Πολιτική 23/10/2016

Το πολιτικό βιβλίο ως όπλο κατά της παρακμής: περίπτωση μιας συλλογής κειμένων για νέους

Ο μαρξισμός-λενινισμός δίνει το πλαίσιο για μια ανατρεπτική και αναζωογονητική σχέση του επιστήμονα με το αντικείμενό του: να μην το υποβιβάζει σε δούλο των αναγκών του κεφαλαίου, αλλά σε λειτουργό των μεγάλων κοινωνικών αναγκών που συνεχώς διευρύνονται, για την ευημερία της κοινωνίας, να δει σε τι μπορεί να ωφελήσει τον εργαζόμενο λαό με τις γνώσεις του.
Οδυσσέας Διαμάντης
Προσφάτως, κυκλοφόρησε συλλογή κειμένων υπό την επιμέλεια του Κεντρικού Συμβουλίου της ΚΝΕ με τίτλο παρμένο από το ποίημα του Μπέρτολτ Μπρεχτ "Εγκώμιο στην μάθηση": «Ξεκίνα: Πρέπει όλα να τα ξέρεις! Εσύ να πάρεις πρέπει την εξουσία!» (Αθήνα, 2016, εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή»). Η συλλογή κειμένων, η οποία απευθύνεται σε νέους σπουδαστές και επιστήμονες, περιλαμβάνει κείμενα μεγάλων προσωπικοτήτων και κομμουνιστών αγωνιστών όπως ο Μπρεχτ, ο Φρίντριχ Ένγκελς, ο Ναζίμ Χικμέτ, ο Δημήτρης Γληνός, ο Βλαντίμιρ Ίλιτς Λένιν, ο Άλμπερτ  Αϊνστάιν, όπως και  άλλων επαναστατών και ριζοσπαστών διανοουμένων.

Ζούμε σε πολύ δύσκολους καιρούς για διάβασμα, ιδίως πολιτικών βιβλίων. Μας διδάσκουν να μην διαβάζουμε: μας μαθαίνουν να πληκτρολογούμε, γρήγορα και ανώφελα, να ξεφυλλίζουμε, να παπαγαλίζουμε. Η γνώση υποτιμάται από τα πάνω και υποβιβάζεται σε σύνολο σκόρπιων πληροφοριών και δεξιοτήτων, κατάσταση βολική μόνο για τους εργοδότες. Μάλιστα, απαιτείται υψηλή εξειδίκευση με μισθούς συμπιεσμένους κοντά σε αυτούς του ανειδίκευτου εργάτη, ώστε τα κέρδη να είναι τα μεγαλύτερα δυνατά για τις επιχειρήσεις και τους οργανισμούς.

Οι φοιτητές το ξέρουν πολύ καλά. Η αυριανή βάρδια των εργαζομένων ήδη από τις πρώτες μέρες στο πανεπιστήμιο συναντά μια πρώτη εικόνα του τι της ετοιμάζουν αυτοί που κρατούν στα χέρια τους την εξουσία: προγράμματα σπουδών κομμένα και ραμμένα στα επιμέρους συμφέροντα της πνευματικής  και οικονομικής αριστοκρατίας, έλλειψη ουσιαστικής κατεύθυνσης ως προς το τι μπορούν να κάνουν με τις γνώσεις που αποκτούν,  μεταπτυχιακά με δυσβάσταχτο κόστος, αποκοπή ουσιαστικών γνώσεων από τις σπουδές και μετάθεσή τους σε προγράμματα ειδίκευσης και σεμινάρια δίχως συνοχή, πτυχία πολλαπλών ταχυτήτων. Ο συνωστισμός στα αμφιθέατρα είναι σύνηθες φαινόμενο, όπως και η απογοήτευση και το άδειασμά τους μέσα στην χρονιά. Οι βιβλιοθήκες και οι συνδρομές σε ξένα περιοδικά αφήνονται στην τύχη τους: δεν μπορεί κανείς να έχει εύκολη πρόσβαση στις εξελίξεις στο αντικείμενό του. Το εκπαιδευτικό και ερευνητικό προσωπικό δεν ανανεώνεται με φυσιολογικούς ρυθμούς και έτσι γίνονται συμπτύξεις στα προγράμματα σπουδών και πολλά τμήματα κινδυνεύουν με συγχωνεύσεις ή εξαφάνιση. Τα Πανεπιστήμια, αν δεν γίνουν βορά μεγάλων επιχειρήσεων ή αν δεν παράγουν τηλεκατευθυνόμενη γνώση, κρίνονται από τους τεχνοκράτες ως άχρηστα.
 
Παράλληλα με την υποβάθμιση των σπουδών πολλά άλλα προβλήματα συντρέχουν. Οι φοιτητές και οι σπουδαστές έρχονται αντιμέτωποι με τραγικές ελλείψεις σε κάθε πεδίο της καθημερινής τους ζωής. Η υποχρηματοδότηση των ιδρυμάτων απαγορεύει να λειτουργήσουν με τρόπο κανονικό και ασφαλή, με αποτέλεσμα συμβάσεις για την καθαριότητα των κτιρίων να βρίσκονται στον αέρα, οι υποδομές να ρημάζουν. Η σίτιση, η στέγαση, η φοιτητική μέριμνα και οι μετακινήσεις αποτελούν ένα μεγάλο βάρος για την πλειοψηφία των νέων, καθώς και τα ελάχιστα επιδόματα ή οι διευκολύνσεις όσων βρίσκονται σε μεγάλη ανάγκη αμφισβητούνται.  Όλα αυτά δεν αποτελούν κάποια ιδεοληψία, αλλά βασική στρατηγική των κυβερνήσεων του μεγάλου κεφαλαίου, με δεξιό ή αριστερό προφίλ, οι οποίες έχουν αναλάβει να διαλύσουν κάθε τι σχετικό με το κοινωνικό κράτος, την Πρόνοια, την Υγεία, την Ασφάλιση, την Παιδεία. Ως μέσον για τις σαρωτικές αλλαγές που βιώνει η κοινωνία μας προς όφελος των λίγων είναι έχουν χρησιμοποιηθεί τα μνημόνια, ενώ σε άλλες χώρες της ΕΕ οι σκληρές δημοσιονομικές πολιτικές εφαρμόζονται και δίχως αυτά: η ΕΕ, από την στιγμή που ανταγωνίζεται άλλες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις όπως η Ινδία ή η Κίνα, πιέζει προς ανάλογη κατεύθυνση συμπίεσης σε κάθε κράτος-μέλος. Οι εθνικές κυβερνήσεις διαλέγουν το μείγμα, την ρητορεία και τον βαθμό βίας και καταστολής για να εφαρμόσουν τα μέτρα υποτίμησης της εργατικής δύναμης.

Σε ένα τόσο δύσκολο σκηνικό, τι θέση έχει το πολιτικό βιβλίο, όπως αυτή η τελευταία έκδοση της ΚΝΕ; Ποιος μπορεί να είναι ο λόγος του και η βαρύτητά του; Μπορεί να συνδράμει στην όποια αλλαγή προς κάτι καλύτερο ή θετικότερο; Λέγεται ότι παύει κανείς να είναι σκλάβος όταν συνειδητοποιήσει ότι έχει αλυσίδες και ότι μπορεί να ζήσει δίχως αυτές. Τα κείμενα της συλλογής έχουν έναν χαρακτήρα απελευθερωτικό, φέρνουν έναν αέρα αμφισβήτησης σε όλα όσα μας σερβίρονται καθημερινά. Αντί για την παθητικότητα, δίνει το έναυσμα για μια μαχητική στάση απέναντι στην γνώση και την μόρφωση. Ο ρόλος που επιτελούν τα κείμενα της συλλογής είναι αυτός της αφύπνισης συνειδήσεων.

Για τους κομμουνιστές το ζήτημα της πλέριας μόρφωσης του ανθρώπου είναι ζήτημα κομβικό και θεμελιακό: δίχως γνώση του κόσμου, δεν μπορεί ο άνθρωπος να μάθει πώς να φτιάχνει την ζωή του στα μέτρα του, που φτάνουν ως το μπόι των ονείρων του. Αν κανείς μείνει στο επιφανειακό των πραγμάτων και αφεθεί σε έτοιμες απαντήσεις που δίνει η άρχουσα τάξη, απλά θα μένει στο σκοτάδι. Το απελευθερωτικό όραμα βασίζεται στην δύναμη του ανθρώπου να μάθει τον κόσμο και να τον αλλάξει, έχοντας γνώση των νομοτελειών που τον διέπουν. Για να μπορέσουν οι Μαρξ και Ένγκελς να θέσουν τα θεμέλια του επιστημονικού σοσιαλισμού, έπρεπε να τριφτούν όσο μπορούσαν με όλα τα επιτεύγματα του ανθρώπινου πολιτισμού και του πνεύματος: αλλιώς δεν είχαμε το «Κεφάλαιο», την «Καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους», τα «Αντιντύρινγκ», το Κομμουνιστικό Μανιφέστο.  Αν ο Λένιν δεν έγραφε μέσα στον βοή του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου το «Υλισμός και εμπειριοκριτικισμός» ενάντια στους Ρώσους μαχιστές, τότε η εργατική τάξη στην περίοδο των μεγάλων γεγονότων του 1917 δεν θα συγκλόνιζε ποτέ τον κόσμο, αν δεν είχε ξεκαθαρίσει κάποια σοβαρά ζητήματα αντίληψης της πραγματικότητας, γνωσιολογικά και πολιτικά.
Ο μαρξισμός-λενινισμός δίνει το πλαίσιο για μια ανατρεπτική και αναζωογονητική σχέση του επιστήμονα με το αντικείμενό του
Για να αλλάξουμε τον κόσμο και να μπορέσουμε να τον φτιάξουμε στα μέτρα των αναγκών μας, μια από τις προϋποθέσεις είναι να έχουμε και το ανάλογο υπόβαθρο σαν προσωπικότητες, στην στάση ζωής που υιοθετούμε. Ο μαρξισμός-λενινισμός δίνει το πλαίσιο για μια ανατρεπτική και αναζωογονητική σχέση του επιστήμονα με το αντικείμενό του: να μην το υποβιβάζει σε δούλο των αναγκών του κεφαλαίου, αλλά σε λειτουργό των μεγάλων κοινωνικών αναγκών που συνεχώς διευρύνονται, για την ευημερία της κοινωνίας, να δει σε τι μπορεί να ωφελήσει τον εργαζόμενο λαό με τις γνώσεις του. Η γνώση του νέου επιστήμονα πρέπει να είναι εχθρική στο καθεστώς που την υποβιβάζει σε απλή δεξιότητα ή εργαλείο απομύζησης κέρδους για την τάξη των καπιταλιστών: διότι η αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας προς όφελος του λαού θα επιτευχθεί μόνο με την ανατροπή του καπιταλισμού.

Στα κείμενα της συλλογής όλα τα ανωτέρω ζητήματα καθώς και πολλές άλλες πτυχές του ζητήματος «ποιον πρέπει να υπηρετεί η γνώση και η επιστήμη» αναλύονται εύστοχα και απέριττα από το εκάστοτε κείμενο. Για παράδειγμα, οι βιολόγοι και μάχιμοι μαρξιστές R. Levins και R. Lewontin στο κείμενό τους για την εμπορευματοποίηση της επιστήμης- παρμένο από το βιβλίο τους “The Dialectical Biologist” (1985) - θέτουν σειρά πολύ σημαντικών ζητημάτων για την επιστήμη. Δείχνουν πως στα πλαίσια του καπιταλισμού η επιστήμη απέκτησε κύρος ως ανθρώπινη δραστηριότητα, προήγαγε μορφές αφηρημένης πάνω στην βάση της ισοδυναμίας της εμπορευματικής μορφής των πιο άσχετων μεταξύ τους προϊόντων και- στα υπάρχοντα πλαίσια- οδηγείται σε όλο και μεγαλύτερη εμπορευματοποίηση και πρόσδεση στις καπιταλιστικούς ομίλους. Τούτο το γεγονός οδηγεί σε διαστρεβλώσεις μέσα στα επιστημονικά αντικείμενα και σε μετατροπή των επιστημόνων σε «επιστημονικό-εργατικό δυναμικό», το οποίο αναγκάζεται να διαστρεβλώνει στοιχεία, να παραποιεί την πραγματικότητα προς όφελος της κερδοφορίας, όπως σε περιπτώσεις περιβαλλοντολογικών γνωμοδοτήσεων και την γεωργική παραγωγή. Συνάμα, τα πιο αντιφατικά ιδεολογήματα κατατρέχουν την επιστημονική κοινότητα, από τον άκρατο ελιτισμό μέχρι την εκ του ασφαλούς κριτική των πραγμάτων. Συμπερασματικά, καταλήγουν στο ότι για τον παραλογισμό που επικρατεί δεν φταίει η ίδια η επιστημονική δραστηριότητα αλλά η εμμονή στον καπιταλισμό και τις δυσεπίλυτες αντιθέσεις του. Σε άλλα κείμενα της συλλογής τίθενται ζητήματα για τον ρόλο του επιστήμονα απέναντι στην κοινωνία, την σχέση της νεολαίας με την μόρφωση, την ανάγκη  των ανθρώπων για γνώση, την σχέση ατόμου-κοινωνίας, τις δυνατότητες και τα ιστορικά όρια του καπιταλισμού και δείγματα γραφής από τον σοσιαλισμό του εικοστού αιώνα.

Με την συλλογή αυτή δεν πιστεύουμε ότι θα αλλάξει ο κόσμος, αλίμονο. Ένα βιβλίο δεν αλλάζει τον κόσμο. Όμως, μπορεί να αποτελέσει για πολλούς νέους και νέες έναυσμα για να αποφασίσουν να παλέψουν για έναν καλύτερο κόσμο, χωρίς εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, χωρίς ταξικούς φραγμούς. Ευχόμαστε η συλλογή αυτή να είναι καλοτάξιδη και να εμπνεύσει βαθιά την νεολαία!
Περισσότερα:
Εγγραφή στο newsletter του PoliticalDoubts.

YOUR OPINION

Το ΚΑΣ αποφάσισε να μην διατεθεί το μνημείο του Παρθενώνα για εκδήλωση οίκου μόδας:

Συμφωνώ. Η προστασία των μνημείων θα πρέπει να είναι απόλυτη
70.2%
Μάλλον διαφωνώ. Θα μπορούσαν να τεθούν αυστηρότεροι όροι.
8.7%
Διαφωνώ με την απόφαση. Δεν μπορεί να χάνονται ευκαιρίες προβολής της χώρας
14.9%
Συμφωνώ να μην διατεθεί ο Παρθενώνας. Δεν θα είχα αντίρρηση αν επρόκειτο για άλλον αρχαιολογικό χώρο
6.1%
Η ψηφοφορία για αυτό το δημοψήφισμα έχει λήξει

ΣΧΟΛΙΑΣΤΕ


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση