Στοχασμοί 15/12/2014

Κοινωνικός φιλελευθερισμός

Στην Ελλάδα, παρά την ιστορική αναγνώριση του έργου του Ελευθερίου Βενιζέλου, το φιλελεύθερο κίνημα είτε είναι περιθωριακό, είτε αποτελεί απλώς «λεκτικό προπέτασμα» κενό πρακτικού νοήματος, καθόσον ακόμη και όσοι το επεκαλέσθηκαν στο παρελθόν δεν υπήρξαν παρά συντηρητικοί και κρατιστές – συνεχιστές μιας πορείας, από την οποία πρέπει το συντομότερο να ξεφύγουμε.

Κοινωνικός φιλελευθερισμός ή σοσιαλφιλελευθερισμός (αγγλ.: social liberalism) είναι η πολιτική πεποίθηση ότι ο φιλελευθερισμός πρέπει να περιλαμβάνει κοινωνική δικαιοσύνη εκτός από ατομική ελευθερία επιδιώκοντας να τις εξισορροπήσει μέσω ήπιας κρατικής παρέμβασης στην κοινωνία και στην οικονομία. Λέγεται και μοντέρνος ή νέος φιλελευθερισμός, για να διαφοροποιηθεί από τον παλαιό ή κλασικό φιλελευθερισμό.

Η κοινωνική δικαιοσύνη στον κοινωνικό φιλελευθερισμό επιδιώκει να περιλαμβάνει τόσο τις αρχές της κοινωνικής ισότητας και αλληλεγγύης, όσο και τα ατομικά και πολιτικά δικαιώματα. Μια κατάλληλη διατύπωση δίνεται από τον σπουδαίο Αμερικανό φιλόσοφο Τζον Ρωλς (John Bordlay Rawls, 21 Φεβρουαρίου 1921 - 24 Νοεμβρίου 2002) και συνοψίζεται ως εξής:

 

«Το κάθε άτομο κατέχει απαραβίαστο δικαίωμα, που βασίζεται στη δικαιοσύνη, το οποίο ούτε η ευημερία του συνόλου της κοινωνίας δεν μπορεί να υπερβεί. Για το λόγο αυτό, η δικαιοσύνη αρνείται το ότι απώλεια της (οικονομικής) ελευθερίας κάποιων δικαιολογείται από ένα υψηλότερο κοινό καλό των άλλων».

 

Όπως  ο κλασσικός φιλελευθερισμός ενστερνίζεται και αυτός την «οικονομία της αγοράς», αλλά διαφέρει στο ότι πιστεύει πως ο θεσμικός ρόλος του κράτους πρέπει να επεκτείνεται στη διευθέτηση κοινωνικών ζητημάτων όπως η ανεργία, η υγειονομική περίθαλψη και η παιδεία. Σύμφωνα με τον κοινωνικό φιλελευθερισμό, το καλό της κοινότητας είναι σε αρμονία με την ελευθερία του ατόμου.

Το «πολιτικό σκέλος» της ιδεολογίας του κοινωνικού φιλελευθερισμού δεν διαφοροποιείται καθόλου από την πολιτική ιδεολογία του Φιλελευθερισμού.  Έτσι έχει συνδεθεί με την υπεράσπιση όλων των ατομικών δικαιωμάτων που δεν ανήκουν στην οικονομική σφαίρα (διαχωρισμός κράτους - Εκκλησίας, αποποινικοποίηση της χρήσης ψυχοτρόπων ουσιών, αναγνώριση νομικών δικαιωμάτων στα ζευγάρια του ίδιου φύλου κ.α.), διαφοροποιούμενος έτσι ριζικά από την συντηρητική δεξιά (κυρίαρχη στην Ευρώπη με τη μορφή της Χριστιανοδημοκρατίας) ή τη «λαϊκή δεξιά» (που επίσης υιοθετεί κάποια μέτρα κοινωνικής μέριμνας).

Κοινωνικά φιλελεύθερες πολιτικές έχουν υιοθετηθεί ευρέως σε μεγάλο μέρος του καπιταλιστικού κόσμου, ιδιαιτέρως μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι κοινωνικά φιλελεύθερες ιδέες και κόμματα τείνουν να θεωρούνται κεντρώα ή κεντροαριστερά, συνυπάρχοντας με τη σοσιαλδημοκρατία από την οποία όμως διαφοροποιούνται σημαντικά: η σοσιαλδημοκρατία διατηρεί ιστορικούς δεσμούς με το εργατικό κίνημα και υποστηρίζει έναν πολύ ισχυρότερο έλεγχο της κοινωνίας και της οικονομίας από το κράτος, με στόχο την ευημερία του κοινωνικού συνόλου, μέσω μηχανισμών όπως το κράτος πρόνοιας, η μεικτή οικονομία επιβάλλοντας για το σκοπό αυτό υψηλή φορολογία.

Στην πράξη ο κοινωνικός φιλελευθερισμός έχει εν πολλοίς συγκλίνει προγραμματικά με τη σοσιαλδημοκρατία ή  δημοκρατικό σοσιαλισμό παρά τις πολύ διαφορετικές απώτερες καταβολές τους.

Η σύγκλιση αυτή έγινε εμφανέστερη μετά την εμφάνιση του ρεύματος του αποκληθέντος νεοφιλελευθερισμού, [που δεν πρέπει να συγχέεται σε καμία περίπτωση με τον «νέο - φιλελευθερισμό» (ταυτόσημο με τον κοινωνικό φιλελευθερισμό, όπως θα δούμε παρακάτω)], στον οποίο αντιτάχθηκε τόσο η σοσιαλδημοκρατία (ανοικτά) όσο και ο κοινωνικός φιλελευθερισμός (πιο «διακριτικά»). Για την αποφυγή κάθε σύγχισης, θα πρέπει να επικρατήσει ο κατά πολύ ακριβέστερος όρος «Νεοκλασσικός Φιλελευθερισμός» για το οικονομικό αυτό ρεύμα.

Ξενικώντας το ρεύμα αυτό από την ανάγκη μείωσης των κρατικών δαπανών, όπως τις αντιλαμβάνονταν οι Ronald Reagan και Margaret Thatcher και βασιζόμενο στις θεωρίες επιφανών οικονομολόγων που είχαν εν πολλοίς παραμείνει προσηλωμένοι στον «κλασσικό φιλελευθερισμό» του «laissez faire» όπως ο Milton Friedman και Friedrich August Hayek οδήγησε σε μονεταριστικές οικονομικές πολιτικές, καθώς και στη μείωση της ισχύος και του εύρους των παρεχόμενων κυβερνητικών υπηρεσιών, με στόχο την «ελαχιστοποίηση του κράτους». Ωστόσο, η έλευση του νεοφιλελευθερισμού δεν είχε ως αποτέλεσμα την επάνοδο του κλασικού φιλελευθερισμού, αφού οι κυβερνήσεις συνέχισαν να παρέχουν κοινωνικές υπηρεσίες και πρόνοια, καθώς και να διατηρούν σημαντικό έλεγχο επί της οικονομικής πολιτικής.

Παραταύτα, το ρεύμα αυτό οδήγησε σε περιθωριοποίηση μεγάλο μέρος του πληθυσμού (στις ΗΠΑ κυρίως) καθώς και σε κραυγαλέες αποτυχίες, όπως συνέβη με την εφαρμογή του στη Χιλή από τη δικτατορία του Αουγκούστο Πινοσέτ από τους «Chicago boys» και εξακολουθούσε να εφαρμόζεται από τους επόμενους δημοκρατικά εκλεγμένους προέδρους. Τις αρχικές επιτυχίες (χιλιανό οικονομικό θαύμα), διαδέχθηκε μια κατάσταση, στην οποία το 1988, 48% των Χιλιανών ζούσε κάτω από το όριο της φτώχειας.

Η μεγαλύτερη απαξίωση του «νεοφιλελευθερισμού» και του «laissez faire» στη σύγχρονη εποχή της παγκοσμιοποίησης προήθλε από τη μεγάλη Διεθνή χρηματοπιστωτική κρίση 2007-2008 που κορυφώθηκε με την κατάρρευση και πτώχευση του αμερικανικού οικονομικού «κολοσσού» Lehman Brothers Holdings Inc. που υποχρέωσε τον Αμερικανό πρόεδρο Barrack Obama να υιοθετήσει πολιτικές ευρείας κρατικής παρέμβασης «διάσωσης» των υπολοίπων τραπεζών, για να προλάβει ενδεχομένως ολέθρια αποτελέσματα στην παγκόσμια οικονομία.

Ιστορία και καμπές

Αμφισβητήσεις στη θεωρία και στην πράξη του «κλασσικού» μοντέλου

Τα πρώτα «σπέρματα» κοινωνικής παρέμβασης από κατά τα άλλα φιλελεύθερο υπήρξαν στην πρόταση του Thomas Paine περί «ελαχίστου εγγυημένου εισοδήματος» για κάθε πολίτη (Agrarian Justice 1795) Έως το τέλος του 19ου αιώνα, οι αρχές του κλασικού φιλελευθερισμού αμφισβητoύνταν ολοένα και περισσότερο λόγω της ύφεσης, της αυξανόμενης αντίληψης των δεινών της φτώχειας, της ανεργίας και γενικά της στέρησης που εντοπίζονταν εντός των βιομηχανικών πόλεων και της αναταραχής από την οργανωμένη εργασία και τα συνδικάτα. Το ιδανικό του αυτοδημιούργητου άτομου, που μέσω σκληρής δουλειάς και ταλέντου θα μπορούσε να φτιάξει τη θέση του στον κόσμο, φαινόταν αυξανόμενα ανέφικτο. Μια σημαντική πολιτική αντίδραση ενάντια στις αλλαγές που εισήγαγε η εκβιομηχάνιση και ο καπιταλισμός του laissez-faire προήλθε από συντηρητικούς που ανησυχούσαν για την κοινωνική ισορροπία, παρόλο που ο σοσιαλισμός αργότερα έγινε μια πιο σημαντική δύναμη για αλλαγή και μεταρρύθμιση. Κάποιοι Βικτωριανοί συγγραφείς —όπως ο Κάρολος Ντίκενς, ο Thomas Carlyle, και ο Matthew Arnold— υπήρξαν πρώιμοι και με επιρροή επικριτές της κοινωνικής αδικίας. Κάτω από τις συνθήκες αυτές, κλασσικοί φιλελεύθεροι οικονομολόγοι όπως ο John Stuart Mill και ο Thomas Hill Green, διαφοροποίησαν ανάλογα τις απόψεις τους «επί το κοινωνικότερον».

Ο John Stuart Mill προσέθεσε κεφάλαια στο βασικό οικονομικό του σύγγραμμα «Αρχές της Πολιτικής Οικονομίας», στα οποία υπερασπιζόταν  κάποιες αρχές σοσιαλιστικής  κοινωνικής αντίληψης,  συμπεριλαμβανομένης της ριζοσπαστικής πρότασης ότι όλο το μισθολογικό σύστημα πρέπει να καταργηθεί υπέρ ενός συνεταιριστικού συστήματος μισθών (αυτό που θα λέγαμε στις μέρες μας «συλλογική σύμβαση εργασίας»). Υπήρξε ωστόσο ως το τέλος πολέμιος της «κλιμακωτής φορολόγησης» και οπαδός του ενιαίου φόρου (flat tax), θεωρώντας την πρώτη μια μορφή «ήπιας συγκεκαλυμένης ληστείας» και «τιμωρίας» όσων παρήγαν και αποταμίευαν περισσότερο.  

Ο Thomas Hill Green  θεωρείται πατέρας του κοινωνικού φιλελευθερισμού. Ως φιλόσοφος υπήρξε αποφασιστικά αντίθετος στον εμπειρισμό και σκεπτικισμό του David Hume καθώς και σε στην δαρβινικού τύπου (survival of the fittest) θεώρηση της εξέλιξης των κοινωνιών, που πρέσβευε ο Herbert Spencer, ως ακραιφνής οπαδός του κλασσικού «laissez faire» φιλελευθερισμού. Στα δύο βασικά του έργα  Prolegomena to Ethics και Lectures on the Principles of Political Obligation  απέδειξε ότι η συνειδητότητα αποτελεί το κύριο χαρακτηριστικό (και διαφοροποιό από τα υπόλοιπα ζώα) του ανθρώπου, επαναπροσεγγίζοντας στο ζήτημα αυτό τον πρωτοπόρο John Locke. Συνακόλουθα, το κράτος οφείλει να εγκαθιδρύει και να προστατεύει εκείνο το πολιτικό και οικονομικό περιβάλλον, στο οποίο το κάθε άτομο θα έχει τις μέγιστες πιθανότητες να ζει και να ενεργεί σύμφωνα με τη συνειδητότητά του. Το κράτος πρέπει να παρεμβαίνει μόνο όπου υπάρχει σαφής, αποδεδειγμένη και ισχυρή τάση (κατάχρησης ελευθερίας από κάποιους) προς υποδούλωση του ατόμου. Με άλλα λόγια, η ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας (αυτοπραγμάτωση) είναι ταυτόχρονα δικαίωμα του πολίτη και υποχρέωση του κράτους.

Αυτό το νήμα άρχισε να ενώνεται και να απαρτιώνεται  στο κίνημα κοινωνικού φιλελευθερισμού στο γύρισμα του εικοστού αιώνα στη Μεγάλη Βρετανία. Το κίνημα των Νέων Φιλελευθέρων, που περιελάμβανε διανοούμενους όπως ο Leonard Trelawny Hobhouse και o John A. Hobson, έβλεπε την ατομική ελευθερία ως επιτεύξιμη μόνο κάτω από ευνοϊκές κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες. Κατά την άποψή τους, η φτώχεια, η εξαθλίωση και η άγνοια, στην οποία πολλοί άνθρωποι ζούσαν, καθιστούσε αδύνατη την άνθηση της ελευθερίας και ατομικότητας. Οι Νέοι Φιλελεύθεροι πίστευαν ότι οι όροι αυτοί θα μπορούσαν να βελτιωθούν μόνο μέσω συλλογικής δράσης συντονιζόμενης από ένα ισχυρό, προνοιακά προσανατολισμένο και παρεμβατικό κράτος. Ο «Λαϊκός Προϋπολογισμός» του 1909, υπερασπιζόμενος από τον David Lloyd George και τον επίσης φιλελεύθερο Winston Churchill, εισήγαγε πρωτοφανείς (για την εποχή) φόρους στους πλούσιους στη Βρετανία και ριζοσπαστικά προγράμματα κοινωνικής πρόνοιας στις πολιτικές της χώρας. Ήταν ο πρώτος προϋπολογισμός με εκπεφρασμένη την πρόθεση της αναδιανομής του πλούτου μεταξύ των πολιτών.

Βραχύβιος «θρίαμβος» και επακόλουθη καταστροφή

(Το λήμμα από τη Βικιπαίδεια παρέχει μια καλή και σύντομη επισκόπηση, γνωστή σχεδόν σε όλους, το παραθέτουμε αυτούσιο)

Στο γύρισμα του 20ού αιώνα, ο φιλελευθερισμός ήταν σε ανοδική πορεία. Ο προμαχώνας της απολυταρχίας, ο Ρώσος τσάρος Νικόλαος Β, ανατράπηκε στη φιλελεύθερη επανάσταση του 1917 (με πρωταγωνιστή τον Αλέξανδρο Κερένσκυ) καθώς και η νίκη των Συμμάχων κατά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο με την κατάρρευση τεσσάρων αυτοκρατοριών, φαινόταν να σηματοδοτεί το θρίαμβο του φιλελευθερισμού σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή ήπειρο, όχι μόνο μεταξύ των νικηφόρων συμμάχων, αλλά και στη Γερμανία και τα νεοσύστατα κράτη της Ανατολικής Ευρώπης. Ο μιλιταρισμός, χαρακτηριστικό της Γερμανίας, είχε ηττηθεί και απαξιωθεί. Όπως υποστηρίζει ο Blinkhorn, οι φιλελεύθερες ιδέες ήταν σε άνοδο όσο αφορά τον πολιτιστικό πλουραλισμό, τη θρησκευτική και εθνική ανοχή, την εθνική αυτοδιάθεση, την οικονομία της ελεύθερης αγοράς, την αντιπροσωπευτική και υπεύθυνη κυβέρνηση, το ελεύθερο εμπόριο, τον συνδικαλισμό, και την ειρηνική επίλυση των διεθνών διαφορών μέσω ενός νέου οργάνου, της Κοινωνίας των Εθνών.

Ωστόσο, στη Ρωσία, η Προσωρινή Κυβέρνηση σύντομα ανατράπηκε βίαια από τους Μπολσεβίκους, μια κομμουνιστική ομάδα με επικεφαλής τον Βλαντιμίρ Λένιν, οδηγώντας σε αρκετά χρόνια εμφυλίου πολέμου μεταξύ των κομμουνιστών και των συντηρητικών. Η παγκόσμια Μεγάλη Ύφεση, που ξεκίνησε το 1929, επιτάχυνε την απαξίωση των φιλελεύθερων οικονομικών και ενίσχυσε τις φωνές για κρατικό έλεγχο των οικονομικών υποθέσεων. Τα οικονομικά δεινά προκάλεσαν εκτεταμένες ταραχές στον ευρωπαϊκό πολιτικό κόσμο, με αποτέλεσμα την άνοδο του φασισμού ως μια ιδεολογία και ένα κίνημα που παρατάσσεται ενάντια τόσο στο φιλελευθερισμό όσο και στον κομμουνισμό, ιδιαίτερα στη Ναζιστική Γερμανία και την Ιταλία. Η άνοδος του φασισμού στη δεκαετία του 1930 τελικά κορυφώνεται με τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, την πιο θανατηφόρα σύγκρουση της ανθρώπινης ιστορίας. Οι Σύμμαχοι επικράτησαν στον πόλεμο από το 1945, και η νίκη τους έστησε το σκηνικό για τον «Ψυχρό Πόλεμο» μεταξύ του κομμουνιστικού Ανατολικού Μπλοκ και της φιλελεύθερης Δυτικής Συμμαχίας.

Κεϋνσιανά οικονομικά

Εν τω μεταξύ, η οριστική φιλελεύθερη απάντηση στη Μεγάλη Ύφεση δόθηκε από τον John Maynard Keynes , ο οποίος είχε αρχίσει μια θεωρητική εργασία που εξέταζε τη σχέση μεταξύ ανεργίας, χρήματος και τιμών στη δεκαετία του 1920. Ο Κέυνς ήταν εξαιρετικά επικριτικός απέναντι στα μέτρα λιτότητας της βρετανικής κυβέρνησης κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Ύφεσης. Πίστευε ότι τα δημοσιονομικά ελλείμματα ήσαν ένα ανακαίο και αναπότρεπτο προϊόν της ύφεσης. Το κύριό του έργο  «Γενική Θεωρία της Απασχόλησης του Τόκου και του Χρήματος» δημοσιεύτηκε το 1936 και χρησιμοποιήθηκε ως θεωρητική αιτιολόγηση για τις παρεμβατικές πολιτικές που ο Κέυνς προέκρινε για την αντιμετώπιση της ύφεσης. Η «Γενική Θεωρία» αμφισβητούσε την προηγούμενη κλασσική θεώρηση, σύμφωνα με την οποία η αγορά, ανεπηρέαστη από κυβερνητικές παρεμβάσεις, θα αποκαθιστούσε  την πλήρη ισορροπία της απασχόλησης.

Ανειδίκευτοι εργάτες δουλεύουν για την Works Progress Administration, μια Υπηρεσία του New Deal που απασχολούσε εκατομμύρια ανθρώπους κατά τη Μεγάλη Ύφεση. Η επιστροφή ανέργων στην εργασία μέσω δημοσίων προγραμμάτων είναι βασικό δόγμα του κοινωνικού φιλελευθερισμού.

Το βιβλίο υποστήριξε δραστήρια οικονομική πολιτική από την κυβέρνηση, ώστε να τονωθεί η ζήτηση σε καιρούς με υψηλή ανεργία, όπως για παράδειγμα την αύξηση των δημοσίων επενδύσεων.

«Ας χρησιμοποιήσουμε τους αδρανείς πόρους μας για να αυξήσουμε τον πλούτο μας» έγραψε το 1928. «Με τόσους ανθρώπους άνεργους και τόσα εργοστάσια ανενεργά, είναι γελοίο να λέμε ότι δεν μπορούμε να αντέξουμε αυτές τις νέες εξελίξεις. Αυτοί ακριβώς οι άνθρωποι κι αυτά τα εργοστάσια θα μας κάνουν να τις αντέξουμε».

Εκεί όπου η αγορά απέτυχε να κατανείμει ορθά τους πόρους, η κυβέρνηση είναι υποχρεωμένη να τονώσει την οικονομία έως ότου τα ιδιωτικά κεφάλαια αρχίσουν να κινούνται ξανά— σαν «πλήρωση της βαλβίδας», μια στρατηγική που αποσκοπεί στην προώθηση της βιομηχανικής παραγωγής.

Το κοινωνικό φιλελεύθερο πρόγραμμα που ξεκίνησε ο πρόεδρος Franklin D. Roosevelt στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1933, μείωσε το ποσοστό ανεργίας από περίπου 25% περίπου στο 15% μέχρι το 1940. Πρόσθετες κρατικές δαπάνες και ένα γιγαντιαίο πρόγραμμα δημοσίων έργων που πυροδοτήθηκε από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο τελικά έβγαλε τις Ηνωμένες Πολιτείες από τη Μεγάλη Ύφεση. Από το 1940 ώς το 1941, οι κρατικές δαπάνες αυξήθηκαν κατά 59%, το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν εκτινάχθηκε κατά 17%, και η ανεργία μειώθηκε κάτω του 10%, για πρώτη φορά από το 1929.

Το κοινωνικό κράτος δημιουργήθηκε στο Ηνωμένο Βασίλειο μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και, ενώ ολοκληρώθηκε από τους Εργατικούς, σχεδιάστηκε κυρίως από δυο φιλελεύθερους, τον Κέυνς που έβαλε τις οικονομικές του βάσεις και τον William Beveridge, που σχεδίασε το σύστημα κοινωνικής πρόνοιας. Μετά από διάφορα παγκόσμια και καταστροφικά γεγονότα, συμπεριλαμβανομένων πολέμων και οικονομικών καταρρεύσεων, αυτό το νέο είδος του φιλελευθερισμού θα σαρώσει το μεγαλύτερο μέρος του κόσμου τον 20ό αιώνα.

Κριτική στον Κέϋνς

Ακραιφνείς φιλελεύρεροι συχνά ασκούν κριτική στα κεϋνσιανά οικονομικά, υποστηρίζοντας ότι υπερβαίνουν να «ανεκτά» όρια παρέμβασης του κράτους. Νομίζω ότι η κριτική είναι άδικη για τρεις λόγους:

  1. Οι θεωρίες του Keynes βρίσκουν εφαρμογή κυρίως σε περιόδους καταστροφών, στις οποίες η ιδιωτική πρωτοβουλία είτε έχει αποτύχει για διάφορους λόγους - ακόμα και εξωγενείς - στο να παράγει πλούτο, είτε έχει εκτροχιασθεί αποτυγχάνοντας να αυτορρυθμιστεί.
  2. Η εφαρμογή των θεωριών αυτών στην πράξη από υπεύθυνες κυβερνήσεις έδωσε λύση σε πολλές περιπτώσεις, όπως αυτές που προαναφέρθηκαν.
  3. Για την κατάχρηση της κεϋνσιανής θεωρίας σε ήρεμες περιόδους ανάπτυξης από κυβερνήσεις κατ’ όνομα φιλελεύθερες, αλλά στην πράξη σοσιαλδημοκρατικές, είτε από ακραιφνείς σοσιαλδημοκράτες, δεν ευθύνεται προφανώς ο Keynes.   

Δεν πρέπει ωστόσο να λησμονούμε ότι στην σχετικά πρόσφατη Χρηματοπιστωτική Κρίση  2007-2008, χρησιμοποιήθηκαν και τα εργαλεία που είχε προτείνει ο Keynes, και οι μονεταριστικές προτάσεις του Friedman, όσο και άλλα εργαλεία από άλλους σύγχρονους οικονομολόγους. Είναι λογικό σε περιόδους κρίσεις να επιχειρούνται λύσεις ανάλογες με το είδος και το μέγεθος του προβλήματος, οι οποίες θα κριθούν τελικά εκ του αποτελέσματος. Και το αποτέλεσμα όλων αυτών των παρεμβάσεων δεν έχει ακόμη αποτιμηθεί οριστικά ως θετικό. Η ανεπτυγμένη οικονομικά ανθρωπότητα ακόμη βιώνει τις συνέπειες της κρίσης αυτής.

Ακόμη και τα Προγράμματα Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, στα οποία κατέφυγαν τρεις χώρες της Ευρωζώνης (Ελλάδα, Ιρλανδία, Πορτογαλία), που συνοδεύτηκαν από αντίστοιχα «Μνημόνια συνεργασίας» μπορούν να υπαχθούν στην κεϋνσιανή λογική. Η οποία με τη σειρά της δεν ευθύνεται για το ότι πέτυχαν στην περίπτωση της Ιρλανδίας, ενώ απέτυχαν στην περίπτωση της Ελλάδας.

Επίσης, οφείλουμε να αναφέρουμε ότι ιδρύθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση ο μόνιμος πλέον Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας (ESM), που ενσωματώνει θεσμικά τις κεϋνσιανές απόψεις σε διακρατικό επίπεδο.

Τέλος δεν μπορούμε να μην επισημάνουμε ότι οι κεϋνσιανές απόψεις δεν αποτελούν το άκρον άωτον της πρωτοτυπίας. Βασίζονται στην αρχή της κοινής λογικής, έτσι όπως την διατύπωσαν οι πρωτοπόροι φιλόσοφοι Locke, Descartes και το υποστήριξε με επαναστατικό πάθος ο Paine. Ένας συνεπής φιλελεύθερος προτιμά να ακολουθεί το «δόγμα» της απλής και κοινής λογικής από τα όποια «δόγματα» περί οικονομικού φιλελευθερισμού.

Και η κοινή λογική υπαγορεύει το εξής απλό: Όταν υπάρχει ένα οξύ πρόβλημα, την λύση αναλαμβάνει να δώσει αυτός που έχει τις δυνάμεις και τα μέσα να το κάνει. Καμιά φορά αυτός δεν μπορεί να είναι παρά μόνο το Κράτος. Ας το υποστούμε!


Η συμβολή του Milton Friedman

Ο Friedman (Βραβείο Nobel Οικονομίας 1976) και ο Keynes υπήρξαν οι κορυφαίοι οικονομολόγοι του 20ού αιώνα. Σε πολλά θέματα διαφωνούσαν (κάτι συνηθισμένο σε μιαν επιστήμη όπως η Οικονομολογία), αλλά και σε πολλά συμφωνούσαν, με τον Friedman να αναγνωρίζει την θετική συμβολή του Keynes σε πολλά σημεία.

Η σημαντικότερη ίσως συμβολή του Friedman στη σύγχρονη οικονομική θεωρία αποτελεί η Θεωρία του Μονεταρισμού, στην οποία με θάρρος απομακρύνεται από την αρχή του αντικρύσματος του κυκλοφορούντος χρήματος σε χρυσό (gold standard), υιοθετώντας την άποψη ότι οι κυβερνήσεις με τις κεντρικές τους τράπεζες είναι εκείνες που πρέπει να ελέγχουν την κυκλοφορία του χρήματος. Πίστευε ότι το χρήμα δεν είναι παρά ένα εργαλείο.

Έδωσε πειστικές εξηγήσεις σε έως τότε ανεξήγητα οικονομικά φαινόμενα όπως ο στασιμοπληθωρισμός ή ο συνδυασμός ύφεσης και πληθωρισμού, βοηθώντας την κυβέρνηση της Margaret Thatcher να ξεκολλήσει από αυτό το πρόβλημα που είχε δημιουργηθεί επί κυβερνήσεως Εργατικών.  

Μολονότι θεωρήθηκε ως «πατέρας» του «ανάλγητου» Νεο-κλασσικο-φιλελευθερισμού, ήταν ο ίδιος που υιοθέτησε τον «αρνητικό φόρο εισοδήματος», μια απλή και ευέλικτη μέθοδο εξασφάλισης ενός ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος για κάθε πολίτη, όπως είχε λίγο πριν προτείνει η Βρετανή πολιτικός Juliet Rhys-Williams.

Αξίζει τον κόπο να διαβάσει κανείς κάποια από τα αποφθέγματά του ή κάποια χαρακτηριστικά αποσπάσματα από τα έργα του

http://www.goodreads.com/author/quotes/5001.Milton_Friedman .


Ο Φιλελευθερισμός σήμερα

Ευλόγως υποστηρίζεται ότι ο Φιλελευθερισμός γενικά και ο Κοινωνικός Φιλελευθερισμός ως οικονομικό του πρόταγμα αποτελούν τις κυρίαρχες ιδεολογίες ανάμεσα στις δημοκρατικές χώρες του πλανήτη.

Για όποιον ενδιαφέρεται, παραπέμπουμε στα αντίστοιχα λήμμματα της Wikipedia:

http://en.wikipedia.org/wiki/Liberalism_by_country

http://en.wikipedia.org/wiki/Liberalism_in_Europe

http://en.wikipedia.org/wiki/Liberalism_in_the_United_States

http://en.wikipedia.org/wiki/Liberalism_in_Canada

http://en.wikipedia.org/wiki/Liberalism_and_conservatism_in_Latin_America

Δεν είναι ίσως τυχαίο ότι οι πιο επιτυχημένοι πολιτικοί παγκοσμίως ανήκαν στην ιδεολογία αυτή και ότι οι περίοδοι στις οποίες οι διάφορες χώρες προόδευαν και ευημερούσαν αντιστοιχούν σε περιόδους φιλελεύθερης διακυβέρνησης.

Στην Ελλάδα, παρά την ιστορική αναγνώριση του έργου του Ελευθερίου Βενιζέλου, το φιλελεύθερο κίνημα είτε είναι περιθωριακό, είτε αποτελεί απλώς «λεκτικό προπέτασμα» κενό πρακτικού νοήματος, καθόσον ακόμη και όσοι το επεκαλέσθηκαν στο παρελθόν δεν υπήρξαν παρά συντηρητικοί και κρατιστές – συνεχιστές μιας πορείας, από την οποία πρέπει το συντομότερο να ξεφύγουμε.  

Όπως πρέπει να ξεφύγουμε από τη "ρετσινιά" του "ανάλγητου νεοφιλελευθερισμού" (διανθισμένη και "με ολίγον" από "φασισμό"), η οποία εκτοξεύεται σε κάθε ευκαιρία προς ανθρώπους και κόμματα που είναι το ακριβώς αντίθετο του φασισμού και της αναλγησίας.

Αυτό όμως είναι πρωτίστως καθήκον των ίδιων των Φιλελευθέρων. Και σ' αυτό ελπίζω το κείμενο που παρέθεσα να βοηθήσει εφοδιάζοντάς τους (μας!) με βασικές γνώσεις και επιχειρήματα.

Social liberalism is the belief that liberalism should include a social foundation. Social liberalism seeks to balance individual liberty and social justice. Like classical liberalism, it endorses a market economy and the expansion of civil and political rights and liberties, but differs in that it believes the legitimate role of the government includes addressing economic and social issues such as poverty, health care and education.[1][2][3] Under social liberalism, the good of the community is viewed as harmonious with the freedom of the individual.[4] Social liberal policies have been widely adopted in much of the capitalist world, particularly following World War II.[5] Social liberal ideas and parties tend to be considered centrist or centre-left.[6][7][8][9][10] The term social liberalism is used to differentiate it from classical liberalism, which dominated political and economic thought for several centuries until social liberalism branched off from it around the Great Depression.[11][12]

A reaction against social liberalism in the late twentieth century, often called neoliberalism, led to monetarist economic policies and a reduction in government provision of services. However, this reaction did not result in a return to classical liberalism, as governments continued to provide social services and retained control over economic policy.[13]

Εγγραφή στο newsletter του PoliticalDoubts.

YOUR OPINION

Το ΚΑΣ αποφάσισε να μην διατεθεί το μνημείο του Παρθενώνα για εκδήλωση οίκου μόδας:

Συμφωνώ. Η προστασία των μνημείων θα πρέπει να είναι απόλυτη
70.2%
Μάλλον διαφωνώ. Θα μπορούσαν να τεθούν αυστηρότεροι όροι.
8.7%
Διαφωνώ με την απόφαση. Δεν μπορεί να χάνονται ευκαιρίες προβολής της χώρας
14.9%
Συμφωνώ να μην διατεθεί ο Παρθενώνας. Δεν θα είχα αντίρρηση αν επρόκειτο για άλλον αρχαιολογικό χώρο
6.1%
Η ψηφοφορία για αυτό το δημοψήφισμα έχει λήξει

Σχόλια   

0 #1 ΓΙΑΓΚΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ 16-12-2014 14:19
Καλα ολ αυτα και πολυ κατατοπιστικα.
Δεν καταλαβαινω ομως ποιος τελος παντων υποστηριζει οτι οι ανθρωποι δεν πρεπει να ειναι ελευθεροι να επιχειρουν και να κερδιζουν.
Το θεμα ειναι, ποσο τιμιο η ακομη και χρησιμο ειναι το κερδος τους. Αν το κερδος των επιχειρατιων ειναι εις βαρος αλλων και του κοινωνικου συνολου σε τι διαφερουν απο τους ληστες; Γιατι να επιτρεπουμε στον εχοντα επιχειραματικο δαιμονιο να κανει οτι απαγορευουμε στον ικανο διαρηκτη; Ας αφησουμε ασυδοτους τους παντες. Κλεφτες, προαγωγους, φονιαδες, πλαστογραφους και ο ικανωτερος ας ζησει.
Και βεβαια, δεν μπορουμε να βαζουμε στην ιδια κατηγορια τον δραστηριο εμπορο και τον ριψοκινδυνο εργατικο επιχειρηματια, με τον τιτλοαγοραστη και φουσκοπωλητη που βγαζει τα περισσοτερα χωρις να ειναι χρησιμος σε κανεναν, παρα εκμεταλλευεται την ανοχη του νομου σε ατιμιες τετοιου ειδους.
Οταν χρειαζεται ο μεγας εγκεφαλος του Κεινς για να μας πει οτι με τον μισο πληθυσμο να μην εργαζεται το κρατος θα φτωχυνει, τοτε εχουμε φτασει στο τελευταιο σκαλι της ανοησιας.
Στην ουσια ολα αυτα τα "φιλελευθερα" και "σοσιαλιστικα" τα οποια εχουν αντικαταστησει το ερωτημα "ποιος κυβερναει" με το "πως κυβερναει" ειναι παγιδα για τα μυαλα των ανθρωπων.
Ουτε οι οικονομολογοι δεν μπορουν να παρακολουθησουν ολες αυτες τις λεπτομερειες και τις θεωριες και οι μερτωντες δαχτυλα για να κανουν προσθεση εχουν την βλακεια να νομιζουν οτι καταλαβαινουν κατι απο αυτα και ψηφιζουν αναλογα.
Ο τροπος για να πλουτισει ενας ανθρωπος και μια χωρα ειναι γνωστος απο τα αρχαια χρονια.
Τρια αποσπασματα σχετικα απο τον Σωκρατη

ΟΥΚ ΑΡΑ ΤΕΙΧΩΝ ΟΥΔΕ ΤΡΙΗΡΩΝ ΟΥΔΕ ΝΕΩΡΙΩΝ ΔΕΟΝΤΑΙ ΟΙ ΠΟΛΕΙΣ, Ω ΑΛΚΙΒΙΑΔΗ, ΕΙ ΜΕΛΛΟΥΣΙΝ ΕΥΔΑΙΜΟΝΗΣΕΙΝ, ΟΥΔΕ ΠΛΗΘΟΥΣ ΟΥΔΕ ΜΕΓΕΘΟΥΣ ΑΝΕΥ ΑΡΕΤΗΣ.
Δεν έχουν αρα ανάγκη οι πόλεις ούτε τειχων, ούτε πολεμικων πλοιων, ούτε ναυσταθμων, Αλκιβιαδη, για να ευτυχησουν, αλλα αρετης

ΟΥΚ ΕΚ ΧΡΗΜΑΤΩΝ ΑΡΕΤΗ ΓΙΓΝΕΤΑΙ, ΑΛΛ ΕΞ ΑΡΕΤΗΣ ΧΡΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΑ ΑΛΛΑ ΑΓΑΘΑ ΤΟΙΣ ΑΝΘΡΩΠΟΙΣ ΑΠΑΝΤΑ ΚΑΙ ΙΔΙΑ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ.
Δεν γίνεται από τα χρήματα η αρετή άλλα από την αρετή τα χρήματα και όλα τα άλλα αγαθά στους ανθρώπους και ίδιωτικα και δημοσια

Ακομη ομως και αν κατα συγκυρια πλουτισεις, το πιθανοτερο ειναι να καταστραφεις σωματικα κοινωνικα και ψυχικα απο αυτον τον πλουτο, αν δεν εχεις το μυαλο να τον χρησιμοποιησεις σωστα.

ΟΥΚ ΑΡΑ ΟΥΔ Ο ΠΛΟΥΤΗΣΑΣ ΑΘΛΙΟΤΗΤΟΣ ΑΠΑΛΑΤΤΕΤΑΙ, ΑΛΛ Ο ΣΩΦΡΟΝΗΣΑΣ.
Δεν απαλασσεται επομενως από την αθλιοτητα ο πλουτησας άλλα ο σωφρονησας.

Αυτο ακριβως, σε επιπεδο κρατους, παθαμε και εμεις, οχι τυχαια, Ο πλουτος των δανεικων που διοχετευτηκε στην χωρα μας χρησιμοποιηθηκε για την πνευματικη μας εξαθλιωση. Η οικονομικη και κοινωνικη εξαθλιωση ηταν φυσικο επακολουθο.

Οι πολιτειες για να σταθουν χρειαζονται αρετη. Δηλαδη δικαιοσυνη, σωφροσυνη και ανδρεια.
Δειλοι, παραλογοι και αδικοι πολιτες δεν μπορουν να φτιαξουν αξιολογο κρατος παρα μονο σαν δουλοι οσων δεν εχουν τα δυο πρωτα και διαθετουν καθ υπερβολη το τριτο ελαττωμα.
Οι επικρατουσες σημερα ιδιολογιες πουθενα δεν ασχολουνται με τους πολιτες σαν κατοχους ενος κρατους, αλλα τους αντιμετωπιζουν ως δουλοπαροικους που διεκδικουν δικαιωματα απο τα αφεντικα του τοπου. Κοινο τους γνωρισμα ειναι ο διεθνισμος και πραγματικος τους εχθρος ο εθνικισμος.
Αυτο ο καθενας το εξηγει οπως θελει.
Μια ακρως ρατσιστικη εξηγηση για την ομοιοτητα αυτη των ακρων αντιθετων ιδεολογιων των ομοφυλων Ρικαρντο και Μαρξ η οποια σημερα θα τον εστελνε στην φυλακη βασει του αντιρατσιστικου δινεται απο τον αναρχικο Μπακουνιν το 1869.

Ο ΜΑΡΞ ΕΙΝΑΙ ΕΒΡΑΙΟΣ ΚΑΙ ΕΙΝΑΙ ΠΕΡΙΚΥΚΛΩΜΕΝΟΣ ΑΠΟ ΕΝΑ ΠΛΗΘΟΣ ΜΙΚΡΟΠΡΕΠΩΝ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ Η ΛΙΓΩΤΕΡΟ ΝΟΗΜΟΝΩΝ, ΡΑΔΙΟΥΡΓΩΝ, ΕΥΣΤΡΟΦΩΝ, ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΩΝ ΕΒΡΑΙΩΝ, ΤΗΝ ΩΡΑ ΠΟΥ ΟΙ ΕΒΡΑΙΟΙ ΒΡΙΣΚΟΝΤΑΙ ΠΑΝΤΟΥ, ΣΑΝ ΕΜΠΟΡΙΚΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΠΕΖΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ, ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ, ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΤΕΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΩΝ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΑΠΟΧΡΩΣΕΩΝ.
ΕΝ ΣΥΝΤΟΜΙΑ, ΟΙ ΕΒΡΑΙΟΙ ΕΙΝΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΙ ΜΕΣΑΖΟΝΤΕΣ, ΜΕ ΤΟ ΕΝΑ ΠΟΔΙ ΣΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ ΚΑΙ ΤΟ ΑΛΛΟ ΣΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΤΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑ ΚΑΙ ΜΕ ΤΑ ΟΠΙΣΘΙΑ ΤΟΥΣ ΚΑΘΙΣΜΕΝΑ ΠΑΝΩ ΣΤΟΝ ΓΕΡΜΑΝΙΚΟ ΤΥΠΟ.
ΑΥΤΟΙ ΕΧΟΥΝ ΓΡΑΠΩΣΕΙ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΩΝ ΚΑΙ ΜΠΟΡΕΙΤΕ ΝΑ ΦΑΝΤΑΣΤΕΙΤΕ ΤΙ ΕΜΕΤΙΚΑ ΕΝΤΥΠΑ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΤΟΥΣ.
ΤΩΡΑ ΑΥΤΟΣ ΟΛΟΣ Ο ΕΒΡΑΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ Ο ΟΠΟΙΟΣ ΣΥΓΚΡΟΤΕΙ ΜΙΑ ΣΕΚΤΑ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗΣ, ΕΝΑ ΛΑΟ ΑΠΟ ΒΔΕΛΛΕΣ, ΕΝΑ ΑΔΗΦΑΓΟ ΠΑΡΑΣΙΤΟ, ΣΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΣΤΕΝΑ ΚΑΙ ΒΑΘΙΑ ΣΥΝΔΕΔΕΜΕΝΟΙ Ο ΕΝΑΣ ΜΕ ΤΟΝ ΑΛΛΟΝ, ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΛΟΓΑΡΙΑΖΟΥΝ ΟΧΙ ΜΟΝΟ ΣΥΝΟΡΙΑΚΕΣ, ΑΛΛΑ ΕΠΙΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ, ΑΥΤΟΣ Ο ΕΒΡΑΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΕΙΝΑΙ ΣΤΙΣ ΜΕΡΕΣ ΜΑΣ ΚΑΤΑ ΜΕΓΑΛΟ ΜΕΡΟΣ, ΣΤΗΝ ΔΙΑΘΕΣΗ ΤΟΥ ΜΑΡΞ Η ΤΟΥ ΡΟΤΣΙΛΝΤ. ΕΙΜΑΙ ΒΕΒΑΙΟΣ ΟΤΙ, ΑΠΟ ΤΗΝ ΜΙΑ ΠΛΕΥΡΑ, Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΡΟΤΣΙΛΝΤ ΕΚΤΙΜΑ ΤΗΝ ΑΞΙΑ ΤΟΥ ΜΑΡΞ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΗ ΠΛΕΥΡΑ, Ο ΜΑΡΞ ΑΙΣΘΑΝΕΤΑΙ ΜΙΑ ΕΝΣΤΙΚΤΩΔΗ ΣΥΜΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΤΡΕΦΕΙ ΜΕΓΑΛΟ ΣΕΒΑΣΜΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΡΟΤΣΙΛΝΤ. ΑΥΤΟ ΙΣΩΣ ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΠΕΡΙΕΡΓΟ. ΤΙ ΚΟΙΝΟ ΘΑ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥ ΚΟΥΜΟΥΝΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΥΨΗΛΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΗΣΗΣ ΧΡΗΜΑΤΩΝ;
ΧΟ! ΧΟ! Ο ΚΟΥΜΟΥΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΜΑΡΞ ΖΗΤΑ ΕΝΑ ΙΣΧΥΡΟ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ ΚΑΙ ΟΠΟΥ ΑΥΤΟ ΥΦΙΣΤΑΤΑΙ, ΠΡΕΠΕΙ ΑΝΑΠΟΦΕΥΚΤΑ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΚΑΙ ΜΙΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΚΡΑΤΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ, ΚΑΙ ΟΤΑΝ ΑΥΤΟ ΥΦΙΣΤΑΤΑΙ, ΕΚΕΙ ΤΟ ΠΑΡΑΣΙΤΙΚΟ ΕΒΡΑΙΚΟ ΕΘΝΟΣ,ΤΟ ΟΠΟΙΟ ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΕΙ ΠΑΝΩ ΣΤΟ ΜΟΧΘΟ ΤΟΥ ΛΑΟΥ, ΘΑ ΒΡΙΣΚΕΙ ΠΑΝΤΟΤΕ ΜΕΣΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΑΡΞΗ ΤΟΥ
Πολεμικη κατα των Εβραιων (polemique contre les Juifs)
Μπορει να βρεθει και με τον κανονικο του τιτλο
Profession de foi d’un démocrate socialiste russe précédé d’une étude sur les juifs allemands (Lettre au Le Réveil, Paris, 1869).
Παράθεση

ΣΧΟΛΙΑΣΤΕ


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση