Στοχασμοί 16/08/2016

Το μεγαλύτερο λάθος του Μαρξ

Ο Μαρξ παρέβλεψε την ανθρώπινη φύση. Θεώρησε πως η εξουσία ανακυκλώνεται εύκολα και πως ο άνθρωπος δε διακρίνεται από εγωισμό αλλά από μια αυθόρμητη αλληλεγγύη. Θεώρησε πως τα άτομα δεν είναι φιλόδοξα και πως ο θώκος της εξουσίας είναι για όλους.
Νίκος Κοσμαδάκης
Ας γνωριστούμε. Δεν είμαι οπαδός της σοσιαλιστικής ιδεολογίας. Το παραδέχομαι. Και μάλλον δε θα υπάρξω ποτέ. Αλλά, ο Μαρξ στα μάτια μου είναι πολύ ψηλά. Τον ξεχωρίζω. Από τους θεωρητικούς της πολιτικής, τον έχω κατατάξει στη δεύτερη σειρά. Πρώτα, έχω βάλει τον Ρουσσώ, γιατί αποτέλεσε την πρώτη προσωπικότητα που έδωσε τις πρώτες κανονιστικές κατευθύνσεις για να προσδιορίσουμε την αληθινή ουσία της ριζοσπαστικής δημοκρατίας, που είναι το συμμετοχικό μοντέλο .Μεγάλος διανοητής και σπουδαία πνευματική φυσιογνωμία.

Ο Μαρξ  κατέχει τη δεύτερη θέση, καθώς μέχρι και σήμερα ο σοσιαλισμός τραβάει οπαδούς. Η πλειοψηφία ,βέβαια, τον παρερμηνεύει και πιστέψτε με οι περισσότεροι ιδεολόγοι σοσιαλιστές δεν έχουν διαβάσει Μαρξ. Ήταν ο πατέρας μιας ιδεολογίας και ο κύριος πολέμιος του καπιταλιστικού συστήματος. Ήταν το αντίπαλο δέος του κυρίαρχου αυτού οικονομικού συστήματος, που σήμερα ερμηνεύεται ως «αυθύπαρκτη ιδεολογία». Κανένας δεν αντιστάθηκε στη δυναμική της αγοράς τόσο πολύ όσο ο Μαρξ.

Ο Μαρξ ήταν ένας άνθρωπος πολυγραφότατος. Έχει επηρεαστεί πολύς κόσμος από τις ιδέες του. Άλλοι περισσότερο άλλοι λιγότερο και άλλοι ερμηνεύουν τα συγγράμματά του με τρόπο καταχρηστικό. Ακόμη και στις μέρες μας. Αλήθεια, πόσοι σοσιαλιστές έχουν πέσει σε μια πληθώρα λαθών στην απόπειρά τους να εξηγήσουν τα μαρξιστικά συγγράμματα? Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η άποψη πως ο Μαρξ αποδοκιμάζει τους κατόχους των μέσων παραγωγής. Αυτό είναι σφάλμα.

Οι περισσότεροι οπαδοί του κουμμουνισμού υποστηρίζουν (κακώς) με θέρμη πως ο Μαρξ ήταν ενάντια των πλουσίων. Ο Μαρξ ήταν αντίθετος του καπιταλιστικού συστήματος. Θεωρούσε πως η αστική τάξη έχει μετατραπεί σε σκλάβο μιας απατηλής εικόνας. Δεν ήταν ενάντια της αστικής τάξης. Ήταν ενάντια στον καπιταλισμό, ένα οικονομικό σύστημα το οποίο κυριάρχησε αμέσως μετά τη φεουδαρχία και που ήταν η ρίζα όλων των κοινωνικών ανισοτήτων. Θεωρούσε πως οι εργάτες, όταν θα αποκτήσουν «ταξική συνείδηση», τότε η κοινωνία θα κινηθεί με βήματα προόδου. Ήταν κάτι το αναπόφευκτο. Η ταξική συνείδηση ήταν το πρώτο βήμα για να επιτευχθεί η επανάσταση της εργατικής τάξης. Η αταξική κοινωνία περνούσε πρώτα από την εργατική κινητοποίηση. Θεωρούσε τον καπιταλισμό υπεύθυνο για τα δεινά του κόσμου. Όχι την αστική τάξη. Ουσιαστικά, η αστική τάξη βρίσκεται σε πλάνη. Ο εργάτης είναι σκλαβωμένος από τον καπιταλιστή. Αλλά, και ο καπιταλιστής είναι σκλαβωμένος από το καπιταλιστικό σύστημα παραγωγής. Είναι σε τέτοιο βαθμό σκλαβωμένος που δε μπορεί να γίνει ο καπιταλιστής ευγενικός και στοργικός απέναντι στους εργάτες του. Ο καπιταλισμός τον έχει μετατρέψει σε ένα αδηφάγο πλάσμα που σκέφτεται το κέρδος. Ουσιαστικά, η αλαζονεία και η τάση του να θέλει περισσότερα (γνώμονας συνιστά το ατομικό συμφέρον) προέρχονται από το υφιστάμενο  οικονομικό σύστημα. Η αστική τάξη δεν έχει συνείδηση πως είναι η μία από τις δύο κούκλες που παίζουν στο ίδιο κουκλοθέατρο. Και η μπουρζουαζία και η εργατική τάξη ήταν σκλαβωμένοι .

Θέλω, όμως, να διατυπώσω έναν ισχυρισμό που έθρεψα  τα τελευταία χρόνια. Πιστεύω πως το  μεγαλύτερο λάθος του Μαρξ ήταν πως παρερμήνευσε  την ανθρώπινη φύση και την ανθρώπινη ιδιοσυγκρασία.

Πιο συγκεκριμένα, θεωρούσε πως η εργατική τάξη θα αναλάμβανε την διαχείριση της κρατικής εξουσίας. Το προλεταριάτο θα έπαιρνε την εξουσία από την αστική τάξη και θα εγκαθιστούσε μια δικτατορία, τη δικτατορία του προλεταριάτου. Η δικτατορία αυτή θα ήταν προσωρινή και οι εργάτες θα μονοπωλούσαν την εξουσία τόσο ώστε να εξαλειφθεί ο κίνδυνος της αντεπανάστασης από τους ηττημένους καπιταλιστές, οι οποίοι θα θελήσουν να ξαναπάρουν στα χέρια τους τη διοίκηση της κοινωνίας.

Αφού εξαλειφθεί ο παραπάνω κίνδυνος, ο Μαρξ ισχυρίζεται πως ο εργατικός κόσμος δε θα διακρίνεται από  εγωισμό αλλά από ένα αίσθημα ειλικρίνειας, τιμιότητας και δημοκρατίας. Η δικτατορία θα μαραθεί, όπως μαράθηκε το αστικό κράτος με τους αυστηρούς διαχωρισμούς σε κοινωνικές κάστες. Τότε, οι εργάτες θα καλέσουν την αστική τάξη, που θα έχει συνειδητοποιήσει με τη σειρά της την πλάνη στην οποία βρισκόταν τόσα χρόνια, και από κοινού θα δημιουργήσουν μια αταξική κοινωνία, η οποία θα διακρίνεται από ηθικές αξίες.

Θεωρώ πως ο Μαρξ σε μεγάλο βαθμό παρερμήνευσε την ανθρώπινη νοοτροπία. Το σοβιετικό μοντέλο, πάνω στο οποίο επένδυσε το σοσιαλιστικό μοτίβο και σύνθημα, δεν ανέμενε την άρνηση των ηγετών του να παραιτηθούν από την εξουσία και να γίνουν οι διαμεσολαβητές της αταξικής κοινωνίας.

Αντιθέτως, ο Στάλιν περισσότερο και σε λιγότερο βαθμό ο Λένιν δε παραιτήθηκαν από την εξουσία. Όταν ανέλαβαν τη διακυβέρνηση, δημιούργησαν ένα κράτος στα μέτρα τους. Ήταν ο λεγόμενος κομματικός-κρατικός μηχανισμός. Ο κουμμουνιστικός μηχανισμός είχε εδραιωθεί και κάλυπτε  κάθε πτυχή της κρατικής δραστηριότητας. Δημιουργήθηκαν τα θεμέλια του κρατικού σοσιαλισμού. Υπήρχαν πολλές επιτροπές ,οι οποίες ελέγχονταν από τα ανώτερα όργανα του Κομμουνιστικού Κόμματος ,που σχεδίαζαν την οργάνωση της κρατικής δομής. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Gosplan, η οποία ήλεγχε το εμπόριο, τις τιμές των προϊόντων, τις επιδοτήσεις και τους φόρους.

Ο Μαρξ, μέσα από την ιστορία του σοβιετικού μοντέλου, είναι σε ένα βαθμό αναληθής και, σίγουρα, δε διακρίνεται από προνοητικότητα, παρ’ όλο που πιστεύω πως είναι πετυχημένος σε μια προσπάθεια ανάλυσης της σύγχρονης πολιτικής πραγματικότητας.

Η ανθρώπινη φύση ,σε ποιο βαθμό, μπορεί να αποποιηθεί κάθε είδους ματαιοδοξίας και τάσης ανάδειξης? Μπορεί ένας ηγέτης να αποποιηθεί την εξουσία του ώστε να πετύχει τη μετάβαση σε μια κοινωνία που θα επικρατεί η απόλυτη ισότητα;

Δυστυχώς, ο Μαρξ παρέβλεψε την ανθρώπινη φύση. Θεώρησε πως η εξουσία ανακυκλώνεται εύκολα και πως ο άνθρωπος δε διακρίνεται από εγωισμό αλλά από μια αυθόρμητη αλληλεγγύη. Θεώρησε πως τα άτομα δεν είναι φιλόδοξα και πως ο θώκος της εξουσίας είναι για όλους.  

Αυτή η παρανόηση έμελλε να είναι και η κανονιστική ταφόπλακα του σοσιαλισμού στις μέρες μας.

Ο Νίκος Κοσμαδάκης είναι πολιτικός επιστήμονας (Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.).
Εγγραφή στο newsletter του PoliticalDoubts.

YOUR OPINION

Το ΚΑΣ αποφάσισε να μην διατεθεί το μνημείο του Παρθενώνα για εκδήλωση οίκου μόδας:

Συμφωνώ. Η προστασία των μνημείων θα πρέπει να είναι απόλυτη
70.2%
Μάλλον διαφωνώ. Θα μπορούσαν να τεθούν αυστηρότεροι όροι.
8.7%
Διαφωνώ με την απόφαση. Δεν μπορεί να χάνονται ευκαιρίες προβολής της χώρας
14.9%
Συμφωνώ να μην διατεθεί ο Παρθενώνας. Δεν θα είχα αντίρρηση αν επρόκειτο για άλλον αρχαιολογικό χώρο
6.1%
Η ψηφοφορία για αυτό το δημοψήφισμα έχει λήξει

ΣΧΟΛΙΑΣΤΕ


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση