Στοχασμοί 13/12/2014

Κλασικός Οικονομικός Φιλελευθερισμός

Πολλές φορές χρειάστηκε να υπάρξει ένα «ορατό χέρι» για τη μετεξέλιξη αυτή, που δεν είναι τίποτα άλλο από αγώνες (συχνά μακροχρόνιους και επίμονους ακόμη και αιματηρούς) επωνύμων και ανωνύμων πολιτών τόσο σε εργασιακό, όσο και σε πολιτικό επίπεδο.

Εισαγωγή

Η σταδιακή επικράτηση των αρχών του Πολιτικού Φιλελευθερισμού και η κατάργηση των προνομίων των φεουδαρχών και το κλήρου, οδήγησε μοιραία στην ανάπτυξη θεωριών για το πώς θα πρέπει να δομηθεί οικονομικά η νέα κοινωνία, που θα είναι απαλλαγμένη από τις ελέω Θεού προνομιούχες τάξεις, ώστε (Α) να μεγιστοποιήσει τον παραγόμενο πλούτο, (Β) προς όφελος όσο γίνεται περισσοτέρων.

Η έμφαση στο (Α) οδήγησε στο λεγόμενο κλασσικό φιλελευθερισμό.
Η έμφαση στο (Β) οδήγησε στις ιδέες του σοσιαλισμού.

Η προσπάθεια συγκερασμού του (Α) και του (Β) οδήγησε στις λεγόμενες μικτές οικονομίες, είτε υπό τη μορφή της σοσιαλδημοκρατίας (που αποτελεί τρόπον τινά σοσιαλισμό με στοιχεία φιλελευθερισμού – καπιταλισμού) είτε υπό τη μορφή του κοινωνικού φιλελευθερισμού (καπιταλισμού με στοιχεία κοινωνικής προστασίας και κρατικής παρεμβατικότητας).

Ξεκινάμε την αφήγησή μας με τον ιστορικά πρωτοεμφανισθέντα Κλασσικό Φιλελευθερισμό, από την εμφάνιση έως την αμφισβήτησή του.

Κλασικός φιλελευθερισμός

Ο κλασικός φιλελευθερισμός ωρίμασε πριν και μετά τη Γαλλική Επανάσταση στη Βρετανία και ήταν βασισμένος στις ακόλουθες βασικές αρχές: κλασικά οικονομικά, ελεύθερο εμπόριο, κυβέρνηση με ελάχιστες δυνατές παρεμβάσεις (laissez-faire), ελάχιστη δυνατή φορολόγηση και ισοσκελισμένος προϋπολογισμός. Αυτή η φιλοσοφία – οικονομική θεωρία εμφανίστηκε ως απάντηση στη βιομηχανική επανάσταση και την αστικοποίηση του 19ου αιώνα στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ. Οι κλασικοί φιλελεύθεροι ήταν αφοσιωμένοι στον ατομικισμό, τον ωφελιμισμό, την  ελευθερία του επιχειρείν και τις ίσες ευκαιρίες.

Οι κύριες φιλελεύθερες επιρροές του 19ου αιώνα ήταν ο Άνταμ Σμιθ, ο Τζέρεμι Μπένθαμ και ο Τζον Στιούαρτ Μιλ. Από αυτούς, μόνο ο πρώτος μπορεί να θεωρηθεί «ακραιφνής» κλασικός φιλελεύθερος. Ο Μπένθαμ επιδέχεται ερμηνειών «εκατέρωθεν», ενώ ο Μιλ ξεκίνησε ως κλασικός και κατέληξε προάγγελος του κοινωνικού φιλελευθερισμού.

Άνταμ Σμιθ (Adam Smith, 1723 – 1790, αριστερή εικόνα)

Σκωτσέζος οικονομολόγος και ηθικός φιλόσοφος. Θεωρείται ένας από τους πρωτοπόρους της πολιτικής οικονομίας και θεμελιωτής της σχολής των κλασικών οικονομικών. Ένας από τους κύριους εκπροσώπους του Σκωτσέζικου Διαφωτισμού ο Σμιθ είναι συγγραφέας των έργων «Θεωρία των ηθικών συναισθημάτων»1759) και «Μια έρευνα της φύσης και των αιτιών του πλούτου των εθνών» (1776), με το δεύτερο να αναφέρεται συνήθως απλά ως Ο Πλούτος των Εθνών.

Στο βιβλίο του αυτό ο Άνταμ Σμιθ ανέλυσε την υποκίνηση της οικονομικής δραστηριότητας, τα αίτια των τιμών και την διανομής του πλούτου, καθώς και τις πολιτικές που θα έπρεπε το κράτος να ακολουθήσει για να μεγιστοποιηθεί ο πλούτος.

Ο Σμιθ έγραψε ότι όσο η προσφορά, η ζήτηση, οι τιμές και ο ανταγωνισμός παρέμεναν ελεύθερα από κυβερνητικές παρεμβάσεις, η επιδίωξη των προσωπικών υλικών συμφερόντων θα ήταν αυτή που, μέσω της παραγωγής αγαθών και υπηρεσιών με σκοπό το κέρδος, θα μεγιστοποιούσε τον πλούτο μιας κοινωνίας, και όχι ο αλτρουισμός. Ένα «αόρατο χέρι» καθοδηγεί τα άτομα και τις εταιρείες να εργαστούν προς το καλό του έθνους ως ακούσια συνέπεια των προσπαθειών τους να μεγιστοποιήσουν το προσωπικό τους όφελος. Αυτό παρείχε μία ηθική δικαιολόγηση για τη συσσώρευση του πλούτου.

Η κύρια έμφασή του ήταν στο όφελος του ελεύθερου εσωτερικού και διεθνούς εμπορίου, το οποίο υποστήριζε ότι μπορούσε να αυξήσει τον πλούτο μέσω της εξειδίκευσης της παραγωγής. Επίσης, αντιτάχθηκε στους εμπορικούς περιορισμούς, στην παραχώρηση μονοπωλίων από το κράτος, στις εργατικές ενώσεις και τα εμπορικά σωματεία. Η κυβέρνηση θα έπρεπε να είναι περιορισμένη στην (εθνική) άμυνα, στα δημόσια έργα και στη διαχείριση της δικαιοσύνης, χρηματοδοτούμενη από φόρους βασισμένους στο εισόδημα.

Ο Σμιθ υπέθεσε ότι οι εργαζόμενοι μπορούν να πληρώνονται με το χαμηλότερο δυνατόν που θα τους επέτρεπε να επιβιώσουν, υπόθεση που αργότερα εξελίχθηκε απο τους Λασάλ, Ρικάρντο και Μάρξ στο "Iron Law of Wages".  Η υπόθεση αυτή του Σμιθ υπήρξε αποτέλεσμα συνδυασμού της μη παρεμβατικότητας (laissez-faire) και της ανισότητας της διαπραγματευτικής ισχύος. Όπως σημείωνε ο ίδιος:

 

«Ένας ιδιοκτήτης γης, ένας αγρότης, ένας κύριος κατασκευαστής, έμπορος, ακόμα κι αν δεν χρησιμοποιούσαν ούτε ένα εργάτη, θα μπορούσαν γενικά να ζήσουν ένα χρόνο ή δύο από το απόθεμα που είχαν ήδη αποκτήσει. Πολλοί εργάτες δεν θα μπορούσαν να επιβιώσουν μια εβδομάδα, ενώ λίγοι θα μπορούσαν ένα μήνα και σπάνια ένα χρόνο χωρίς εργασία. Μακροπρόθεσμα, ο εργάτης μπορεί να είναι το ίδιο απαραίτητος στον κύριό του όσο ο κύριός του σε αυτόν· αλλά η αναγκαιότητα δεν είναι τόσο άμεση. »

 »

Οι οικονομικές ιδέες του Σμιθ εφαρμόστηκαν στην πράξη τον 19ο αιώνα, με την μείωση των δασμών το 1820, την κατάργηση του Poor Relief Act, το οποίο περιόριζε την κινητικότητα του εργατικού δυναμικού, το 1834, και του τέλους της κυριαρχίας της «Εταιρείας Ανατολικών Ινδιών» επί της Ινδίας το 1858.

Τζέρεμυ Μπένθαμ (Jeremy Bentham, Λονδίνο, 1748 - 1832)

Άγγλος φιλόσοφος και νομικός. Θεωρείται ο ιδρυτής του σύγχρονου Ωφελιμισμού και πνευματικός ηγέτης του ριζοσπαστικού κινήματος στην Αγγλία. Υπήρξε ενεργός φιλέλληνας και υποστηρικτής της ελληνικής εθνικής ανεξαρτησίας.

 Τα σημαντικότερα έργα του τιτλοφορούνται: «Εισαγωγή στις αρχές της ηθικής και της νομοθεσίας» (Introduction to the Principles of Morals and Legislation) 1789. «Δεοντολογία ή επιστήμη της ηθικότητας», που εκδόθηκε μετά το θάνατό του, το 1834.

Η κεντρική ιδέα του ωφελιμισμού, η οποία αναπτύχθηκε από τον Μπένθαμ, ήταν ότι οι δημόσιες πολιτικές έπρεπε να στοχεύουν στην επίτευξη «της περισσότερης δυνατής ευτυχίας για τον μεγαλύτερο δυνατό αριθμό ανθρώπων». Ενώ αυτό θα μπορούσε να παρουσιαστεί ως δικαιολόγηση της κρατικής παρέμβασης για μείωση της φτώχειας, χρησιμοποιήθηκε από τους κλασικούς φιλελεύθερους για να δικαιολογήσουν τη μη κρατική παρέμβαση, με το επιχείρημα πως το γενικό όφελος για όλα τα άτομα θα ήταν μεγαλύτερο. Η φιλοσοφία του Μπένθαμ αποδείχθηκε εξαιρετικά σημαντική για την κυβερνητική πολιτική και οδήγησε στην αύξηση των πρακτικών για κοινωνικό έλεγχο από την κυβέρνηση, συμπεριλαμβάνοντας τη Μητροπολιτική Αστυνομία του Ρόμπερτ Πιλ, τις σωφρονιστικές μεταρρυθμίσεις, τα πτωχοκομεία και τα άσυλα για διανοητικά ασθενείς.

Ντέϊβιντ Ρικάρντο (David Ricardo (1772 – 1823, δεξιά εικόνα)

Αγγλο-εβραίος (εμπειρικός!) οικονομολόγος.  Παρά τον πρόωρο θάνατό του (από επιπλοκές μιας απλής μέσης ωτίτιδας…) άσκησε μια από τις σημαντικότερες επιρροές στη φιλελεύθερη οικονομική σκέψη της εποχής του και επέκεινα.

Υπήρξε υπέρμαχος του ελευθέρου εμπορίου, με το οποίο θα μπορούσαν να βγουν κερδισμένα όλα τα εμπλεκόμενα μέρη, βάσει της θεωρίας του συγκριτικού πλεονεκτήματος, την οποία ανέπτυξε ο ίδιος και πολέμιος όλων των περιοριστικών μέτρων. Η άποψή του επεκράτησε θριαμβευτικά αρκετά χρόνια μετά το θάνατό του με την κατάργηση των νόμων του καλαμποκιού το 1846 (για την οποία αγωνίστηκε και ο ανεψιός του John Lewis Ricardo) και εφαρμόζεται φυσικά με μικρές παραλλαγές και στις μέρες μας.

Μια άλλη θεωρία του υπήρξε ότι η πρόοδος της τεχνολογίας και η αύξηση της παραγωγικότητας, θα επέτρεπε μια παράλληλη αύξηση τόσο του πληθυσμού, όσο και των μισθών, άρα και της συλλογικής ευμάρειας. Λύνει λοιπόν τον «γόρδιο δεσμό», του κατώτατου μισθού «μόνο προς επιβίωση», χωρίς επαναστάσεις και σοσιαλισμό. (Βλ. Παρακάτω Ρόμπερτ Μάλθους και Καρλ Μαρξ)

Πρότεινε επίσης ένα φόρο για την κατοχή αγροτικής περιουσίας (rent) που θα παρακινούσε τον ιδιοκτήτη να αναζητήσει μεθόδους καλύτερης εκμετάλλευσης της αγροτικής ιδιοκτησίας μέσω επενδύσεων, που θα ήσαν επωφελείς όχι μόνο στον ίδιο, αλλά και στην κοινωνία.  

Ο Μαρξ, μολονότι συμφωνούσε σε πολλά σημεία με τον Ρικάρντο, αγωνίστηκε να αποδείξει ότι τα βασικά συμπεράσματά του ήσαν λανθασμένα, αλλά τελικά η Ιστορία δικαίωσε τον Ρικάρντο.


Φτώχεια, «σιδερένιοι νόμοι» και αμφισβήτηση

Ρόμπερτ Μάλθους (Thomas Robert Malthus FRS (1766 –1834))

Άγγλος κληρικός και πανεπιστημιακός, άσκησε σημαντική επιρροή στα πεδία της πολιτικής οικονομίας και της δημογραφίας.

Με το έργο του An Essay on the Principle of Population (1η έκδοση 1798, 6η 1826) και την επιτομή του A Summary View on the Principle of Population (1832) υποστήριξε αυτό που ο ίδιος ονόμασε «σιδερένιο νόμο του Πληθυσμού»:

Επειδή ο πληθυσμός αυξάνεται ταχύτερα (γεωμετρικά) από ό,τι τα αγαθά (κυρίως τα επισιτιστικά, που αυξάνονται αριθμητικά), δεν μπορεί παρά να υπάρξει φτώχεια, δυστυχία και θάνατος («Μαλθουσιανή Καταστροφή), για ένα μέρος του πληθυσμού. Ως «λύσεις» προτείνει «θετικές», δηλαδή πείνα, αρρώστειες και πολέμους, ή «προληπτικές», δηλαδή περιορισμό των γεννήσεων μέσω αποχής από το σεξ (ήταν και κληρικός…) και του περιορισμού της δημιουργίας οικογένειας και μάλιστα σε όσους ήσαν «κατώτεροι» (bad specimens).


Φέρντιναντ Λασάλ (Ferdinand Johann Gottlieb Lassalle (1825 – 1864)

Γερμανός νομικός, φιλόσοφος, σοσιαλιστής και πολιτικός ακτιβιστής, γνωστός ως εμπνευστής ενός διεθνοποιημένου σοσιαλισμού και ως οπαδός της αβασίλευτης δημοκρατίας. Σ’ αυτό αποδίδεται η έκφραση «σιδερένιος νόμος των μισθών» (das eiserne und grausame Gesetz" (the iron and cruel law) - "Iron Law of Wages"), την οποία εμπνεύσθηκε από τον αντίστοιχο σιδερένιο νόμο του Μάλθους. Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή, οι μισθοί δεν μπορούν να πέσουν κάτω από το επίπεδο επιβίωσης, ενώ το συγκεκριμένο επίπεδο είναι και εκείνο, στο οποίο αναγκαστικά θα ισορροπήσει μια ελεύθερη οικονομία, που διέπεται από τις αρχές της προσφοράς και της ζήτησης.

Ως συμπέρασμα της άποψης αυτής εξάγεται ότι η ελεύθερη οικονομία, όπως καθορίζεται από τις αρχές του κλασικού φιλελευθερισμού, υποχρεωτικά συνυπάρχει με τη φτώχεια ενός μεγάλου μέρους του πληθυσμού.  

Καρλ Μαρξ (Karl Heinrich Marx) (Τριέρη Πρωσίας1818- Λονδίνο 1883)

Γερμανο-εβραίος φιλόσοφος, κοινωνιολόγος, δημοσιογράφος, ιστορικός, πολιτικός οικονομολόγος και θεμελιωτής του κομμουνισμού.

Σε αντίθεση με προηγούμενους σοσιαλιστές όπως οι Saint-Simon, Owen, Lassale κλπ. τους οποίους χαρακτήριζε «ουτοπικούς», ανέπτυξε μαζί με τον Friedrich Engels τον αυτοχαρακτηρισθέντα ως «επιστημονικό σοσιαλισμό»: Επειδή οι μισθοί θα παρέμεναν καθηλωμένοι στο «επίπεδο επιβίωσης», ενώ τα κεφάλαια του εργοδότη θα αυξάνονταν συνεχώς, ως συνέπεια της συνεχούς προσθήκης της «υπεραξίας» από την εργατική συνεισφορά των «προλεταρίων», αυτό δεν υπήρχε τρόπος να μεταβληθεί παρά μόνο με «επανάσταση», εγκαθίδρυση σοσιαλισμού (κατάργηση της ιδιοκτησίας στα μέσα παραγωγής) και «δικτατορίας του προλεταριάτου.

Μάλιστα ισχυριζόταν ότι εφόσον οι προλετάριοι δεν θα είχαν να χάσουν τίποτα εκτός από «τις αλυσσίδες τους», η επανάσταση ήταν «ιστορική αναγκαιότης»…

Ο Μαρξ, μολονότι συμφωνούσε σε πολλά σημεία με τον Ρικάρντο, αγωνίστηκε να αποδείξει ότι τα βασικά συμπεράσματά του ήσαν λανθασμένα, αλλά τελικά η Ιστορία δικαίωσε τον Ρικάρντο.

Τζον Στιούαρτ Μιλλ (John Stuart Mill), (1806 –1873)

Βρετανός φιλόσοφος, πολιτικός οικονομολόγος και μέλος του Αγγλικού κοινοβουλίου, σημαίνων κλασικός φιλελεύθερος και συνήγορος του ωφελιμισμού, της ηθικής θεωρίας που προτάθηκε από τον νονό του Τζέρεμυ Μπένθαμ.

Ο Μιλ υπήρξε εξαιρετικά μορφωμένος και πολυσχιδής προσωπικότητα. Είχε συμβάλει τα μέγιστα στην ενδυνάμωση των αρχών του πολιτικού φιλελευθερισμού με το έργο του On Liberty (1859).

Ως οικονομολόγος είχε τεράστια επίδραση με το κλασσικό σύγγραμμά του Principles of Political Economy (1848), στο οποίο έκανε διαδοχικές προσθήκες έως την 7η έκδοσή του το 1871. Στο έργο αυτό ο Μιλ ενσωματώνει τις έννοιες του κλασικού φιλελευθερισμού επηρεασμένες από το έργο των Μπένθαμ και Ρικάρντο με κάποιες αρχές κοινωνικού φιλελευθερισμού. Ενώ ασκεί δριμεία κριτική στο σοσιαλισμό και τον κομμουνισμό, αρχίζει και αντιμετωπίζει με συμπάθεια τον ρυθμιστικό ρόλο του κράτους στη δημιουργία ενός ιδεώδους συστήματος πολιτικής οικονομίας, ενώ προς το τέλος της ζωής του καθίσταται συνήγορος ενός μεικτού συστήματος, στο οποίο οι εργαζόμενοι μιας επιχείρησης πρέπει να συμμετέχουν τόσο στη λήψη των αποφάσεων όσο και στον καθορισμό των αμοιβών τους, συμφωνώντας σε αρκετά σημεία με τον Fourier και αποκτώντας τη φήμη του διανοούμενου προστάτη της εργατικής τάξης.

Έτσι, το έργο του Μιλ αποτελεί μια γέφυρα ανάμεσα στον κλασσικό και τον κοινωνικό φιλελευθερισμό.  

Οι συνθήκες για μια τέτοια στροφή είχαν αρχίσει να γίνονται εμφανείς.  

Στο τέλος του 19ου αιώνα, οι αρχές του κλασικού φιλελευθερισμού αμφισβητoύνταν ολοένα και περισσότερο λόγω της ύφεσης, της αυξανόμενης αντίληψης των δεινών της φτώχειας, της ανεργίας και της σχετικής στέρησης που εντοπίζονταν στις  τότε  βιομηχανικές πόλεις, και της αναταραχής που προκαλούσαν τα εργατικά συνδικάτα, που είχαν αρχίσει στο μεταξύ να δημιουργούνται. Το ιδανικό του αυτοδημιούργητου ατόμου, που μέσω σκληρής δουλειάς και ταλέντου θα μπορούσε να βελτιώσει τη θέση του στον κόσμο, φαινόταν όλο και πιο ανέφικτο. Μια σημαντική πολιτική αντίδραση ενάντια στις αλλαγές που εισήγαγε η εκβιομηχάνιση και ο καπιταλισμός του laissez-faire προήλθε ακόμη και από συντηρητικούς που ανησυχούσαν για την κοινωνική ισορροπία, παρόλο που ο σοσιαλισμός αργότερα έγινε μια πιο σημαντική δύναμη για αλλαγή και μεταρρύθμιση. Κάποιοι Βικτωριανοί συγγραφείς —όπως ο Κάρολος Ντίκενς, ο Thomas Carlyle, και ο Matthew Arnold— υπήρξαν πρώιμοι και με επιρροή επικριτές της κοινωνικής αδικίας.


Σχόλιο – κριτική του κλασσικού φιλελευθερισμού

(Α) Από καθαρά οικονομική άποψη.

Ο κλασσικός («πούρος» - αμιγής) φιλελευθερισμός όπως τον εμπνεύσθηκε ο πρωτοπόρος Adam Smith, είναι μια θεωρία που εφαρμοζόμενη πράγματι αύξησε τον συνολικό εθνικό πλούτο, απελευθερώνοντας δυνάμεις από τον κρατικό έλεγχο, ο οποίος δεν υπήρξε πάντοτε «άδολος» και απαλλαγμένος από διάφορες «επιδράσεις» και εξυπηρετήσεις ποικιλώνυμων συμφερόντων.

Ωστόσο, το «αόρατο χέρι» του Σμιθ που θα επέτρεπε την εξυπηρέτηση του ατομικού οφέλους σε εξυπηρέτηση του Έθνους ως συνόλου, δεν λειτούργησε πάντοτε καλά για το «σύνολο» του έθνους, αφήνοντας πολλές ομάδες πολιτών στο περιθώριο, χωρίς καν το ελάχιστο εκείνο εισόδημα που θα τους επέτρεπε απλώς να επιβιώνουν εργαζόμενοι. Όμως, ένα μεγάλο τμήμα του πληθυσμού, που βρίσκεται σε καθεστώς ανεργίας ή εξαθλίωσης δεν μπορεί προφανώς να συμβάλει στην «αύξηση του εθνικού πλούτου». Αντίθετα βρίσκεται συνεχώς σε αναταραχή προβαίνοντας σε αντικοινωνικές πράξεις ή και εξεγέρσεις, για την καταστολή των οποίων δαπανάται ένα σημαντικό μέρος του εθνικού πλούτου.

Από την άλλη μεριά, όταν οι εργαζόμενοι αμείβονται τόσο, ώστε όχι απλώς να επιβιώνουν, αλλά να μπορούν να καταναλώνουν περισσότερα αγροτικά ή βιομηχανικά προϊόντα, συμβάλλουν στην αύξηση του συνολικού κέρδους των επιχειρηματιών. Πράγματι, με αύξηση των ημερομισθίων, ο βιομήχανος μειώνει μεν το ποσοστό κέρδους ανά μονάδα προϊόντος, αλλά το συνολικό του κέρδος αυξάνεται διότι παράγει και πουλάει περισσότερα προϊόντα.    


(Β) Από ηθική και κοινωνική άποψη

Ο κλασσικός φιλελευθερισμός που περιθωριοποιεί ένα τμήμα του πληθυσμού, μη εξασφαλίζοντάς του ούτε την επιβίωση, έρχεται σε αντίθεση με κάποιες από τις βασικές Αρχές, στις οποίες βασίσθηκε ο Πολιτικός Φιλελευθερισμός.

Θα κάνουμε εδώ μια παρένθεση, εξετάζοντας το Πρωταρχικό Θεμέλιο της Κοινωνίας: Το «κοινωνικό συμβόλαιο».   

[Το Κοινωνικό Συμβόλαιο: Ανεξαρτησία και Ελευθερία

Ο άνθρωπος δημιουργεί κοινωνίες και μετέχει σ’ αυτές γιατί μέσα στην κοινωνία ζει καλύτερα, ενώ έξω από αυτήν δεν μπορεί καν να ζήσει.
Γινόμενος όμως μέλος της κοινωνίας, χάνει (ή «απαλλοτριώνει») ένα σημαντικό μέρος της Ανεξαρτησίας του, καθόσον πρέπει να πειθαρχεί στους κανόνες της. Κερδίζει όμως σε Ελευθερία. Μπορεί πλέον να κάνει πολύ περισσότερα πράγματα από αυτά που θέλει (και για τα οποία είναι φτιαγμένος). Μπορεί να αναπτύξει απείρως περισσότερο την προσωπικότητά του, αν είναι απαλλαγμένος από τους καταναγκασμούς της «κατά μόνας» επιβίωσης.
Το «κοινωνικό συμβόλαιο» είναι μία συμφωνία μεταξύ των πολιτών μιας κοινωνίας, ότι θα ενταχθούν σ’ αυτήν πειθαρχώντας στους κανόνες της, για να απολαύσουν τα οφέλη από μια τέτοια σύμβαση και συνένωση.
Με τα παραπάνω προσπάθησα να συμπυκνώσω τη βασική ιδέα του Mεγάλου Jean Jacques Rousseau, ο οποίος σε κάποιο σημείο εξηγεί:
«Όταν ο καθένας παραχωρεί τον εαυτό του σε όλους, δεν τον παραχωρεί σε κανέναν… Όλοι κερδίζουμε το ισοδύναμο όσων χάνουμε και επιπλέον μεγαλύτερη ισχύ για να διατηρήσουμε ό,τι έχουμε».
(Αξίζει τον κόπο να διαβάσουν όλοι οι πολίτες το «Ευαγγέλιο» αυτό της Δημοκρατίας και του Ορθολογισμού. Τουλάχιστον τα κεφάλαια 5 και 6 του 1ου Βιβλίου) ]

Από τα παραπάνω συνάγεται ότι κάθε Πολίτης, εντασσόμενος στην κοινωνία της έχει εκχωρήσει ένα μεγάλο μέρος της «ελευθερίας» που δικαιούται ως ανθρώπινο όν.

Σε αντάλλαγμα (και υπό την προϋπόθεση ότι δεν είναι αντικοινωνικό – κακοποιό στοιχείο), η κοινωνία οφείλει να του εξασφαλίσει κάτι περισσότερο από αυτό που θα είχε αν βρισκόταν εκτός κοινωνίας και σε κάθε περίπτωση την επιβίωση.

Επίλογος

Υπό την επίδραση λοιπόν τόσο οικονομικών όσο και κοινωνικών αναγκαιοτήτων, ο «κλασσικός (οικονομικός) φιλελευθερισμός» μετεξελίχθηκε σταδιακά στην επικρατούσα σήμερα μορφή του, αυτή του «κοινωνικού φιλελευθερισμού», που μεριμνά για όλους τους πολίτες ανεξαρτήτως του κατά πόσο μπορούν να συμβάλουν στην «παραγωγή εθνικού πλούτου». Και αυτό χωρίς (στις περισσότερες περιπτώσεις) ανατροπή του «βασικού οικονομικού μοντέλου» και την βίαιη υποκατάστασή του με άλλο (π.χ. σοσιαλιστικό) σύστημα.

Θα μπορούσε κάποιος να υποστηρίξει ότι «το αόρατο χέρι» του Άνταμ Σμιθ οδήγησε τις φιλελεύθερες κοινωνίες σε μια τέτοια μετεξέλιση. Αυτό όμως δεν αποτελεί ιστορική αλήθεια, καθόσον πολλές φορές χρειάστηκε να υπάρξει ένα «ορατό χέρι» για τη μετεξέλιξη αυτή, που δεν είναι τίποτα άλλο από αγώνες (συχνά μακροχρόνιους και επίμονους ακόμη και αιματηρούς) επωνύμων και ανωνύμων πολιτών τόσο σε εργασιακό, όσο και σε πολιτικό επίπεδο.     


Κύρια πηγή: Wikipedia. Φωτογραφίες από google: Αριστερά Adam Smith, δεξιά David Ricardo.
Περισσότερα:
Εγγραφή στο newsletter του PoliticalDoubts.

YOUR OPINION

Το ΚΑΣ αποφάσισε να μην διατεθεί το μνημείο του Παρθενώνα για εκδήλωση οίκου μόδας:

Συμφωνώ. Η προστασία των μνημείων θα πρέπει να είναι απόλυτη
70.2%
Μάλλον διαφωνώ. Θα μπορούσαν να τεθούν αυστηρότεροι όροι.
8.7%
Διαφωνώ με την απόφαση. Δεν μπορεί να χάνονται ευκαιρίες προβολής της χώρας
14.9%
Συμφωνώ να μην διατεθεί ο Παρθενώνας. Δεν θα είχα αντίρρηση αν επρόκειτο για άλλον αρχαιολογικό χώρο
6.1%
Η ψηφοφορία για αυτό το δημοψήφισμα έχει λήξει

ΣΧΟΛΙΑΣΤΕ


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση