αλλά δεν έχουν καθοριστική επίδραση στην δημόσια ζωή.

Οι πολιτικοί και πνευματικοί λειτουργοί επιδεικνύουν αυτή την κατάθλιψη, την παθητικότητα και την αμηχανία στις ενέργειες και στις δηλώσεις τους, και ακόμα περισσότερο στην αυτό-εξυπηρετική λογική τους, ως προς το πόσο ρεαλιστικά, λογικά και πνευματικά δικαιολογημένο είναι να βασίζεις πολιτικές στην αδυναμία και την δειλία. Και αυτή η μείωση του θάρρους, η οποία μπορεί να χαρακτηριστεί και ως έλλειψη ανδρισμού, τονίζεται ειρωνικά από περιστασιακές εκρήξεις και την ακαμψία εκ μέρους των ίδιων των λειτουργών όταν ασχολούνται με αδύναμες κυβερνήσεις και με χώρες που δεν έχουν υποστήριξη ή με καταδικασμένα κινήματα που προφανέστατα δεν μπορούν να αντισταθούν. Αλλά οι ίδιοι αυτοί λειτουργοί παραμένουν σιωπηλοί και παραλυμένοι όταν έχουν να κάνουν με ισχυρές κυβερνήσεις και με απειλητικές δυνάμεις, με επιθετικούς ανθρώπους και διεθνείς τρομοκράτες.

Πρέπει κάποιος να επισημάνει ότι από την αρχαιότητα η μείωση του θάρρους σημαίνει το πρώτο σύμπτωμα του τέλους ;

Όταν τα νεωτερικά Δυτικά κράτη διαμορφώνονταν, είχε ανακηρυχθεί ως αρχή ότι οι κυβερνήσεις έχουν ως στόχο να υπηρετούν τον άνθρωπο και ότι ο άνθρωπος ζει ούτως ώστε να είναι ελεύθερος και να επιδιώκει την ευτυχία. (Δείτε για παράδειγμα την Αμερικανική Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας.) Τώρα επιτέλους κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών η τεχνολογική και κοινωνική πρόοδος κατέστησε δυνατή την υλοποίηση αυτών των προσδοκιών: το κράτος πρόνοιας.

Σε κάθε πολίτη έχει χορηγηθεί η επιθυμητή ελευθερία και τα υλικά αγαθά σε τέτοια ποσότητα και τέτοια ποιότητα ώστε να εξασφαλίζεται θεωρητικά η επίτευξη της ευτυχίας, με την εξευτελιστική έννοια του όρου που έχει δημιουργηθεί κατά τις ίδιες δεκαετίες. (Κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασία όμως, έχει αγνοηθεί μια ψυχολογική λεπτομέρεια: η συνεχής επιθυμία να έχει ο άνθρωπος ακόμα περισσότερα πράγματα και ακόμη καλύτερη ζωή και ο αγώνας ως προς την επίτευξη αυτού του σκοπού, ο οποίος γεμίζει τα Δυτικά πρόσωπα με ανησυχία ακόμη και με κατάθλιψη, αν και είναι σύνηθες να κρύβουν προσεχτικά οι άνθρωποι αυτά τα συναισθήματα. Αυτός ο ενεργός και τεταμένος ανταγωνισμός έρχεται να κυριαρχήσει σ’ όλη την ανθρώπινη σκέψη και δεν μπορεί να οδηγήσει σε μια ελεύθερη πνευματική ανάπτυξη.

Η ανεξαρτησία του ατόμου από τα πολλά είδη της κρατικής πίεσης είναι εγγυημένη, στην πλειοψηφία των ανθρώπων έχει χορηγηθεί ευημερία σε έναν βαθμό που οι πατέρες και οι παππούδες τους δεν θα μπορούσαν καν να ονειρευτούν, έχει καταστεί δυνατό να διαπαιδαγωγηθούν νέοι άνθρωποι σύμφωνα με αυτά τα ιδανικά, προετοιμάζοντας και κινητοποιώντας τους προς την φυσική άνθιση, την ευτυχία, την αναψυχή, την κατοχή υλικών αγαθών, τα χρήματα και την διασκέδαση, προετοιμάζοντας τους ουσιαστικά για την απεριόριστη ελευθερία στην επιλογή των απολαύσεων. Έτσι ποιος θα παραιτηθεί τώρα απ’ όλα αυτά, γιατί και για χάρη ποιου κάποιος θα ρισκάρει την πολύτιμη ζωή του για την άμυνα του κοινού καλού και ειδικότερα για την νεφελώδη περίπτωση της ασφάλειας ενός έθνους, το οποίο πρέπει να προστατευθεί σε μια μακρινή γη ;

Ακόμη και η βιολογία μας λέει ότι ο υψηλός βαθμός καλοπέρασης δεν είναι προς το συμφέρον ενός ζωντανού οργανισμού. Σήμερα, η ευημερία στη ζωή της Δυτικής κοινωνίας έχει αρχίσει να βγάζει την ολέθρια μάσκα της.

Η Δυτική κοινωνία έχει επιλέξει την οργάνωση που ταιριάζει καλύτερα στους σκοπούς της, μια οργάνωση που μπορώ να την ονομάσω νομικίστικη. Τα όρια των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και η δικαιοσύνη προσδιορίζονται από ένα σύστημα νόμων, τα όρια αυτά είναι πολύ εκτεταμένα. Οι άνθρωποι στη Δύση έχουν αποκτήσει την ικανότητα να χρησιμοποιούν, να ερμηνεύουν και να χειρίζονται τον νόμο (αν και οι νόμοι τείνουν να είναι πολύ πολύπλοκοι για ένα μέσο άτομο να τους κατανοήσει χωρίς την βοήθεια ενός ειδικού). Κάθε σύγκρουση επιλύεται σύμφωνα με το γράμμα του νόμου και αυτό θεωρείται ότι είναι η απόλυτη και η καλύτερη λύση.

Εάν κάποιος είναι καλυμμένος από νομική άποψη, τίποτα περισσότερο δεν απαιτείται, κανείς δεν μπορεί να αναφέρει ότι δεν είναι σωστός, και να παροτρύνει αυτοσυγκράτηση ή παραίτηση από τα δικαιώματα αυτά, έκκληση για θυσία και αυταπάρνηση μπροστά στον κίνδυνο: όλα αυτά ακούγονται απλώς παράλογα. Η εθελοντική αυτοσυγκράτηση είναι σχεδόν ανήκουστη: όλοι καταβάλλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για την περαιτέρω επέκταση προς το απώτατο όριο των νομικών πλαισίων. (Μια πετρελαϊκή εταιρία είναι νομικά άμεμπτη όταν αγοράζει την εφεύρεση ενός νέου τύπου ενέργειας, προκειμένου να αποτραπεί η χρήση του. Ένας κατασκευαστής προϊόντων τροφίμων είναι νομικά άμεμπτος όταν δηλητηριάζει την παραγωγή του για να την κάνει να διαρκέσει περισσότερο: ούτως ή άλλως, οι άνθρωποι είναι ελεύθεροι να μην αγοράσουν τα προϊόντα του.)

Έχω περάσει όλη μου τη ζωή υπό ένα κομμουνιστικό καθεστώς και θα σας πως ότι μια κοινωνία χωρίς καμία αντικειμενική νομική κλίμακα είναι πράγματι φοβερή. Αλλά μια κοινωνία που βασίζεται στο γράμμα του νόμου και δεν το ξεπερνάει ποτέ αποτυγχάνει να επωφεληθεί πλήρως απ’ όλο το φάσμα των ανθρώπινων δυνατοτήτων. Το γράμμα του νόμου είναι πάρα πολύ κρύο και τυπικό ούτως ώστε να έχει ευεργετική επίδραση στην κοινωνία. Κάθε φορά που ο ιστός της ζωής συνυφαίνεται από νομικίστικες σχέσεις, αυτό δημιουργεί μια ατμόσφαιρα πνευματικής μετριότητας, η οποία παραλύει τις ευγενέστερες παρορμήσεις του ανθρώπου.

Και θα είναι απλώς αδύνατο να αντέξει κάποιος τις δοκιμασίες αυτού του απειλητικού αιώνα με τίποτα άλλο εκτός από τα στηρίγματα της νομικίστικής δομής.

Η σημερινή Δυτική κοινωνία έχει αποκαλύψει την ανισότητα μεταξύ της ελευθερίας για καλές πράξεις και την ελευθερία για κακές πράξεις. Ένας πολιτικός που θέλει να επιτύχει κάτι εποικοδομητικό για τη χώρα του πρέπει να προχωρήσει προσεκτικά, ακόμη και δειλά, επειδή χιλιάδες βιαστικοί (και ανεύθυνοι) κριτικοί προσκολλώνται πάνω του ανά πάσα στιγμή, απορρίπτεται συνεχώς από το κοινοβούλιο και τον τύπο. Πρέπει να αποδείξει ότι κάθε βήμα του είναι απολύτως άψογο και θεμελιωμένο. Πράγματι, ένα εξαιρετικό, σπουδαίο πρόσωπο που έχει ασυνήθιστες και απρόσμενες πρωτοβουλίες στο νου του δεν έχει καμία ευκαιρία να υποστηρίξει τον εαυτό του, δεκάδες παγίδες θα τεθούν γι’ αυτόν από την αρχή. Τοιουτοτρόπως, η μετριότητα θριαμβεύει υπό το πρόσχημα των δημοκρατικών περιορισμών.

Είναι εφικτό και εύκολο παντού να υπονομευθεί η διοικητική εξουσία και στην πραγματικότητα έχει αποδυναμωθεί δραστικά σε όλες τις Δυτικές χώρες. Η υπεράσπιση των ατομικών δικαιωμάτων έχει φτάσει σε τέτοια άκρα, ώστε να καταστήσει την κοινωνία ανυπεράσπιστη σε βάρος ορισμένων ατόμων. Είναι καιρός, στη Δύση, όχι να υπερασπιστεί τόσο τα ανθρώπινα δικαιώματα όσο τις ανθρώπινες υποχρεώσεις.

Από την άλλη πλευρά, έχει χορηγηθεί στην καταστροφική και ανεύθυνη ελευθερία απεριόριστος χώρος. Έχει αποδειχθεί ότι η κοινωνία έχει λιγοστές άμυνες ενάντια στην άβυσσο της ανθρώπινης παρακμής, για παράδειγμα, ενάντια στην κατάχρηση της ελευθερίας για την ηθική βία ενάντια στους νέους, όπως στις κινηματογραφικές ταινίες που είναι γεμάτες από πορνογραφία, έγκλημα και φρίκη. Αυτά όλα θεωρούνται ως μέρος της ελευθερίας και πρέπει να υπάρξει ένα αντίβαρο, θεωρητικά, υπέρ του δικαιώματος των νέων ανθρώπων να μην τα βλέπουν και να μην τα αποδέχονται όλα αυτά. Γι’ αυτό και η νομικίστικα οργανωμένη ζωή έχει δείξει την αδυναμία της να αμυνθεί ενάντια στη διαβρωτική δύναμη του κακού.

Και τι να πούμε για τα σκοτεινά βασίλεια της απροκάλυπτης εγκληματικότητας ; Τα νομικά όρια (ιδιαίτερα στις Ηνωμένες Πολιτείες) είναι αρκετά εκτεταμένα ώστε να ενθαρρύνουν όχι μόνο την ατομική ελευθερία, αλλά και κάποια κατάχρηση αυτής της ατομικής ελευθερίας. Ο ένοχος μπορεί να παραμείνει ατιμώρητος ή να αποκτήσει επιείκεια την οποία δεν την αξίζει –όλα αυτά με την υποστήριξη χιλιάδων υπερασπιστών στην κοινωνία. Όταν μια κυβέρνηση αναλαμβάνει με ζήλο να ξεριζώσει την τρομοκρατία, η κοινή γνώμη την κατηγορεί για παραβίαση των ατομικών δικαιωμάτων των τρομοκρατών. Υπάρχει ένας αρκετά μεγάλος αριθμός τέτοιων περιπτώσεων.   

Αυτή η κλίση της ελευθερίας προς την κατεύθυνση του κακού έχει επιτευχθεί σταδιακά, αλλά προφανώς γεννήθηκε από την ουμανιστική και καλοπροαίρετη αντίληψη σύμφωνα με την οποία το κακό δεν είναι σύμφυτο με την ανθρώπινη φύση. Ο κόσμος ανήκει στην ανθρωπότητα και όλα τα ελαττώματα προκαλούνται από τα λανθασμένα κοινωνικά συστήματα, τα οποία πρέπει να διορθωθούν. Παραδόξως, αν και οι καλύτερες κοινωνικές συνθήκες έχουν επιτευχθεί στην Δύση, εξακολουθεί να υπάρχει εγκληματικότητα και είναι ακόμα πολύ μεγαλύτερη απ’ ότι στην άπορη και άνομη Σοβιετική κοινωνία.

Ο τύπος επίσης, απολαμβάνει ευρύτατη ελευθερία. (Θα χρησιμοποιώ την λέξη τύπος συμπεριλαμβάνοντας όλα τα μέσα ενημέρωσης). Αλλά τι είδους χρήση κάνει αυτής της ελευθερίας ;

Εδώ πάλι το κύριο μέλημα είναι να μην παραβιάζει το γράμμα του νόμου. Δεν υπάρχει καμία πραγματική ηθική ευθύνη για την παραμόρφωση ή την ασυμμετρία. Τι είδους ευθύνη έχει ένας δημοσιογράφος ή μια εφημερίδα απέναντι στους αναγνώστες του ή στην ιστορία του – ή στην ιστορία γενικά ; Εάν έχουν παραπλανήσει την κοινή γνώμη ή την κυβέρνηση με ανακριβείς πληροφορίες ή λάθος συμπεράσματα, υπάρχει περίπτωση να αναγνωρίσουν δημόσια τα λάθη τους και να τα διορθώσουν ; Γνωρίζουμε κάποια τέτοια περίπτωση ; Σπάνια συμβαίνει κάτι τέτοιο επειδή βλάπτει τις πωλήσεις. Το έθνος μπορεί να γίνει θύμα ενός τέτοιου λάθους, αλλά ο δημοσιογράφος συνήθως δεν αναλαμβάνει την ευθύνη που του αναλογεί. Κάποιος μπορεί άνετα να υποθέσει ότι ο ίδιος δημοσιογράφος θα αρχίσει να γράφει το αντίθετο ακριβώς με ανανεωμένη αυτοπεποίθηση.

Επειδή άμεση και αξιόπιστη πληροφόρηση πρέπει να δοθεί, καθίσταται αναγκαία η προσφυγή σε εικασίες, φήμες και υποθέσεις για να συμπληρωθούν τα κενά – και κανένα από αυτά δεν θα μπορέσει να διορθωθεί, απλά θα παραμείνουν στη μνήμη των αναγνωστών. Πόσες βιαστικές, ανώριμες, επιφανειακές και παραπλανητικές κρίσεις εκφράζονται καθημερινά, μπερδεύοντας τους αναγνώστες, χωρίς κανέναν έλεγχο. Ο τύπος μπορεί να προσομοιώσει την κοινή γνώμη και να την παραπληροφορήσει. Έτσι, μπορούμε να δούμε τρομοκράτες που περιγράφονται ως ήρωες, ή μυστικά θέματα που αφορούν την άμυνα ενός έθνους να αποκαλύπτονται δημόσια, ή να γίνουμε μάρτυρες στην αναίσχυντη διείσδυση στην ιδιωτική ζωή γνωστών ανθρώπων υπό το σύνθημα: ¨Ο καθένας έχει δικαίωμα να γνωρίζει τα πάντα.¨ Αλλά αυτό είναι ένα λανθασμένο σύνθημα, χαρακτηριστικό μιας ψεύτικης εποχής. Οι άνθρωποι έχουν επίσης το δικαίωμα να μη γνωρίζουν και αυτό είναι πιο πολύτιμο δικαίωμα. Το δικαίωμα να μην γεμίζουν τις θεϊκές ψυχές τους με κουτσομπολιά, ανοησίες και μάταια λόγια. Ένα πρόσωπο που εργάζεται και ζει μια ζωή με νόημα δεν χρειάζεται την επιβάρυνση που προέρχεται από την υπερβολική ροή των πληροφοριών.

Η βιασύνη και η επιπολαιότητα είναι οι ψυχικές ασθένειες του 20ου αιώνα και περισσότερο από οπουδήποτε αυτές οι ασθένειες αντικατοπτρίζονται στον τύπο. Έτσι όπως είναι, όμως, ο Τύπος έχει γίνει η μεγαλύτερη δύναμη στο εσωτερικό των δυτικών χωρών, δύναμη πιο ισχυρή και από τη νομοθετική, την εκτελεστική και την δικαστική εξουσία. Και θα ρωτούσε κάποιος: Με ποιο νόμο έχει εκλεγεί αυτή η δύναμη και απέναντι σε ποιους είναι υπεύθυνος ο Τύπος ; Στην κομμουνιστική Ανατολή κάθε δημοσιογράφος είναι διορισμένος από το κράτος. Αλλά ποιος έχει χορηγήσει στους Δυτικούς δημοσιογράφους την δύναμη τους, για πόσο καιρό και με ποια προνόμια ;

Υπάρχει επίσης ακόμη μια έκπληξη για κάποιον που έρχεται από την Ανατολή, όπου ο τύπος είναι αυστηρά ενωμένος. Σταδιακά ανακαλύπτει κάποιος μια κοινή τάση προτιμήσεων στον Δυτικό τύπο ως σύνολο. Είναι μια μόδα, υπάρχουν γενικά αποδεκτά μοντέλα κρίσης, μπορεί να υπάρχουν τα κοινά συμφέροντα των μεγάλων εταιριών, το αποτέλεσμα ως σύνολο δεν είναι ο ανταγωνισμός αλλά η ενοποίηση. Υπάρχει τεράστια ελευθερία για τον τύπο, αλλά όχι για το αναγνωστικό κοινό, επειδή οι εφημερίδες ως επί το πλείστον δίνουν έμφαση και σημασία σε αυτές τις γνώμες που δεν έρχονται σε αντίθεση με την γραμμή των ΜΜΕ και με τη γενική τάση.

Χωρίς καμιά λογοκρισία, στην Δύση οι μοντέρνες τάσεις της σκέψης και των ιδεών διαχωρίζονται προσεκτικά από εκείνες που δεν είναι της μόδας, τίποτα δεν απαγορεύεται, αλλά αυτό που δεν είναι της μόδας δύσκολα θα βρει τον δρόμο προς τα περιοδικά ή τα βιβλία ή θα ακουστεί στα κολλέγια. Νομικά οι ερευνητές σας είναι ελεύθεροι, αλλά διέπονται από τη μόδα της εποχής. Δεν υπάρχει ανοικτή βία όπως στην Ανατολή, αλλά παρόλα αυτά, μια επιλογή που υπαγορεύεται από τη μόδα και την ανάγκη να ταιριάζει κάποιος με τα πρότυπα της μάζας συχνά εμποδίζει τους ανεξάρτητα σκεπτόμενους ανθρώπους να δώσουν την συμβολή τους στην δημόσια ζωή. Υπάρχει μια επικίνδυνη τάση να συρρέουν όλοι μαζί και να σβήνουν κάθε επιτυχή ανάπτυξη. Έχω λάβει επιστολές από την Αμερική από πολύ ευφυή άτομα, ακόμα και από ένα δάσκαλο σε ένα μικρό κολλέγιο που θα μπορούσε να κάνει πολλά για την ανανέωση και τη σωτηρία της χώρας του, αλλά αυτή η χώρα δεν μπορεί να τον ακούσει επειδή τα μέσα ενημέρωσης δεν ενδιαφέρονται για αυτόν. Αυτό γεννά ισχυρές μαζικές  προκαταλήψεις, οδηγεί σε τύφλωση, η οποία είναι ακόμα πιο επικίνδυνη στην δυναμική μας εποχή. Υπάρχει για παράδειγμα μια παραπλανητική ερμηνεία για την σύγχρονη παγκόσμια κατάσταση. Λειτουργεί σαν ένα είδος απολιθωμένης πανοπλίας γύρω από τα μυαλά των ανθρώπων. Οι ανθρώπινες φωνές από τις δεκαεπτά χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και Ανατολικής Ασίας δεν μπορούν να την διαπεράσουν. Θα σπάσει μόνο λόγω του αμείλικτου λοστού των γεγονότων.

Ανέφερα μερικά χαρακτηριστικά της Δυτικής ζωής που εκπλήσσουν και σοκάρουν κάποιον που έρχεται για πρώτη φορά στον δυτικό κόσμο. Ο σκοπός και το πεδίο αυτής της ομιλίας δεν θα μου επιτρέψουν να συνεχίσω αυτή τη θεώρηση,  δηλαδή να εξετάσω την επίδραση άλλων Δυτικών χαρακτηριστικών της ζωής ενός έθνους, όπως η στοιχειώδης εκπαίδευση, η ανώτερη εκπαίδευση στις ανθρωπιστικές επιστήμες και στην τέχνη.

Είναι σχεδόν καθολικά αναγνωρισμένο ότι η Δύση δείχνει σε όλο τον κόσμο έναν τρόπο για την επιτυχή οικονομική ανάπτυξη, παρόλο που τα τελευταία χρόνια έχει διαταραχθεί από έναν χαοτικό πληθωρισμό. Ωστόσο, πολλοί άνθρωποι που ζουν στη Δύση είναι δυσαρεστημένοι με την κοινωνία τους. Την περιφρονούν ή την κατηγορούν ότι δεν έχει φτάσει το επίπεδο ωριμότητας το οποίο έχει επιτύχει η ανθρωπότητα. Ένας αριθμός αυτών των κριτικών στρέφονται προς τον σοσιαλισμό, το οποίο είναι ένα ψευδές και επικίνδυνο ρεύμα.

Ελπίζω ότι δεν υπάρχει κανείς ο οποίος θα υποπτευθεί την προσωπική μου κριτική για το Δυτικό σύστημα ως έναυσμα για να παρουσιάσω τον σοσιαλισμό ως εναλλακτική λύση. Έχοντας βιώσει τον εφαρμοσμένο σοσιαλισμό σε μια χώρα στην οποία αυτή η εναλλακτική λύση έχει πραγματοποιηθεί, σίγουρα δεν θα μιλήσω για αυτό. Ο γνωστός Σοβιετικός μαθηματικός Σαφάρεβιτς, μέλος της Σοβιετικής Ακαδημίας Επιστημών, έχει γράψει ένα βιβλίο με τον τίτλο ¨Σοσιαλισμός¨ , το οποίο είναι μια βαθιά ανάλυση, η οποία αποδεικνύει ότι οποιαδήποτε μορφή σοσιαλισμού οδηγεί στην ολική καταστροφή του ανθρώπινου πνεύματος και στην ισοπέδωση της ανθρωπότητας. Το βιβλίο του Σαφάρεβιτς έχει εκδοθεί στη Γαλλία εδώ και δυο χρόνια και κανείς δεν έχει βρεθεί να το αντικρούσει. Προσεχώς θα δημοσιευθεί και στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Αλλά αν με ρωτούσε κάποιος αν θα υποδείκνυα την Δύση ως πρότυπο για τη χώρα μου, τότε ειλικρινά θα του απαντούσα αρνητικά. Όχι, δεν θα μπορούσα να συστήσω την κοινωνία σας στην παρούσα κατάσταση ως ένα ιδανικό για τον μετασχηματισμό της δικής μας κοινωνίας. Μέσα από μια έντονη ταλαιπωρία η χώρα μας έχει πλέον επιτύχει μια πνευματική ανάπτυξη τέτοιας έντασης ώστε το Δυτικό σύστημα στη σημερινή κατάσταση της πνευματικής του εξάντλησης δεν είναι ελκυστικό. Ακόμα και τα χαρακτηριστικά της ζωής σας, τα οποία μόλις ανέφερα είναι εξαιρετικά λυπηρά.

Ένα γεγονός, το οποίο δεν μπορεί να αμφισβητηθεί είναι η εξασθένηση των ανθρώπων στην Δύση ενώ στην Ανατολή γίνονται πιο ακλόνητοι και δυνατοί – 60 χρόνια για τον λαό μου και 30 χρόνια για τον λαό της Ανατολικής Ευρώπης. Κατά τη διάρκεια αυτών των χρόνων διήλθαμε μια πνευματική εκγύμναση αρκετά ανώτερη σε σχέση με την Δυτική εμπειρία. Η πολυπλοκότητα της ζωής και η θανατηφόρα βαρύτητα δημιούργησαν δυνατότερους, πιο βαθυστόχαστους και πιο ενδιαφέροντες χαρακτήρες από αυτούς που γενικά παράγει η τυποποιημένη καλοπέραση της Δύσης.

Ως εκ τούτου, αν η κοινωνία μας γινόταν όπως η δική σας, αυτό θα σήμαινε βελτίωση σε ορισμένες πτυχές, αλλά θα άλλαζε και ως προς το χειρότερο σε ορισμένα ιδιαίτερα σημαντικά σημεία. Είναι αλήθεια, χωρίς αμφιβολία, ότι μια κοινωνία δεν μπορεί να παραμένει στην άβυσσο της ανομίας, όπως συμβαίνει στη χώρα μας. Αλλά είναι επίσης μειωτικό να επιλέγεις μια τέτοια μηχανική νομικίστικη ομαλότητα όπως έχετε εσείς. Μετά από τα πολλά χρόνια δυστυχίας, βίας και καταπίεσης, η ανθρώπινη ψυχή ποθεί για πράγματα υψηλότερα, πιο ζεστά και αγνά από αυτά, τα οποία προσφέρονται από τις συνήθειες της μάζας, τα οποία εισάγονται από την αηδιαστική εισβολή της διαφήμισης, την αποχαύνωση της τηλεόρασης και την ανυπόφορη μουσική.

Υπάρχουν σημαντικές προειδοποιήσεις που δίνει η ιστορία σε μια κοινωνία, η οποία απειλείται με εξαφάνιση. Τέτοια είναι για παράδειγμα η παρακμή της τέχνης και η έλλειψη μεγάλων πολιτικών. Υπάρχουν επίσης ανοικτές και εμφανείς προειδοποιήσεις. Το κέντρο της δημοκρατίας και της κουλτούρας σας μένει χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα για λίγες ώρες μόνο  και ξαφνικά πλήθη Αμερικανών πολιτών αρχίζουν να λεηλατούν και να προξενούν όλεθρο. Το επικάλυμμα της ομαλότητας είναι πολύ λεπτό και το κοινωνικό σύστημα είναι ασταθές και ευμετάβλητο.

Όμως ο αγώνας για τον πλανήτη μας, ο σωματικός και πνευματικός, είναι ένας αγώνας κοσμικών αναλογιών, δεν είναι ένα αόριστο θέμα του μέλλοντος, έχει ήδη αρχίσει. Οι δυνάμεις του Κακού έχουν αρχίσει την επίθεση τους, μπορείτε να νιώσετε την πίεση τους, αλλά παρόλα αυτά οι οθόνες και οι δημοσιεύσεις σας είναι γεμάτες χαμόγελα και ποτήρια έτοιμα να τσουγκρίσουν. Για ποιο πράγμα χαίρεστε ;

Πολλοί γνωστοί αντιπρόσωποι της κοινωνίας σας, όπως ο Τζορτζ Κέναν, λένε: Δεν μπορούμε να εφαρμόσουμε ηθικά κριτήρια στην πολιτική. Έτσι, ανακατεύουμε το καλό με το κακό, το σωστό και το λάθος, και δίνουμε χώρο για τον απόλυτο θρίαμβο του απόλυτου Κακού στον κόσμο. Αντιθέτως, μόνο τα ηθικά κριτήρια μπορούν να βοηθήσουν την Δύση ενάντια στην σχεδιασμένη παγκόσμια στρατηγική του κομμουνισμού. Δεν υπάρχουν άλλα κριτήρια. Οι πρακτικές και οι περιστασιακές σκέψεις κάθε είδους αναπόφευκτά θα σαρωθούν από την στρατηγική. Αφού το πρόβλημα φτάσει σε ένα ορισμένο επίπεδο, η νομικίστικη σκέψη προκαλεί παράλυση, εμποδίζει κάποιον να αντιληφθεί το μέγεθος και το νόημα των γεγονότων.

Παρά την πληθώρα των πληροφοριών, ή ίσως εξαιτίας αυτής, η Δύση αντιμετωπίζει δυσκολίες ως προς την κατανόηση της πραγματικότητας όπως είναι. Υπήρξαν αφελείς οι προβλέψεις από ορισμένους Αμερικανούς εμπειρογνώμονες, οι οποίοι πίστευαν ότι η Αγκόλα θα γίνει το Βιετνάμ της Σοβιετικής Ένωσης ή ότι οι αποστολές της Κούβας στην Αφρική θα μπορούσαν κάλλιστα να σταματήσουν λόγω της ευγένειας των Η.Π.Α προς την Κούβα. Οι συμβουλές του Κέναν προς την ίδια του τη χώρα για την αρχή του μονομερούς αφοπλισμού ανήκουν στην ίδια κατηγορία. Αν μόνο ξέρατε πως οι νεότεροι αξιωματούχοι του Κρεμλίνου γελούν με τους πολιτικούς μάγους σας. Όσο για τον Φιντέλ Κάστρο, περιφρονεί ανοιχτά τις Η.Π.Α. αποστέλλοντας τα στρατεύματα του σε μακρινές περιπέτειες μακριά από τη χώρα του, ακριβώς δίπλα σε εσάς.

Ωστόσο, το πιο σκληρό λάθος συνέβη με την αποτυχία της κατανόησης του πολέμου στο Βιετνάμ. Μερικοί άνθρωποι ήθελαν ειλικρινά να σταματήσουν οι πόλεμοι όσο το δυνατόν πιο γρήγορα, άλλοι πίστευαν ότι θα έπρεπε να δοθεί περιθώριο, για μια εθνική ή κομμουνιστική αυτοδιάθεση στο Βιετνάμ ή στην Καμπότζη, όπως βλέπουμε σήμερα με ιδιαίτερη σαφήνεια. Όμως, τα μέλη του αμερικανικού αντιπολεμικού κινήματος εμπλέκονται στην προδοσία των εθνών της Άπω Ανατολής, σε μια γενοκτονία και στα δεινά, τα οποία επιβάλλονται σε 30 εκατομμύρια ανθρώπους εκεί. Μήπως αυτοί οι ειρηνιστές μπορούν να ακούσουν τους στεναγμούς που προέρχονται από εκεί ; Καταλαβαίνουν την ευθύνη τους σήμερα ; Ή μήπως προτιμούν να μην ακούν ;

Η Αμερικανική διανόηση έχασε την ψυχραιμία της και ως συνέπεια αυτού ο κίνδυνος έχει έρθει πολύ πιο κοντά στις Ηνωμένες Πολιτείες. Αλλά δεν υπάρχει καμία ευαισθητοποίηση ως προς αυτό το θέμα. Οι κοντόφθαλμοι πολιτικοί σας, οι οποίοι υπέγραψαν εσπευσμένα την συνθηκολόγηση του Βιετνάμ έδωσαν φαινομενικά μια ξέγνοιαστη παύση στην Αμερική, ωστόσο εκατονταπλάσια Βιετνάμ ξεπροβάλλουν από πάνω σας τώρα. Το μικρό Βιετνάμ ήταν μια προειδοποίηση, μια ευκαιρία για την κινητοποίηση του θάρρους του έθνους. Αλλά αν η Αμερική υπέστη μια πραγματική ήττα από μια μικρή κομμουνιστική χώρα, πως η Δύση μπορεί να ελπίζει ότι θα παραμείνει σταθερή στο μέλλον ;

Είχα την ευκαιρία ήδη να πω ότι στον 20ο αιώνα η Δυτική δημοκρατία δεν έχει κερδίσει κανένα μεγάλο πόλεμο χωρίς την βοήθεια και την προστασία από έναν ηπειρωτικό σύμμαχο, του οποίου η φιλοσοφία και η ιδεολογία δεν αμφισβητείται. Στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ενάντια στον Χίτλερ, αντί να νικήσουν αυτόν τον πόλεμο με τις δικές τους δυνάμεις, οι οποίες βέβαια θα ήταν επαρκείς, η Δυτική δημοκρατία μεγάλωσε και καλλιέργησε έναν άλλο εχθρό που θα μπορούσε να αποδειχθεί χειρότερος, αφού ο Χίτλερ δεν είχε ποτέ τόσους πόρους και τόσους πολλούς ανθρώπους, ούτε πρόσφερε ελκυστικές ιδέες, ούτε είχε έναν μεγάλο αριθμό υποστηρικτών στην Δύση όπως η Σοβιετική Ένωση. Επί του παρόντος, ορισμένοι Δυτικοί έχουν ήδη εκφραστεί για την εξασφάλιση προστασίας από μια τρίτη δύναμη ενάντια στην επόμενη παγκόσμια σύγκρουση, εάν υπάρξει. Στην περίπτωση αυτή η ασπίδα θα είναι η Κίνα. Αλλά δεν θα ήθελα μια τέτοια έκβαση σε οποιαδήποτε χώρα του κόσμου. Πρώτα απ’ όλα, μια συμμαχία με το Κακό είναι καταδικασμένη, θα χορηγήσει στις Ηνωμένες Πολιτείες μια ανάπαυλα, αλλά αργότερα όταν η Κίνα με το ένα δισεκατομμύριο ανθρώπους θα στραφεί οπλισμένη με τα όπλα της Αμερικής εναντίον της, η Αμερική θα γίνει θύμα μιας γενοκτονίας παρόμοια με αυτή στην Καμπότζη στις μέρες μας.

Και όμως – δεν υπάρχουν όπλα, δεν έχει σημασία πόσο ισχυρά, που μπορούν να βοηθήσουν την Δύση μέχρι να ξεπεράσει την αδυναμία της θέλησης της. Σε μια κατάσταση ψυχολογικής αδυναμίας, τα όπλα γίνονται βάρος για την συνθηκολογούσα πλευρά. Για να αμυνθεί κάποιος, πρέπει να είναι επίσης έτοιμος να πεθάνει, και υπάρχει ελάχιστη ετοιμότητα τέτοιου είδους σε μια κοινωνία που μεγάλωσε λατρεύοντας την υλική ευημερία. Τίποτα δεν έχει μείνει, παρά μόνο παραχωρήσεις, προσπάθειες για να κερδηθεί χρόνος και προδοσία. Έτσι, στο επαίσχυντο συνέδριο του Βελιγραδίου οι ελεύθεροι Δυτικοί διπλωμάτες αδύναμοι  παραδόθηκαν εκεί όπου τα υποδουλωμένα μέλη των ομάδων παρατήρησης του Ελσίνκι θυσιάζουν την ζωή τους.

Η Δυτική σκέψη έχει γίνει συντηρητική: η παγκόσμια κατάσταση θα πρέπει να παραμένει ως έχει με κάθε κόστος, δεν πρέπει να υπάρξουν αλλαγές. Το εξασθενημένο όνειρο της καθεστηκυίας τάξης είναι σύμπτωμα μιας κοινωνίας που πλησιάζει στο τέλος της ανάπτυξης της. Αλλά κάποιος πρέπει να είναι τυφλός για να μην βλέπει ότι οι ωκεανοί δεν ανήκουν πια στη Δύση, ενώ η γη υπό την κυριαρχία της συνεχίζει να συρρικνώνεται. Οι δύο λεγόμενοι παγκόσμιοι πόλεμοι (αν και δεν ήταν πόλεμοι παγκόσμιας κλίμακας, όχι ακόμα) σήμαιναν την εσωτερική αυτοκαταστροφή της μικρής, προοδευτικής Δύσης, η οποία προετοίμασε το τέλος της. Ο επόμενος πόλεμος (ο οποίος δεν χρειάζεται να είναι ατομικός και δεν πιστεύω ότι θα είναι) θα θάψει τον Δυτικό πολιτισμό μια για πάντα.

Αντιμετωπίζοντας έναν τέτοιο κίνδυνο, με τέτοιες υπέροχες ιστορικές αξίες στο παρελθόν σας, σε ένα τόσο υψηλό επίπεδο πραγματοποίησης της ελευθερίας και αφοσίωσης προς αυτήν, πως είναι δυνατόν να έχετε χάσει σε τέτοιο βαθμό την βούληση να υπερασπιστείτε τον εαυτό σας ;   

Πως προέκυψε αυτός ο δυσμενής συσχετισμός δυνάμεων ; Πως η Δύση παρήκμασε από την θριαμβευτική της πορεία και έφτασε στη σημερινή της ασθένεια ; Υπήρξαν θανατηφόρες στροφές και απώλειες στην κατεύθυνση της ανάπτυξης ; Δεν φαίνεται να είναι έτσι. Η Δύση συνέχισε να προωθείται κοινωνικά σύμφωνα με τις ανακηρυχθείσες προθέσεις της, με την βοήθεια της λαμπρής τεχνολογικής προόδου. Και ξαφνικά βρέθηκε στην παρούσα κατάσταση της ασθένειας.

Αυτό σημαίνει ότι το λάθος πρέπει να βρίσκεται στη ρίζα, στην ίδια βάση της ανθρώπινης σκέψης κατά τους τελευταίους αιώνες. Αναφέρομαι στην επικρατούσα Δυτική άποψη για τον κόσμο, η οποία για πρώτη φορά γεννήθηκε κατά τη διάρκεια της Αναγέννησης και βρήκε την πολιτική της έκφραση την περίοδο του Διαφωτισμού. Αυτή έγινε η βάση για την κυβέρνηση και τις κοινωνικές επιστήμες και θα μπορούσε να οριστεί ως ορθολογιστικός ανθρωπισμός ή ανθρωπιστική αυτονομία: η ανακηρυχθείσα και επιβληθείσα αυτονομία του ανθρώπου, ο οποίος ανεξαρτητοποιείται από κάθε άλλη υψηλότερη δύναμη. Μπορεί επίσης να κληθεί και ανθρωποκεντρισμός, με τον άνθρωπο να θεωρείται ως κέντρο της ύπαρξης.

Η στροφή αυτή που αναγγέλθηκε από την Αναγέννηση ήταν προφανώς αναπόφευκτη ιστορικά. Ο Μεσαίωνας είχε πεθάνει φυσικά από εξάντληση, αφού είχε καταστεί ένα ανυπόφορο δεσποτικό σύστημα, το οποίο κατέστειλε την ανθρώπινη φύση υπέρ μιας πνευματικής φύσης. Στη συνέχεια όμως, γυρίσαμε την πλάτη μας στο Πνεύμα και αγκαλιάσαμε κάθε τι υλικό με υπερβολικό και αδικαιολόγητο ζήλο. Αυτός ο νέος τρόπος σκέψης, ο οποίος μας επέβαλε την καθοδήγηση του, δεν παραδεχόταν την ύπαρξη εγγενούς κακού στον άνθρωπο ούτε έβλεπε στην ύπαρξη του κάποιο υψηλότερο καθήκον εκτός από την επιδίωξη της ευτυχίας στη γη. Στήριξε τον σύγχρονο Δυτικό πολιτισμό στην επικίνδυνη τάση της λατρείας του ανθρώπου και των υλικών αναγκών του. Οτιδήποτε πέρα από την φυσική ευημερία και την συσσώρευση υλικών αγαθών, όλες οι άλλες ανθρώπινες ανάγκες και τα χαρακτηριστικά μιας λεπτότερης και υψηλότερης φύσης, έμειναν έξω από την προσοχή των κρατικών και κοινωνικών συστημάτων, λες και η ανθρώπινη ζωή δεν έχει κάποιο ανώτερο νόημα. Αυτό παρείχε πρόσβαση στο κακό, το οποίο στις μέρες μας είναι ελεύθερο και είναι παντού. Η ελευθερία από μόνη της δεν μπορεί να λύσει όλα τα προβλήματα της ανθρώπινης ζωής και εκτός από αυτό προσθέτει ακόμη περισσότερα.

Ωστόσο, στις πρώιμες δημοκρατίες, όπως στην Αμερικάνικη δημοκρατία κατά τη στιγμή της γέννησης της, όλα τα ατομικά ανθρώπινα δικαιώματα παραχωρήθηκαν, επειδή ο άνθρωπος είναι δημιούργημα του Θεού. Δηλαδή, η ελευθερία δόθηκε στο άτομο υπό όρους, με την υπόθεση της σταθερής θρησκευτικής του ευθύνης. Αυτή ήταν η κληρονομιά των προηγούμενων χιλίων ετών. Διακόσια χρόνια ή έστω πενήντα χρόνια πριν, θα φαινόταν εντελώς αδύνατο, στην Αμερική, ότι έχει χορηγηθεί σε ένα άτομο απεριόριστη ελευθερία απλώς για την ικανοποίηση των ενστίκτων και των ιδιοτροπιών του. Στη συνέχεια όμως, όλοι αυτοί οι περιορισμοί απορρίφθηκαν παντού στη Δύση, προέκυψε μια ολική απελευθέρωση από την ηθική κληρονομιά των Χριστιανικών αιώνων, οι οποίοι είχαν αποθέματα ελέους και θυσίας. Τα κρατικά συστήματα γίνονταν όλο και πιο υλιστικά. Η Δύση κατέληξε να επιβάλει τα ανθρώπινα δικαιώματα, μερικές φορές ακόμη και με υπερβολικό τρόπο, αλλά το ανθρώπινο αίσθημα ευθύνης προς τον Θεό και την κοινωνία άρχισε να γίνεται όλο και πιο ασαφές και δυσδιάκριτο. Στις περασμένες δεκαετίες, η νομικίστική εγωιστική άποψη της Δυτικής προσέγγισης και σκέψης έφτασε στην τελική της διάσταση και ο κόσμος κατέληξε σε μια σκληρή πνευματική κρίση και πολιτικό αδιέξοδο. Όλα τα δοξασμένα τεχνολογικά επιτεύγματα της Προόδου, συμπεριλαμβανομένης της κατάκτησης του διαστήματος, δεν μπορούν να εξαγοράσουν την ηθική χρεοκοπία του 20ου αιώνα, την οποία κανείς δεν θα μπορούσε να φανταστεί ούτε και στα τέλη του 19ου αιώνα.

Καθώς αναπτυσσόταν ο ανθρωπισμός έγινε όλο και περισσότερο υλιστικός, και έγινε περισσότερο προσιτός στην χειραγώγηση από τον σοσιαλισμό και στη συνέχεια από τον κομμουνισμό. Έτσι ώστε ο Καρλ Μαρξ ήταν σε θέση να πει ότι ¨ο κομμουνισμός είναι ένας πολιτογραφημένος ανθρωπισμός.¨

Αυτή η δήλωση αποδείχθηκε εντελώς παράλογη. Ο καθένας βλέπει τα ίδια θεμέλια του αποπνευματοποιημένου ανθρωπισμού σε κάθε είδους σοσιαλισμό: ατελείωτος υλισμός, ελευθερία από τη θρησκεία και την θρησκευτική υπευθυνότητα, η οποία υπό τα κομμουνιστικά καθεστώτα οδήγησε στις αντι-θρησκευτικές δικτατορίες, αφοσίωση στις κοινωνικές δομές με μια δήθεν επιστημονική προσέγγιση. Αυτό είναι ένα χαρακτηριστικό του Διαφωτισμού του 18ου Αιώνα και όχι του Μαρξισμού. Δεν είναι τυχαίο ότι όλες οι παράλογες υποσχέσεις και όρκοι του κομμουνισμού έχουν γίνει για τον Άνθρωπο, με κεφαλαίο Α και την επίγεια ευτυχία του. Με την πρώτη ματιά φαίνεται ως ένα άσχημο παράλληλο: τα ίδια χαρακτηριστικά στον τρόπο σκέψης και ζωής της σημερινής Δύσης και της σημερινής Ανατολής ; Αλλά αυτή είναι η λογική της υλιστικής ανάπτυξης.

Ο αλληλοσυσχέτιση είναι τέτοια, ούτως ώστε το ρεύμα του υλισμού, το οποίο βρίσκεται περισσότερο στα αριστερά καταλήγει να είναι ισχυρότερο, ελκυστικότερο και νικηφόρο επειδή είναι συνεπέστερο. Ο ανθρωπισμός άνευ της Χριστιανικής του κληρονομιάς δεν μπορεί να αντισταθεί σ’ αυτόν τον ανταγωνισμό. Βλέπουμε αυτή τη διαδικασία στους προηγούμενους αιώνες και ειδικότερα στις προηγούμενες δεκαετίες, σε παγκόσμια κλίμακα καθώς η κατάσταση γίνεται ολοένα και πιο δραματική. Ο φιλελευθερισμός αναπόφευκτα εκτοπίστηκε από τον ριζοσπαστισμό, ο ριζοσπαστισμός παραδόθηκε στον σοσιαλισμό και ο σοσιαλισμός δεν μπορούσε να αντισταθεί ποτέ στον κομμουνισμό. Το κομμουνιστικό καθεστώς στην Ανατολή μπόρεσε να σταθεί και να αναπτυχθεί λόγω της ενθουσιαστικής υποστήριξης ενός τεράστιου αριθμού Δυτικών διανοουμένων που αισθάνθηκαν μια συγγένεια μαζί του και αρνήθηκαν να δουν τα εγκλήματα του κομμουνισμού. Και όταν δεν μπορούσαν να το πράξουν αυτό, προσπάθησαν να τα δικαιολογήσουν. Στις Ανατολικές μας χώρες ο κομμουνισμός έχει υποστεί μια πλήρη ιδεολογική ήττα, είναι μηδέν και μικρότερος από το μηδέν. Αλλά οι Δυτικοί διανοούμενοι ακόμα τον κοιτούν με ενδιαφέρον και συμπάθεια, και αυτό είναι ακριβώς που δυσκολεύει την Δύση να αντέξει την Ανατολή.

Δεν εξετάζω εδώ την περίπτωση καταστροφής λόγω παγκοσμίου πολέμου και τις αλλαγές που θα προξενούσε στην κοινωνία. Όσο ξυπνάμε κάθε πρωί κάτω από έναν ειρηνικό ήλιο θα πρέπει να ζούμε την καθημερινότητα μας. Υπάρχει μια καταστροφή όμως, η οποία έχει ήδη αρχίσει εδώ και αρκετό καιρό. Αναφέρομαι στην καταστροφή μιας αποπνευματοποιημένης και άθρησκης ανθρωπιστικής συνείδησης.

Γι’ αυτή τη συνείδηση, ο άνθρωπος είναι η λυδία λίθος που κρίνει τα πάντα πάνω στη γη – αυτός ο ατελής άνθρωπος, ο οποίος δεν είναι ποτέ απελευθερωμένος από την περηφάνιά του, από την ιδιοτέλεια, τον φθόνο, τη ματαιοδοξία και δεκάδες άλλα ελαττώματα. Τώρα βιώνουμε τις συνέπειες των λαθών που δεν είχαμε παρατηρήσει κατά την έναρξη του ταξιδιού. Στο δρόμο από την Αναγέννηση έως τις ημέρες μας, έχουμε εμπλουτίσει την εμπειρία μας, αλλά έχουμε χάσει την έννοια μιας Ανώτερης Ολοκληρωμένης Οντότητας, η οποία συγκρατούσε τα πάθη και την ανευθυνότητα μας. Έχουμε τοποθετήσει πάρα πολλές ελπίδες στις πολιτικές και κοινωνικές μεταρρυθμίσεις, μόνο για να ανακαλύψουμε ότι έχουμε στερηθεί το πολυτιμότερο αγαθό μας: την πνευματική ζωή. Στην Ανατολή, έχει καταστραφεί από τις συναλλαγές και τις μηχανορραφίες του κυβερνώντος κόμματος. Στη Δύση, τα εμπορικά συμφέροντα της επιφέρουν ασφυξία. Αυτή είναι η πραγματική κρίση. Η διάσπαση στον κόσμο είναι λιγότερο τρομερή – Η διάσπαση στον κόσμο είναι λιγότερο τρομερή από την ομοιότητα της ασθένειας που μαστίζει τα κύρια τμήματα του.

Εάν ο ανθρωπισμός ήταν σωστός όταν ανακήρυξε ότι ο άνθρωπος γεννήθηκε για να είναι μόνο χαρούμενος, τότε δεν θα γεννιόταν για να πεθάνει. Εφόσον το σώμα είναι καταδικασμένο να πεθάνει, το έργο του ανθρώπου σε αυτή τη γη πρέπει να είναι περισσότερο έργο πνευματικής φύσης. Η αποστολή του ανθρώπου δεν είναι η ακατάσχετη απόλαυση της καθημερινής ζωής. Δεν μπορεί ο προορισμός του να είναι το πως θα βρει τους καλύτερους τρόπους να κατέχει υλικά αγαθά και έπειτα πρόσχαρα να τα λαμβάνει. Η αποστολή του πρέπει να είναι η πραγμάτωση ενός μόνιμου, ειλικρινούς καθήκοντος, ούτως ώστε το ταξίδι της ζωής να γίνει μια εμπειρία ηθικής ανάπτυξης, κάτι που θα έχει ως συνέπεια ο άνθρωπος να αφήσει αυτή την ζωή ως ένα καλύτερο ον απ’ ότι ήταν όταν γεννήθηκε. Είναι επιτακτική η ανάγκη να επανεξεταστεί ο πίνακας των ηθικών αξιών της ζωής. Η παρούσα του ανακρίβεια είναι εκπληκτική. Δεν είναι δυνατή η αξιολόγηση του Προέδρου πχ από τα πόσα χρήματα βγάζει ή την απεριόριστη διαθεσιμότητα σε βενζίνη. Μόνο η εκούσια, εμπνευσμένη αυτοσυγκράτηση, μπορεί να ανορθώσει τον άνθρωπο πάνω από το παγκόσμιο ρεύμα του υλισμού.

Θα ήταν οπισθοδρόμηση να προσκολλήσει κάποιος τον εαυτό του σήμερα στους αποστεωμένους τύπους του Διαφωτισμού. Ο κοινωνικός δογματισμός μας αφήνει εντελώς αβοήθητους μπροστά στα βάσανα της εποχής μας. Ακόμα και αν γλιτώσουμε την καταστροφή του πολέμου, οι ζωές μας θα πρέπει να αλλάξουν εάν θέλουμε να σώσουμε την ζωή από την αυτοκαταστροφή. Δεν μπορούμε να αποφύγουμε την αναθεώρηση των θεμελιακών όρων της ανθρώπινης ζωής και της ανθρώπινης κοινωνίας. Είναι αλήθεια ότι ο άνθρωπος βρίσκεται υπεράνω όλων ; Δεν υπάρχει κάποιο Ανώτερο Πνεύμα πάνω από αυτόν ; Είναι σωστό η ζωή του ανθρώπου και των κοινωνικών του δραστηριοτήτων  να καθορίζεται από την συσσώρευση των υλικών αγαθών ; Επιτρέπεται να προωθείται μια τέτοια νοοτροπία σε βάρος της πνευματικής μας ακεραιότητας ;

Αν ο κόσμος δεν έχει φτάσει στο τέλος του, σίγουρα έχει προσεγγίσει μια σημαντική καμπή στην ιστορία του, τόσο σημαντική όσο και αυτή που οδήγησε από τον Μεσαίωνα στην Αναγέννηση. Θα χρειαστεί από εμάς μια νέα πνευματική άνοδος: Θα πρέπει να φανούμε ικανοί να φτάσουμε στο ύψος αυτού του οράματος, σε ένα νέο επίπεδο ζωής στο οποίο η σωματική μας φύση δεν θα είναι καταραμένη όπως στον Μεσαίωνα, αλλά ακόμα πιο σημαντική, η πνευματική μας φύση δεν θα καταπατιέται όπως στη Μοντέρνα εποχή.

Αυτή η ανάβαση θα είναι παρόμοια με την αναρρίχηση στο επόμενο ανθρωπολογικό στάδιο. Δεν έχει μείνει κανένας άλλος δρόμος – ούτε ο δεξιός, ούτε ο αριστερός – παρά μόνο ο ανοδικός.

Εγγραφή στο newsletter του PoliticalDoubts.

YOUR OPINION

Το ΚΑΣ αποφάσισε να μην διατεθεί το μνημείο του Παρθενώνα για εκδήλωση οίκου μόδας:

Συμφωνώ. Η προστασία των μνημείων θα πρέπει να είναι απόλυτη
70.2%
Μάλλον διαφωνώ. Θα μπορούσαν να τεθούν αυστηρότεροι όροι.
8.7%
Διαφωνώ με την απόφαση. Δεν μπορεί να χάνονται ευκαιρίες προβολής της χώρας
14.9%
Συμφωνώ να μην διατεθεί ο Παρθενώνας. Δεν θα είχα αντίρρηση αν επρόκειτο για άλλον αρχαιολογικό χώρο
6.1%
Η ψηφοφορία για αυτό το δημοψήφισμα έχει λήξει

ΣΧΟΛΙΑΣΤΕ


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση