Πολιτική 17/07/2014

Το Ποτάμι πέρα από το Ποτάμι

Saimir Lamaj
Το να είναι κανείς «ευγενικός χορηγός» ενός πολιτικού κόμματος ή μιας πολιτικής κίνησης είναι ο συνηθέστερος τρόπος διείσδυσης – κατά βάσει οικονομικών - συμφερόντων στην σφαίρα της πολιτικής. Δυο καταστάσεις προκύπτουν από την παραπάνω σχέση οι οποίες χωρίζονται από την ευαίσθητη γραμμή της διαφάνειας. Η μεριά όπου υπάρχει διαφάνεια ονομάζεται lobbying, ενώ η απέναντί της, διαπλοκή.
Η Επίδραση της καπιταλιστικής κρίσης στο εγχώριο πολιτικό σύστημα είναι φανερή σε κάθε σημείο της δημόσιας και ιδιωτικής ζωής. Σε επίπεδο κοινωνίας έχουμε αυτοκτονίες, ανεργία, εκμετάλλευση και φτώχεια, σε επίπεδο κράτους βλέπουμε έννοιες όπως «λαϊκή κυριαρχία» ή «διάκριση των εξουσιών» να παρακάμπτονται. Πιο συγκεκριμένα η σχέση εκτελεστικής και νομοθετικής εξουσίας φαίνεται να χάνει την ισορροπία της, με την επικράτηση της πρώτης έναντι της δεύτερης. Αποτέλεσμα αυτών των ανακατατάξεων είναι η αυταρχικοποιήση της εξουσίας, με την καταστολή να εντείνεται ολοένα και περισσότερο. Η αντίθεση του νεοφιλελευθερισμού με αιτήματα πραγματικής κοινωνικής μεταρρύθμισης και η παρέκκλιση από την πολιτική μορφή, καθιστούν αναγκαία την ανάλυση κάθε πτυχής της νεοφιλελεύθερης πραγματικότητας.

Προϊόν αυτής της πραγματικότητας είναι και το Ποτάμι. Μια πολιτική δύναμη η οποία διεκδικεί να αναπροσδιορίσει τη σχέση της κοινωνίας με το κράτος. Η στρατηγική του εμφανίζεται σαν το άφθαρτο, το μεσσιανικό, το καινούργιο, που ήρθε να αλλάξει το φθαρμένο και το παλιό. Πρόκειται για μια μεταμοντέρνα μορφή εκπροσώπησης που στερείται ακόμα και βασικών χαρακτηριστικών όπως πολιτικό πρόγραμμα. Το Ποτάμι εξαντλεί την όποια νομιμοποίησή του στο βαθμό που εναντιώνεται στο υποτιθέμενο παλιό και διεφθαρμένο. Διακηρύσσει το καινούργιο αλλά αδυνατεί να το προσδιορίσει. Πόσο καινούργιο όμως είναι πραγματικά το Ποτάμι;

Για να απαντήσουμε στο παραπάνω ερώτημα οφείλουμε να δούμε τις πρακτικές που ακολουθεί. Ξεκινάμε εδώ με ένα διαχρονικά μείζον ζήτημα που είναι αυτό της χρηματοδότησης. Η εμπειρία έχει δείξει ότι η πηγή χρηματοδότησης, είναι ταυτόχρονα, πηγή ελέγχου και εξουσίας. Το να είναι κανείς «ευγενικός χορηγός» ενός πολιτικού κόμματος ή μιας πολιτικής κίνησης είναι ο συνηθέστερος τρόπος διείσδυσης – κατά βάσει οικονομικών - συμφερόντων στην σφαίρα της πολιτικής. Δυο καταστάσεις προκύπτουν από την παραπάνω σχέση οι οποίες χωρίζονται από την ευαίσθητη γραμμή της διαφάνειας. Η μεριά όπου υπάρχει διαφάνεια ονομάζεται lobbying, ενώ η απέναντί της, διαπλοκή. Έτσι, είναι εύλογο να αναρωτιέται κανείς: ποιος χρηματοδοτεί το Ποτάμι; Υπάρχει διαφάνεια εν πάσει περιπτώσει; Ερωτήματα που σκοπό έχουν να αποτελέσουν τροφή για σκέψη και ερέθισμα για περαιτέρω έρευνα

To «καινούργιο» Ποτάμι βέβαια εχθρεύεται με υπερηφάνεια το παλιό, άρα το ψέμα, και εμφανίζεται ως υπέρμαχος του καινούργιου, δηλαδή της ειλικρίνειας(;). Με αυτό τον τρόπο ζήτησε την εμπιστοσύνη των πολιτών παρά την μη ύπαρξη πολιτικού προγράμματος λέγοντας, εμμέσως πλην σαφώς, στην κοινωνία το εξής: «Αν αποκτήσουμε πολιτικό πρόγραμμα γνωρίζεται πολύ καλά ότι ενδέχεται να μην καταφέρουμε να το υλοποιήσουμε», όπως συνέβαινε στα πλαίσια δικομματισμού, και αντί να πει ψέματα, προτίμησε να μην πει τίποτα.
Σχέση εκπροσώπησης

Είναι σημαντικό να σημειώσουμε που έγκειται το καινούργιο εδώ. Πλέον δεν υπάρχει ούτε η ελάχιστη εκείνη ρήτρα, το πολιτικό πρόγραμμα δηλαδή, που συγκροτείται ως συμβόλαιο μεταξύ πιθανής κυβέρνησης και κοινωνίας. Στο «προηγούμενο» μοντέλο εκπροσώπησης, υπήρχε η δυνατότητα ελέγχου της εξουσίας. Έτσι, ένα κόμμα που κατακτούσε την εξουσία με α πολιτικό πρόγραμμα και εφάρμοζε χ, δεν μπορούσε εύκολα να σταματήσει τους «απογοητευμένους» που έφευγαν από τους κόλπους της, ή ακόμα δεν είχε σοβαρή απάντηση στις κοινωνικές εκδηλώσεις διαμαρτυρίας ενάντια στις κυβερνητικές πολιτικές, με την δύναμη και την καταστολή να είναι τα μόνα μέσα εφαρμογής παρόμοιων πρακτικών.

Καμία κοινωνία όμως δεν μπορεί να κυβερνηθεί, αν ο κυβερνήτης της βασίζεται στον φόβο που προκαλεί και μόνο. Το απαραίτητα στοιχείο είναι η συναίνεση, ή ακόμα καλύτερα, η αποδοχή και για την απόσπασή τους το Ποτάμι έρχεται και νομιμοποιεί ακριβώς αυτό που το «παλιό» δεν κατάφερε να ξεπεράσει, δηλαδή το ψέμα. Με ευκολία τώρα μπορεί κανείς να υποστηρίξει την αντίληψη περί δημοκρατίας των νεοφιλελεύθερων, ότι δηλαδή δημοκρατία έχουμε μια στιγμή κάθε τέσσερα χρόνια. Άπαξ και ψηφίσεις μια πολιτική δύναμη στην εκλογική διαδικασία θα υποστείς τις επιλογές της για τα επόμενα τέσσερα χρόνια. «Προηγουμένως», τουλάχιστον, μπορούσε κάποιος να αντιτείνει ότι ψήφισα ένα συγκεκριμένο πολιτικό πρόγραμμα και όχι αυτό που εφαρμόζεται, στην περίπτωση του Ποταμιού όμως αυτό είναι αδύνατον. Το δίχως πολιτικές θέσεις Ποτάμι, θα ισχυριστεί οτι «με ψήφισες για να κυβερνήσω, το πώς ας το πάνω μου». Η αντίληψη της μεταμοντέρνας τέχνης του κυβερνάν του Ποταμιού είναι τόσο καινούργια όσο είναι τα έργα του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη.

Προσωποκεντρικότητα

Προσωποκεντρικές συλλογικότητες είναι εκείνες που συσπειρώνονται γύρω από ένα συγκεκριμένο πρόσωπο το οποίο εμφανίζεται να έχει «χαρισματικές ηγετικές ικανότητες». Ο επικεφαλής του Ποταμιού, μια εξ’ επαγγέλματος δημόσια φιγούρα, κατάφερε να κερδίσει την εμπιστοσύνη των τηλεθεατών του ως χαρισματικός δημοσιογράφος. Κατάφερε να διοχετεύσει την ικανότητά του και στην πολιτική (!). Αυτή βέβαια είναι η μια άποψη. Η άλλη λέει ότι αυτό που πραγματικά κατάφερε ο Θεοδωράκης είναι να ψαρέψει σε μια θολή λίμνη που βρίσκεται στο μάτι του κυκλώνα της πολιτικής κρίσης και ακούει στο όνομα κεντροαριστερά. Σ’ αυτή τη λίμνη, σταθερές νησίδες δεν υπάρχουν, για αυτό και οι υποστηρικτές της φαίνονται να είναι πολλοί.

Δεδομένου όμως της πληθώρας ερμηνειών που υπάρχει για το τι εστί κεντροαριστερά ο καθένας υποστηρίζει τελικά κάτι διαφορετικό. Με κάποιους από αυτούς, που μάλλον συνέκλειαν προς μια κοινή αντίληψη περί κεντροαριστεράς, δημιουργήθηκε το Ποτάμι. Το «χάρισμα» του Θεοδωράκη όμως αφορά τα εκλογικά αποτελέσματα και έγκειται στο ότι κατάφερε να θυμίσει στον εκλογέα, να ξεχάσει πως είναι πολίτης, και να συμπεριφέρονται ως πελάτης. Τέτοια εκλογική συμπεριφορά εκφράζεται από α - πολιτικά στοιχεία που αν δεν ήταν για τον Σταύρο (ρε γαμώτο) δεν θα πήγαιναν καθόλου στις κάλπες. Ο πελάτης βέβαια δεν ψηφίζει με πολιτικά κριτήρια αλλά με καταναλωτικές ασυδοσίες. Έτσι, ο επικεφαλής είναι για τους τελευταίους ένα εντυπωσιακό προϊόν που άξιζε να βραβευτεί με την ψήφο, όχι ένα «ηγετικό» στοιχείο που θα οδηγήσει την κοινωνία μακριά από την κρίση. Η εποχή άλλωστε του χαρίσματος, αν υπήρξε ποτέ, και των ηγετών, είναι τόσο καινούργια όσο είναι και ο Ναπολέων Βοναπάρτης.

Μετα - ιδεολογικό (;)

Απουσία τυπικών πολιτικών θέσεων, πολιτικού προγράμματος, συνεπώς και ιδεολογίας, το Ποτάμι, φαινομενικά τουλάχιστον, δεν έχει εκείνο το αναγκαίο σύνολο ηθικών, κοινωνικών και φιλοσοφικών παραστάσεων που αποτελούν προϋπόθεση για την συμμετοχή μιας πολιτικής δύναμης στον πολιτικό ανταγωνισμό. Ελλείψει μια συγκεκριμένης κοσμοθεωρίας, το Ποτάμι διεκδικεί να αποτελέσει φορέα εκπροσώπησης όλης της κοινωνίας. Αυτοπροσδιορίζεται ως εκείνη η κεντροαριστερά, που δεν είναι μόνο μεταμνημονιακή, κάτι που δεν σημαίνει κατά του μνημονίου, αλλά και μετα – ιδεολογική.

Είναι απαραίτητη εδώ μια επισήμανση που αφορά την «κεντροαριστερά». Σύμφωνα με τον Δ. Γράβαρη, η χρήση του συνθετικού «κέντρο», επιδιώκει μια ταύτιση με τον περίφημο «μεσαίο χώρο». Ο ίδιος, βέβαια, αμφισβητεί ακόμα και την ύπαρξη μιας τέτοιας έννοιας (μεσαίος χώρος) και τονίζει, ότι πρόκειται απλώς για ένα ιδεολόγημα, το όποιο σκοπεύει επίσης να «τσιμπήσει» και τον «μέσο ψηφοφόρο», και δεν είναι παρά μια εφεύρεση των δημοσκόπων. Να σημειώσουμε μάλιστα πως σε περίπτωση που ο «μέσος ψηφοφόρος», αποφασίσει να εμπλακεί με το Ποτάμι αντιμετωπίζεται ως εθελοντής. Αυτό δεν είναι καθόλου τυχαίο μιας και εθελοντής είναι αυτός που προσφέρει τις εργασίες του για κάποιο κοινωφελή σκοπό, δηλαδή εργάζεται για την ολότητα και όχι για το μερικό. Το Ποτάμι πάντως επιμένει μεταμνημονιακά, κλείνοντας τα μάτια στην παρούσα πραγματικότητα. Όπως επίσης επιμένει «κεντροαριστερά», σε μια εποχή που η προλεταριοποίηση του όποιου μεσαίου χώρου συντελείται με ραγδαίους ρυθμούς. Το να μιλάς όμως σήμερα για μεσαίο χώρο και κεντροαριστερά είναι τόσο καινούργιο όσο είναι η λεγόμενη εκσυγχρονιστική ομάδα του ΠΑ.ΣΟ.Κ.

Εκσυγχρονισμένοι εκσυγχρονιστές:

Σε τελική ανάλυση το Ποτάμι είναι σε τέτοιο σημείο τέκνο του ύστερου καπιταλισμού που στον ορίζοντά του δεν βρίσκονται ζητήματα όπως τα ακόλουθα:

1) η απορρόφηση της νομοθετικής εξουσίας από την εκτελεστική, που εκφράζεται με τις πράξεις νομοθετικού περιεχομένου και παραβλέπεται ο κοινοβουλευτικός έλεγχος, δηλαδή οι αντιπρόσωποι του λαού, δηλαδή η λαϊκή κυριαρχία.

2) Το γεγονός ότι το δημόσιο χρέος, αποδεδειγμένα, αποτελεί μηχανισμό επιβολής πειθάρχησης και λιτότητας σε μια κοινωνία, η οποία συνεχίζεται να εξαθλιώνεται στο βωμό της ανάπτυξης, της ανταγωνιστικότητας, και της επιχειρηματικότητας.

3) Η μείωση της συνδικαλιστικής επιρροής και η αυξημένη καταστολή.

4) Ο Έλεγχος της εκπαιδευτικής διαδικασίας

5) Οι μηχανισμοί προπαγάνδας όπως τα Μ.Μ.Ε

Παρόμοια ζητήματα δεν θα μπορούσαν να βρίσκονται στην ατζέντα του Ποταμιού από τη στιγμή που η σχέση του με τους ψηφοφόρους – πολίτες, και με την κοινωνία εν γένει, διαμεσολαβείτε από το ευρύτερα γνωστό ως «πολιτικό μάρκετινγκ» που εκφράζεται μέσω διαφημιστικών γραφείων, συμβούλους επικοινωνίας, μέσων μαζικής ενημέρωσης κ.α. Δεν έχει δηλαδή κοινωνική γείωση. Έτσι ενσαρκώνεται και η επιθυμία των νεοφιλελεύθερων να δώσουν ένα τέλος στην πολιτική διαδικασία στα πλαίσια της δημοσιότητας και την μετατόπισή της στην κοινωνία των ιδιωτών – πολιτών. Κρατώντας αποστάσεις από τα πάντα, σε επίπεδο λόγου τουλάχιστον, το Ποτάμι κρύβεται πίσω από «αντικειμενικότητες» και τεχνοκρατικές αντιλήψεις. Έτσι, οδηγείται σε μια στείρα ουδετερότητα αλλά το να μην πάρεις θέση σε μια εποχή που χαρακτηρίζεται από έντονη πολιτική και κοινωνική πόλωση, συν βαθιά οικονομική κρίση, όχι μόνο δεν είναι καινούργιο, αλλά σκοπεύει στο να διαιωνίσει το πολύ παλιό. Εκείνο το παλιό που απαντάται στην πρώιμη νεωτερικότητα και δεν είχε πολιτικές θέσεις, δεν είχε ξεκάθαρη και ρητή διάκριση των εξουσιών, δεν είχε λαϊκή κυριαρχία, δεν είχε πραγματική δημοκρατία. Για συνολική ευημερία και πραγματική κάλυψη αναγκών; ούτε λόγος.
Εγγραφή στο newsletter του PoliticalDoubts.

YOUR OPINION

Το ΚΑΣ αποφάσισε να μην διατεθεί το μνημείο του Παρθενώνα για εκδήλωση οίκου μόδας:

Συμφωνώ. Η προστασία των μνημείων θα πρέπει να είναι απόλυτη
70.2%
Μάλλον διαφωνώ. Θα μπορούσαν να τεθούν αυστηρότεροι όροι.
8.7%
Διαφωνώ με την απόφαση. Δεν μπορεί να χάνονται ευκαιρίες προβολής της χώρας
14.9%
Συμφωνώ να μην διατεθεί ο Παρθενώνας. Δεν θα είχα αντίρρηση αν επρόκειτο για άλλον αρχαιολογικό χώρο
6.1%
Η ψηφοφορία για αυτό το δημοψήφισμα έχει λήξει

ΣΧΟΛΙΑΣΤΕ


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση