Στοχασμοί 26/08/2015

Γράμμα του Μαρκόφ στον Ντιμίταρ Μπότσεφ

Ιδού! Αυτή είναι η σύγκρουση. Η μεγαλύτερη, η βαθύτερη, η μοναδική σοβαρή σύγκρουση. Και σε αυτή την σύγκρουση κάποιοι σαν και εμένα δεν έχουν μικρόφωνα, δεν έχουν εφημερίδες, δεν έχουν εκδόσεις, δεν έχουν κινηματογράφο.

Το γράμμα αυτό του Μαρκόφ απευθύνεται προς έναν άλλον αντιφρονούντα συγγραφέα, τον Ντιμίταρ Μπότσεφ. Είναι χαρακτηριστικό, ότι σε αυτό το γράμμα προβάλλονται οι αντιλήψεις του Μαρκόφ όχι τόσο για τον κομμουνισμό αλλά και για την κατάσταση που επικρατεί στην Δύση και στον κόσμο γενικότερα. Ο Μαρκόφ εκφράζει την απογοήτευση του για όλα όσα συμβαίνουν με την πίκρα ενός ανθρώπου, ο οποίος βλέπει τον βαθύ συμβιβασμό της ανθρώπινης φύσης, της τάσης του ανθρώπου να βολεύεται και να εκμεταλλεύεται. Είναι φοβερή η κριτική που ασκεί στη Δύση, όχι και τόσο γνωστή σε όσους θέλουν να τον χρησιμοποιήσουν δαιμονοποιώντας απλά τα κομμουνιστικά καθεστώτα.

Λονδίνο, 02.1977

Αγαπητέ Μίτκο,

Συγγνώμη, που άργησα λίγο στην απάντηση μου στο τελευταίο σου γράμμα, αλλά απλά δεν είχα χρόνο να κάτσω να σου γράψω, εκτός από αυτό, ήδη μίσησα κάθε δραστηριότητα που έχει σχέση με την συγγραφή, επειδή πρέπει να περάσω τα δύο τρίτα του χρόνου μου, που μου έχουν δοθεί από την φύση – πάνω στην γραφομηχανή. Σε ευχαριστώ πολύ για την επιθυμία σου να είμαστε μαζί, κάτι, το οποίο θα με χαροποιούσε πολύ, αλλά δεν τηλεφώνησα στον Ζαχαρίεφ, ούτε έχω σκοπό να τον τηλεφωνήσω. Ο λόγος είναι, ότι μέχρι να με διώξουν από το BBC, καλύτερα να κάθομαι εδώ, γιατί η αλλαγή, όπως ξέρεις καλά, θα είναι η καλύτερη απεικόνιση της  παροιμίας μας (Άλλαξε ο Ηλίας, κοιτάχτηκε και πάλι τα ίδια – Αυτή η παροιμία είναι ίδια με την δικιά μας «άλλαξε ο Μανωλιός και έβαλε τα ρούχα του αλλιώς, δηλώνοντας ουσιαστικά πως μια αλλαγή δεν σημαίνει και πραγματική εσωτερική αλλαγή). Δεύτερον, νομίζω, ότι μεταξύ εμού και των οργανισμών του ραδιοφώνου υπάρχει τέτοια διαφορά, όσο μεταξύ εμού και των βουλγάρικων οργανισμών του κόμματος.

Εδώ και καιρό δεν πιστεύω πια, στην ¨ελευθερία του λόγου¨, η οποία πρακτικά περιορίζεται και στους δύο κόσμους στην ελευθερία να ουρλιάζεις δυνατά στο σπίτι σου ή μπροστά σε λίγους φίλους για το πράγμα που σε απασχολεί. Αλλά για προσπάθησε να πεις την γνώμη σου στην ¨ανεξάρτητη¨ εφημερίδα Times ή στο ανεξάρτητο BBC ; Έχεις πολύ υγεία από το τρυπημένο καπέλο της δημοκρατίας. Εκεί, όπως ακριβώς και στη ¨Δουλειά των εργατών¨ πρέπει να εναρμονιστείς με την γραμμή της εφημερίδας και του ραδιοφώνου. Οι αρχές τους είναι ακριβώς οι ίδιες. Η διαφορά εντοπίζεται μονάχα στις μορφές – η μία είναι άγρια και άξεστη, ή άλλη πιο ατσαλάκωτη και ομαλή. Βέβαια όλα αυτά για τα οποία σου μιλώ τα ξέρεις ήδη. Και για όλα αυτά έχω σκοπό να τα γράψω σε ένα η μερικά μυθιστορήματα. Γιατί ούτε οι άνθρωποι στο Ράδιο Σόφια, ούτε οι άνθρωποι πίσω από τους τοπικούς εδώ ραδιοφωνικούς σταθμούς νοιάζονται για την Βουλγαρία και τους Βούλγαρους. Απλά οι άνθρωποι βγάζουν το ψωμί τους, όπως θα μπορούσαν και να το βγάλουν εκτρέφοντας σκαντζόχοιρους, για παράδειγμα. Το μόνο πράγμα που ενδιαφέρει και τους μεν και τους δε είναι η ασφάλεια που τους δίνει ο χώρος εργασίας τους, δηλαδή, οι αυξήσεις, οι συντάξεις, οι άλλες διάφορες ανέσεις, συν την ματαιοδοξία που προέρχεται από το επάγγελμα του δημοσιογράφου του ραδιοφώνου, το οποίο σίγουρα ακούγεται καλύτερα από το να είσαι εκτροφέας σκαντζόχοιρων. Έτσι όποια απόφαση και να πάρουν, όποια γνώμη και να εκφράζουν, δεν έχει καμία σχέση με την αλήθεια, με το δίκαιο, με τον αγώνα για το καλό και την τελειοποίηση του ανθρώπου, την αγάπη, την ομορφιά. Όχι! Κανένα άλλο λόγο εκτός από έναν απλό και καθαρό λόγο – να παγιώσουν το κατεστημένο και να μην δημιουργούν προβλήματα.

Περισσότερο με καταπλήσσει αυτή η εντύπωση που έχω, ότι η αληθινή αρρώστια του καιρού μας δεν είναι ούτε ο κομμουνισμός, ούτε ο καπιταλισμός, ούτε η τρομοκρατία, ούτε οποιαδήποτε επαναστατικά ή αντι-επαναστατικά ευαγγέλια αλλά κυρίως (ίσως μονάχα) αυτό το βρωμιάρικο, δόλιο, εγωιστικό, καλά συγκαλλημένο και διακοσμημένο αίσθημα να εξασφαλίσει κάποιος την μίζερα πνευματικά ζωή του, γινόμενος ο υπηρέτης κάποιου χταποδιού, το οποίο έχει ανάγκη από έναν καθαριστή των πλοκαμιών του. Όσο περνάει ο καιρός τόσο περισσότερο πείθομαι, ότι ο κόσμος δεν διαχωρίζεται σε καλούς και κακούς ανθρώπους, σε αριστερούς ή δεξιούς, σε πιστούς ή άπιστους, αλλά ο κύριος διαχωρισμός, ο οποίος έχει σημασία για εμάς, είναι σε ανθρώπους, οι οποίοι μπορούν, και σε ανθρώπους, οι οποίοι δεν μπορούν. Με άλλα λόγια – σε δημιουργούς και παράσιτα. Υπάρχει μια ποικιλία δημιουργημάτων, όπως υπάρχουν και διαφορετικά είδη παρασίτων. Ο αγρότης, ο οποίος σπέρνει το χωράφι είναι δημιουργός, η γυναίκα, η οποία γεννά και ανατρέφει παιδιά, είναι δημιουργός, όσο δημιουργοί είναι και ο Άινσταϊν, ο Μπετόβεν, ο Ντοστογιέφσκι. Αυτός που φτιάχνει παπούτσια είναι δημιουργός, ο κλόουν στην σκηνή είναι δημιουργός, ο κουρέας στη γωνία είναι δημιουργός και ούτω καθεξής. Από εδώ αρχίζει το μεγάλο δράμα των ανθρώπων. Οι δημιουργοί, αυτοί μάλιστα που είναι ιδιαίτερα ταλαντούχοι ποτέ δεν συνενώνονται. Το πρώτο σημάδι του ταλέντου ή μιας διάνοιας είναι η ασυμφωνία του με τους άλλους.

Πολλές φορές έχω πει, ότι το ταλέντο είναι ανεξαρτησία. Και γι’ αυτό όλοι οι αληθινοί δημιουργοί λόγω της εσωτερικής τους σιγουριάς, λόγω της κατασκευής τους βρίσκονται σε συνεχή διάσταση απόψεων σε όλα τα μεγάλα ζητήματα. Αντιθέτως, τα παράσιτα, ή αν προτιμάς οι μέτριοι και υποδεέστεροι ενώνονται, τακτοποιούνται σε συμπαγείς γραμμές και δημιουργούν έναν παντοδύναμο στρατό διοίκησης και γραφειοκρατίας. Εφόσον δεν έχουν την ασφάλεια που εξασφαλίζει η δημιουργικότητα και γενναιότητα, εφόσον είναι δειλοί και ανασφαλείς, βρίσκουν υποστήριξη στην κοινωνία τους, στην διοίκηση τους, η οποία ολέθρια τους δίνει τη δύναμη που κατέχουν πάνω στους δημιουργούς. Οι διοικητές μισούν περισσότερο απ’ όλους στην ζωή, τους δημιουργούς και τη δημιουργία, γιατί οτιδήποτε που δημιουργείται σε αυτό τον κόσμο, τους υποδηλώνει ότι αυτοί δεν μπορούν να κάνουν κάτι τέτοιο, ότι είναι απλά παράσιτα.

Κανείς δεν χύνει περισσότερη κακία και ζήλεια ενάντια στην τάξη των δημιουργών αυτού του κόσμου από αυτούς τους ανάπηρους κακομοίρηδες, που έχουν οικειοποιηθεί το δικαίωμα να άρχουν πάνω σε άλλους. Φοβούνται τους δημιουργούς, επειδή ο δημιουργός δεν υποτάσσεται εύκολα, δεν είναι καλός υπηρέτης, δεν είναι παραδειγματικός υπάλληλος, ο οποίος λέει πάντοτε χαμογελώντας ¨Ναι, κύριε!¨. Και γι’ αυτό καταλαβαίνεις ότι κάθε μικρή δημοσιογραφική μαϊμού  όσο ατάλαντη και να είναι, όταν χτυπήσει την πόρτα σας (η την δική μας εδώ), έχει τεράστια πλεονεκτήματα σε σχέση με ανθρώπους όπως εγώ. Γιατί αυτοί δεν ενδιαφέρονται τι μεταδίδουν στη Βουλγαρία, δεν ενδιαφέρονται να αντιληφθούν βαθιά τις ανάγκες εκείνου που ακούει εκεί πέρα, να απαντήσουν ουσιαστικά στις προσδοκίες τους…αλλά απλά να υπηρετήσουν όσο περάσει ο χρόνος για να πάρουν την σύνταξη τους και μετά να έχουν ευχάριστα γεράματα σε ένα ζεστό, ωραίο μέρος κοντά στη θάλασσα.

Όταν έφτασα εδώ, στη Δύση, ήμουν πολύ έκπληκτος να ανακαλύψω, ότι σχεδόν όλοι οι άνθρωποι που συνάντησα, αυτοί που ανήκουν εδώ αλλά και οι μετανάστες ουσιαστικά πάλευαν και ονειρεύονταν να λάβουν στην ζωή κάτι, το οποίο εγώ είχα αποφασίσει να το πετάξω στη Βουλγαρία – χρήματα, εγγυημένη θέση, δόξα. Σχεδόν όλοι, και οι Άγγλοι και οι Γερμανοί, θεωρούσαν, ότι ήμουν τρελός και ότι είναι απολύτως ηθικό να κάθεσαι στην πλάτη ολόκληρου του έθνους και να ζεις σαν ένα προνομιούχο σκουλήκι. Αυτού του είδους η ηθική με εξέπληξε τόσο πολύ, που τότε κατάλαβα, ότι η κοινωνική συνείδηση της Δύσης είναι είτε ένα βρώμικο πολιτικό παιχνίδι της ημέρας, ή ένα μάτσο με σκατά και ότι δεν είναι μια σωστή απόκριση σε τίποτα, γιατί οι λίγοι και ειλικρινείς Δον Κιχώτες, οι οποίοι νοιάζονται για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, δεν έχουν πρόσβαση ούτε στο ραδιόφωνο ούτε στη τηλεόραση. Εάν τα εμπορικά συμφέροντα στη Δύση το επιτάσσουν, είναι εύκολο να αρχίσουν να παίζουν και τον σοβιετικό ύμνο μαζί με την δική τους εθνική διάρροια.

Για δικό σου και δικό μου κακό, αυτή είναι πραγματικότητα. Αυτή είναι η σύγκρουση που υπάρχει και μεταξύ του κόμματος και των διαχωρισμένων καλλιτεχνών. Εάν ο κομμουνισμός έρθει κάποτε στη Δύση, σε διαβεβαιώνω, ότι οι δικτατορίες που θα εμφανιστούν εδώ θα είναι πολύ πιο σιχαμερές από τις δικές μας στην Ανατολή. Αλλά αν δεν έρθει, ο λόγος γι’ αυτό θα είναι ότι οι δημόσιες τους μορφές είναι εντελώς ανήθικες και έχουν πιο στέρεα οχυρά για τη μετριότητα και τους ατάλαντους, τα θεμέλια της αδικίας είναι πολύ πιο βαθιά και το άρωμα της δημαγωγίας (το οποίο υπάρχει για να κρύβει τη μυρωδιά από τα σκατά) – είναι πολύ πιο δυνατό. 

Ξέρω την ερώτηση σου φυσικά – ΓΙΑ ΠΟΥ ΕΙΜΑΣΤΕ ΕΜΕΙΣ ; ΤΙ ΝΑ ΚΑΝΟΥΜΕ ΕΜΕΙΣ ;

Το πιο ανόητο είναι να διαψεύδουμε, ότι τα πράγματα δεν είναι έτσι όπως είναι. Το πιο ασυγχώρητο θα ήταν να αυτοπυροβοληθούμε. Η απάντηση είναι πολλή απλή –πρέπει να συνεχίσουμε να είμαστε ακριβώς αυτό, το οποίο ήμασταν – τρελοί. Γιατί αυτή είναι η μορφή της ζωής, η οποία μας ταιριάζει καλύτερα, γιατί είμαστε γεννημένοι γι’ αυτήν και αυτό είναι το μεγαλύτερο προνόμιο της φύσης – ΝΑ ΜΗΝ ΕΙΣΑΙ ΣΑΝ ΑΥΤΟΥΣ. Και νομίζω, ότι όλη η ομορφιά της ζωής, σε όλο της το νόημα (γιατί και η ομορφιά είναι νόημα), διατηρείται στην τρέλα των τρελών. Οτιδήποτε στα αλήθεια μεγάλο ή όμορφο, που έχει δημιουργηθεί από τους ανθρώπους και την φύση μέχρι τώρα, είναι ένα ξέσπασμα αυτής της χαράς, η οποία όπως πιστεύω εγώ είναι η μοναδική ουσία της ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ.

Γράψε αν νιώθεις ότι μπορείς να γράψεις, ζωγράφισε, αν νομίζεις, ότι μπορείς να ζωγραφίσεις, σφυρηλάτησε, όργωσε, τραγούδησε, κάνε κάτι, το οποίο νιώθεις, ότι μπορείς να το κάνεις, και μην δικαιολογείσαι σε κανέναν, ότι δεν σου έδωσαν το μικρόφωνο, ότι δεν θέλουν να σε εκδώσουν. Όταν τα έργα σου γίνουν σπουδαία, η κομφορμιστική ουσία εκείνων, των άλλων, θα λειτουργήσει για εσένα, και θα σε δεχθούν ως ΔΙΚΟ ΤΟΥΣ, θα σε βγάλουν στο ραδιόφωνο, στη τηλεόραση, παντού, θα σου εγείρουν μνημείο, για να αποδείξουν, ότι εκείνο, το οποίο έκανες είναι ΔΙΚΟ ΤΟΥΣ. Αυτοί πάντα οικειοποιούνται οτιδήποτε μεγάλο έχει προσφέρει η ιστορία,  οτιδήποτε έχουν δημιουργήσει οι τρελοί της ιστορίας. Γι’ αυτό μπορείς να εξηγήσεις τέτοια φαινόμενα, ότι άνθρωποι που δεν έχουν ιδέα από μουσική, που είναι ουσιαστικά κουφοί στη μουσική του Μπετόβεν, κάνουν αχ και βαχ για τον Μπετόβεν, άνθρωποι τυφλοί όσο αφορά τη λογοτεχνία, πλάθουν εγκώμια για τον Ντοστογιέφσκι και συμμορίες από μηδενικά τιμούν και προσκυνούν τον Μπότεφ (ήρωας του βουλγάρικου εθνικού αγώνα και ποιητής) αν και δεν τους περνάει από το μυαλό να προσπαθήσουν λίγο να του μοιάσουν.

Ιδού! Αυτή είναι η σύγκρουση. Η μεγαλύτερη, η βαθύτερη, η μοναδική σοβαρή σύγκρουση. Και σε αυτή την σύγκρουση κάποιοι σαν και εμένα δεν έχουν μικρόφωνα, δεν έχουν εφημερίδες, δεν έχουν εκδόσεις, δεν έχουν κινηματογράφο. Όλα αυτά είναι από την άλλη πλευρά, όπου τα κομμουνιστικά, καπιταλιστικά, τα εθνικιστικά και ένας Θεός ξέρει ποια άλλα είδους μικρόφωνα στέκονται από δίπλα και αγωνίζονται, για να επιβάλλουν με το ένα ή το άλλο χρώμα την εξουσία τους στο μηδέν. Τραγικό, εμείς δεν μπορούμε να ζήσουμε χωρίς έναν συμβιβασμό – αυτόν που σου δίνει την μπουκιά για να ζήσεις. Αλλά υπό έναν όρο, αυτός ο συμβιβασμός να σε βοηθήσει να συνεχίσεις να είσαι αυτός που είσαι.

Αγαπητέ Μίτκο,

Να εδώ πιο πάνω σου περιέγραψα την κατάσταση, έτσι όπως την βλέπω. Δεν είναι ανέλπιδη. Είναι ρεαλιστική και αυτό σημαίνει, ότι μέσα, βαθιά στον εαυτό σου, υπάρχει ελπίδα. Αφού σου έγραψα όλα αυτά, τα οποία ένιωθα, επίτρεψε μου τώρα να τελειώσω, να ευχηθώ σε εσένα και στην Κλαούντια υγεία και αγάπη και υποθέτω, ότι πάλι σύντομα θα  σου γράψω.

Εγκάρδια δικός σου,

Ζόρο (υποκοριστικό του Γκεόρκι στα βουλγάρικα)
Εγγραφή στο newsletter του PoliticalDoubts.

YOUR OPINION

Το ΚΑΣ αποφάσισε να μην διατεθεί το μνημείο του Παρθενώνα για εκδήλωση οίκου μόδας:

Συμφωνώ. Η προστασία των μνημείων θα πρέπει να είναι απόλυτη
70.2%
Μάλλον διαφωνώ. Θα μπορούσαν να τεθούν αυστηρότεροι όροι.
8.7%
Διαφωνώ με την απόφαση. Δεν μπορεί να χάνονται ευκαιρίες προβολής της χώρας
14.9%
Συμφωνώ να μην διατεθεί ο Παρθενώνας. Δεν θα είχα αντίρρηση αν επρόκειτο για άλλον αρχαιολογικό χώρο
6.1%
Η ψηφοφορία για αυτό το δημοψήφισμα έχει λήξει

ΣΧΟΛΙΑΣΤΕ


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση