Στοχασμοί 13/12/2013

Πνευματική Αναθεώρηση ΄Γ

Η πίστη στο λιμπεραλισμό και στον ρασιοναλιστικό ανθρωπισμό μας οδήγησε σε αυτό το αδιέξοδο. Ήρθε η ώρα να ψάξουμε για ανώτερες αξίες. Αξίες, οι οποίες μας ξεπερνάνε.
Ο σύγχρονος λιμπεραλισμός πνέει τα λοίσθια. Βρίσκεται σε μια κατάσταση κρίσης, η οποία προαναγγέλλει την κατάρρευση του. Εδώ πέρα θα εξετάσουμε δύο κριτικούς του λιμπεραλισμού, δηλαδή της σύγχρονης ιδεολογίας της δύσης. Αυτοί οι δύο κριτικοί του λιμπεραλισμού, παρόλο που ήταν εντελώς διαφορετικές προσωπικότητες κατέληξαν στο ίδιο συμπέρασμα, το οποίο είναι ότι ο δυτικός πολιτισμός με αυτή τη μορφή θα οδηγήσει στον εκφυλισμό του ανθρώπου και στη παρακμή.

Ο πρώτος στοχαστής, ο οποίος θα εξετάσουμε είναι ο Τζούλιους Εβόλα. Μια πολυσχιδής προσωπικότητα, η οποία συνδέθηκε με τη φασιστική ιδεολογία αν και ο ίδιος ποτέ δεν ήταν φασίστας. Ο Τζούλιους Εβόλα ήταν ένας φιλόσοφος συντηρητικών πεποιθήσεων και ένα πραγματικά ανεξάρτητο πνεύμα. Αντιλήφθηκε ότι ο σημερινός πολιτισμός της δύσης πρέπει να αλλάξει, να αναγεννηθεί γιατί αλλιώς θα οδηγηθεί στην απόλυτη κατάρρευση. Τα κύρια στοιχεία, τα οποία φανερώνουν την αποσάθρωση της σύγχρονης δυτικής κοινωνίας είναι η απόλυτη εμπιστοσύνη στη επιστημονική και τεχνολογική ανάπτυξη, δηλαδή στις μηχανές και στη παντοδυναμία των αριθμών. Πλέον δεν υπάρχει καμία είδους πνευματικότητα, καμία αναφορά σε μια υψηλότερη τάξη πραγμάτων από αυτή της ύλης. Για τον Εβόλα ο δυτικός άνθρωπος έχει απωλέσει την δυνατότητα της δράσης αλλά και του στοχασμού. Επίσης έχει χάσει τη δυνατότητα να διακρίνει, να ιεραρχεί τις αξίες του αλλά και να βλέπει τη κοινωνία ιεραρχικά. Ο δυτικός άνθρωπος έχει αποβάλλει τη πίστη στην ιερότητα αυτού του κόσμου, την πίστη ότι ο ίδιος είναι ένας μικρόκοσμος μέσα στο μακρόκοσμο, με συνέπεια να βλέπει τα πράγματα μόνο μέσα απ’ τους αριθμούς, τις στατιστικές και τα ξερά δεδομένα. Για τον σημερινό γραφειοκράτη και τεχνοκράτη δεν υπάρχουν άνθρωποι, οι οποίοι υποφέρουν αλλά μόνο ψηφία και δεδομένα. Υπάρχει μόνο καθαρή επιστήμη και όχι πνεύμα. Η επιστήμη από εργαλείο για την ανάπτυξη της ζωής του ανθρώπου γίνεται ένας αυτοσκοπός, μια φοβερή δύναμη στα χέρια κρατών και πολυεθνικών εταιριών, οργανισμών οι οποίοι έχουν ως σκοπό το υλικό κέρδος και όχι τη συνολική ανάπτυξη του ανθρώπου, η οποία εμπεριέχει και τη καλλιέργεια του πνεύματος του.

Στη δύση δεν υπάρχει πια η έννοια της αυτοκρατορίας, του κράτους, του οποίου ο σκοπός δεν ήταν να κατευθύνει τους ανθρώπους στην χρησιμοθηρία και στη συσσώρευση υλικών αγαθών αλλά να του παρέχει ένα ανώτερο νόημα, κάτι που να τον ξεπερνάει. Όλες οι αυτοκρατορίες των παλαιότερων εποχών εμπνέονταν από ένα πνευματικό νόημα. Στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία υπήρχε η έννοια της ανδρείας, ο Ρωμαίος ήταν εμποτισμένος με τις αξίες των προγόνων και της παράδοσης του. Στη συνέχεια στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία  υπήρχε η ίδια εμπιστοσύνη στο πνευματικό ρόλο της Αυτοκρατορίας αλλά και το ίδιο συνέβαινε και στην Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία του Γερμανικού Έθνους, το δυτικό αντίστοιχο του Βυζαντίου. Αυτοί οι πολιτισμοί πιστεύανε στην ύπαρξη ενός υπερκόσμιου νοήματος και όχι στον αστικό διαχωρισμό των έμμισθων δούλων και των εμπόρων.

Ο Δυτικός κόσμος έχασε την απλότητα του, μια απλότητα, η οποία υπήρχε από την εποχή των Αρχαίων Ελλήνων, συνεχίστηκε στη Ρωμαϊκη Αυτοκρατορία αλλά και σε αγίους όπως ο Φραγκίσκος της Ασσίζης. Η μόνη αξία, η οποία κυριαρχεί πλέον είναι η πίστη στον καταναλωτισμό, στην ύλη, στην ικανοποίηση των πιο ποταπών καπρίτσιων του ανθρώπου. Το δόγμα της συνεχούς προόδου οδηγεί τον άνθρωπο στο να μη σέβεται την ιστορία και τη παράδοση του, την περιφρονεί γιατί πιστεύει πως η τεχνολογία είναι το μόνο, το οποίο μπορεί να του καλυτερεύσει τη ζωή. Η περιφρόνηση στην ιερότητα, στην ανώτερη τάξη του κόσμου, σε μια ανώτερη δύναμη, οδηγεί μόνο στον ακραίο μηδενισμό των πάντων, στην αναρχία, στην καταστροφή.

Τις ίδιες ιδέες βλέπουμε και στο έργο του Σολζενίτσιν, ο οποίος έζησε τον κομμουνισμό στη χειρότερη του μορφή. Στην διάλεξη του στο Χάρβαρντ αντί να μιλήσει εναντίον του κομμουνισμού έκρινε και καταδίκασε τον δυτικό πολιτισμό με τη σημερινή του μορφή, τη μορφή του λιμπεραλισμού, αντιλαμβανόμενος ότι ο λιμπεραλισμός και ο κομμουνισμός δεν είναι παρά οι όψεις του ίδιου νομίσματος, του διεθνιστικού μηδενισμού, ο οποίος ως πρώτη αρχή θεωρεί τη χρησιμοθηρία και την συσσώρευση υλικών αγαθών.  

Ο Σολζενίτσιν κρίνει τον σημερινό δυτικό άνθρωπο, ο οποίος δεν έχει πλέον το κουράγιο, τον ηρωϊσμό να προβάλλει τη γνώμη του, να αντιμετωπίσει τη μάζα, να πολεμήσει γι’ αυτό, το οποίο θεωρεί δίκαιο. Είναι αδιανόητο για τον σύγχρονο δυτικό άνθρωπο να πάρει τη στάση της Αντιγόνης ενάντια στον Κρέοντα, μόνο και μόνο επειδή κυριαρχεί ο απόλυτος κομφορμισμός. Ο δυτικός άνθρωπος έχει υποταχθεί σε έναν ακραίο νομικισμό, ότι είναι νόμιμο γι’ αυτόν είναι και ηθικό, αρκεί να τηρούμε το γράμμα του νόμου για να ζούμε στη κοινωνία. Δεν υπάρχει πλέον η διάθεση για να πράξουμε κάτι, το οποίο ξεπερνά της δυνατότητες μας, να θυσιαστούμε για μια ιδέα, να τρελαθούμε κυριολεκτικά επειδή έχουμε ερωτευθεί, να ρισκάρουμε για μια κατάκτηση, η οποία ξεπερνά τους εαυτούς μας. Οι έννοιες αυτοσυγκράτηση και αυτοσυγκέντρωση για την επίτευξη ενός ανώτερου σκοπού έχουν χαθεί απ’ το νου του δυτικού ανθρώπου, ο καθένας προσπαθεί να κάνει ότι μπορεί για να συσσωρεύσει αγαθά, δεν υπάρχει προσωπική ηθική ούτε πνευματικότητα παρά μόνο ο ακραίος νομικισμός, ο οποίος είναι το παν για τον δυτικό άνθρωπο.

Ο δυτικός άνθρωπος μπερδεύει την ελευθερία με τη κατάχρηση της. Η κοινωνία πλέον είναι αδιάφορη μπροστά στην άβυσσο της ανθρώπινης παρακμής. Η πορνογραφία, το έγκλημα, ο τρόμος, είναι η βάση κάθε διασκέδασης στη μουσική, στις περισσότερες ταινίες αλλά και στα βιντεοπαιχνίδια. Η αγορά εκμεταλλεύεται τα πιο ευτελή ένστικτα του ανθρώπου για να μπορεί να παράγει κέρδος και ο νομικισμός μας στέκεται ανίκανος μπροστά σ’ αυτό το αίσχος, επειδή στο όνομα της ελευθερίας επιτρέπεται ακόμα και η απόλυτη ηθική παρακμή.

Η επιπολαιότητα και η βιασύνη είναι οι δυο κύριες ψυχικές νόσοι του σημερινού δυτικού πολιτισμού. Ο δυτικός άνθρωπος βαριέται πλέον να ψάξει για να βρει την αλήθεια, συνηθισμένος στη μασημένη τροφή, την οποία τη παίρνει από τα ΜΜΕ, αρνείται να σκεφτεί από μόνος του, να κρίνει, να βρει το κουράγιο να επαναστατήσει και να ορθώσει το ανάστημα του αντίθετα στη μάζα. Να υποστηρίξει αυτό, το οποίο αυτός και μόνο αυτός θεωρεί δίκαιο. Να υψωθεί πέρα απ’ τον νομικισμό και να λάμψει αυτός και η δική του αλήθεια.

Είναι φανερό και για τον Αλεξάντρ Σολζενίτσιν και για τον Τζούλιους Εβόλα ότι ο δυτικός κόσμος βρίσκεται σε κρίση. Βέβαια και οι δύο το καταλάβανε νωρίτερα γιατί βλέπανε το μέλλον, αναλύανε σε βάθος τις καταστάσεις της εποχής τους, συγκρίνανε τα ιστορικά γεγονότα με το παρελθόν και μπορούσαν να αντιληφθούν τα σημάδια της παρακμής.

Σήμερα ζούμε αυτή τη κρίση. Είναι ολοφάνερο πως αυτή η κρίση είναι μόνο στο ένα της σκέλος οικονομική. Τα σημάδια της είναι κυρίως η έλλειψη ηγετών με όραμα αλλά και η παρακμή στις τέχνες. Η πρόκληση, η οποία αντιμετωπίζουμε σήμερα είναι κυρίως πνευματική και προέρχεται κυρίως απ’ το δόγμα του λιμπεραλισμού ότι δεν υπάρχει τίποτα άλλο εκτός από τον άνθρωπο, ότι ο άνθρωπος είναι το κέντρο όλων των πραγμάτων και ότι τίποτε άλλο δεν τον ξεπερνάει.

Σίγουρα είναι φυσιολογικό να νοιαζόμαστε για τα υλικά αγαθά και για την υλική μας ευμάρεια αλλά υπάρχουν και άλλα χαρακτηριστικά στον άνθρωπο, τα οποία βρίσκονται πέρα από την ύλη. Ο άνθρωπος έχει ανάγκη να ενσταλάξει ένα ανώτερο νόημα στην ύπαρξη του, χωρίς αυτό δεν μπορεί να είναι άνθρωπος, είναι ανίκανος να δημιουργήσει πολιτισμό ακόμα και αν έχει στα χέρια του όλη την επιστήμη, και όλη τη τεχνολογική γνώση που χρειάζεται για να παρέχει στον εαυτό του άπειρα υλικά αγαθά. Η περισσότερη ελευθερία και η περισσότερη ισότητα δεν λύνουν όλα τα προβλήματα, μάλλον δημιουργούν ακόμα περισσότερα.

Σήμερα έχουμε φτάσει λοιπόν σε αυτήν την εποχή της κρίσης. Ο δυτικός άνθρωπος δεν πιστεύει στην ιερότητα του κόσμου, δεν υπάρχει γι’ αυτόν κάτι που να τον ξεπερνάει, γι’ αυτό και είναι ανίκανος να αντιληφθεί τις ηθικές του υποχρεώσεις απέναντι στη κοινωνία. Στέκεται με φόβο μπροστά στο κράτος και στη πολυεθνική όχι επειδή τα σέβεται αλλά επειδή τα φοβάται, δεν είναι αντίθετος τους, θα τα εκμεταλλευτεί όταν μπορεί να αποκομίσει κέρδος αλλά και θα τα συντρίψει όταν τον συμφέρει. Αυτό το ον δεν πιστεύει σε τίποτα και είμαι σίγουρος πως ο μεσαιωνικός άνθρωπος ή και ο αρχαίος άνθρωπος ήταν ηθικά ανώτεροι απ’ τον σημερινό καταναλωτή, ο οποίος αποδέχεται τη κουλτούρα της μετριότητας και της παρακμής.

Σήμερα ο λιμπεραλισμός βρίσκεται σε κρίση. Μια κρίση, η οποία κατά πάσα πιθανότητα θα ξεπεραστεί ή θα οδηγήσει στην απόλυτη μαζοποίηση του ανθρώπου. Στη καθαρή κουλτούρα της μετριότητας και της αγέλης. Το ερώτημα είναι αν θέλουμε να ορθώσουμε το ανάστημα μας ενάντια στη παρακμή. Ας μην γελιόμαστε δεν είναι τα κόμματα το θέμα, δεν είναι οι ιδεολογίες του μαρξισμού ή του λιμπεραλισμού, εν τέλει ο λιμπεραλισμός είναι αυτό που απέμεινε απ’ το κομμουνισμό. Το ερώτημα είναι αν ο άνθρωπος είναι το μέτρο των πραγμάτων ή αν υπάρχει κάτι που τον ξεπερνάει. Υπάρχει κάποιο ανώτερο νόημα ή πνεύμα ; Είναι σωστό ο άνθρωπος να καθορίζει τη ζωή του βάση μόνο των υλικών του αναγκών και τίποτε άλλο ; Είναι επιτρεπτό να υποστηρίζουμε κάτι τέτοιο και να ζημιώνουμε την προσωπικότητα μας και την εσωτερική μας πνευματικότητα ;

Βρισκόμαστε σε αδιέξοδο. Η πίστη στο λιμπεραλισμό και στον ρασιοναλιστικό ανθρωπισμό μας οδήγησε σε αυτό το αδιέξοδο. Ήρθε η ώρα να ψάξουμε για ανώτερες αξίες. Αξίες, οι οποίες μας ξεπερνάνε. Και εδώ ολοκληρώνοντας τη κριτική μου στο λιμπεραλισμό μέσα από το νου των δύο αυτών στοχαστών θα κλείσω αυτό το κείμενο με σκοπό να συνεχίσω στο επόμενο προσπαθώντας να δείξω, που τελικά θα οδηγήσει αυτή η κρίση. Που βαδίζουμε ; Αυτό είναι το ερώτημα στο οποίο θέλω να δώσω απάντηση.
Εγγραφή στο newsletter του PoliticalDoubts.

YOUR OPINION

Το ΚΑΣ αποφάσισε να μην διατεθεί το μνημείο του Παρθενώνα για εκδήλωση οίκου μόδας:

Συμφωνώ. Η προστασία των μνημείων θα πρέπει να είναι απόλυτη
70.2%
Μάλλον διαφωνώ. Θα μπορούσαν να τεθούν αυστηρότεροι όροι.
8.7%
Διαφωνώ με την απόφαση. Δεν μπορεί να χάνονται ευκαιρίες προβολής της χώρας
14.9%
Συμφωνώ να μην διατεθεί ο Παρθενώνας. Δεν θα είχα αντίρρηση αν επρόκειτο για άλλον αρχαιολογικό χώρο
6.1%
Η ψηφοφορία για αυτό το δημοψήφισμα έχει λήξει

ΣΧΟΛΙΑΣΤΕ


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση