Πολιτική 13/06/2016

Τι Είναι και τι Θέλουν οι ΜΚΟ; Η Ελληνική Εμπειρία

Το σίγουρο είναι ότι, ούτε η ελαχιστοποίηση των κρατικών πόρων έπληξε καίρια τη διαφθορά στο μη-κερδοσκοπικό τομέα, ούτε η Ελλάδα κατέχει την αποκλειστικότητα στις αμαρτωλές ΜΚΟ.

Έχουν περάσει περισσότερα από 20 χρόνια από τότε που οι έννοιες «Κοινωνία των Πολιτών» και «Μη-Κυβερνητική Οργάνωση - ΜΚΟ», εμφανίστηκαν δυναμικά στον πολιτικό και δημοσιογραφικό λόγο και σιγά, σιγά διείσδυσαν στην καθημερινότητά μας, έστω και με τρόπο αφηρημένο και εννοιολογικά αφαιρετικό. Ιδιαίτερα από το 2000 και μετά γνώρισαν μεγάλη άνθηση μέχρι την μετά-ολυμπιακή εποχή όπου και άρχισαν να διαγράφουν φθίνουσα πορεία,  ακολουθώντας τον τομέα της οικονομίας, της πολιτικής αλλά και γενικότερα την ίδια τη χώρα στην πολιτική, κοινωνική και οικονομική κατάπτωση της «μνημονιακής» εποχής.

Πως ζούσαν και πως ζουν όμως οι ελληνικές ΜΚΟ; Ποιος τις τροφοδότησε και τις τροφοδοτεί με ανθρώπινους πόρους και οικονομική στήριξη; Για πολλά χρόνια, ο χώρος απασχολούσε, και ακόμα απασχολεί, νέες και νέους με το καθεστώς της πρακτικής άσκησης, της μαθητείας, του εθελοντισμού και άλλων μη-αμειβόμενων τρόπων προσφοράς εργασίας με αντάλλαγμα την απόκτηση εργασιακής εμπειρίας. Όσο για την οικονομική στήριξη, κύριος χρηματοδότης των ελληνικών ΜΚΟ, από την τελευταία δεκαετία του 1990 έως και την πρώτη του 2000, υπήρξε το ελληνικό κράτος.  

Η διαφθορά και η κατασπατάληση των δημόσιων πόρων μέσω των ΜΚΟ ήταν γνωστή ήδη από τα τέλη του 1990. Τότε άρχισαν και οι πρώτες αναφορές και φήμες για αυτό που αργότερα ο δημοσιογραφικός κόσμος αποκάλεσε «το πάρτι των ΜΚΟ». Στη δεκαετία του 2000 πια, ο όρος ΜΚΟ ήταν σχεδόν ταυτόσημος της διαφθοράς, της απάτης και του εύκολου χρήματος με προπέτασμα κοινωνικού ή ανθρωπιστικού έργου. Η οικονομική ανομβρία που εγκαινιάστηκε με την είσοδο της Ελλάδας στην κρίση, έπληξε σημαντικά, όπως ήταν φυσικό, και τις ΜΚΟ. Η εξέλιξη αυτή είχε ως αποτέλεσμα τη μεγαλύτερη ενεργοποίηση των οργανώσεων για την εξεύρεση πόρων, είτε από εθνικές και διεθνείς ιδιωτικές  χορηγίες, είτε κυρίως από τα σχετικά προγράμματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή άλλων οργανισμών. Όσες οργανώσεις δεν ακολούθησαν τον παραπάνω δρόμο και δεν είχαν εισφορές μελών ή φίλων ή σημαντικό απόθεμα εθελοντών,  εξουδετερώθηκαν, απενεργοποιήθηκαν και εξαφανίστηκαν.

Ταυτόχρονα εμφανίστηκε μια νέα φουρνιά ΜΚΟ νέα, δυναμική και χωρίς το στοιχείο της επανάπαυσης του να είναι βασισμένες στους πόρους του κράτους. Αυτή η νέα φουρνιά οργανώσεων έχει αναλάβει εμμέσως και το έργο της αποσύνδεσης των ΜΚΟ από τις έννοιες της διαφθοράς και του παράνομου πλουτισμού. Πολλοί νέοι που επιθυμούν να εμπλακούν με τις ΜΚΟ αντιμετωπίζουν με καχυποψία τις παλαιότερες οργανώσεις και προτιμούν τις νεότερες. Βέβαια, ο παραπάνω διαχωρισμός δημιουργεί νέους προβληματισμούς σχετικά με την αντίληψη για τις ΜΚΟ. Εκτός του γεγονότος ότι η διάκριση των οργανώσεων σε παλιές και νέες δημιουργεί ένα σχήμα προκατάληψης που ομοιάζει στον ηλικιακό ρατσισμό, το νέο αυτό αντιληπτικό σχήμα δεν ξεφεύγει αισθητά από το τσουβάλιασμα της προ-κρίσης εποχής. Το πέρασμα από την καθολική καταδίκη των ΜΚΟ ως διεφθαρμένες σε ένα σχήμα όπου οι οργανώσεις απλουστευτικά διαχωρίζονται σε παλιές-διεφθαρμένες και νέες-καθαρές δεν δείχνει να ενέχει ιδιαίτερη σπουδή και μοιάζει να μην είναι ιδιαίτερα εποικοδομητική.

Τον ίδιο καιρό που η χώρα επλήγη από τις συνέπειες της κρίσης επανεμφανίστηκε ένα γνωστό ερμηνευτικό μοντέλο που διαχωρίζει τα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε τίμια και αμαρτωλά και δείχνει κυρίως προς την κατεύθυνση του οργανωμένου και αποτελεσματικού Ευρωπαϊκού βορρά όσον αφορά τις πρώτες και προς αυτή του τεμπέλικου, ράθυμου νότου όσον αφορά τις δεύτερες. Αυτή η ενδοευρωπαϊκή προσέγγιση κέντρου-περιφέρειας βρήκε πολλούς ένθερμους οπαδούς τόσο εκτός όσο και εντός Ελλάδος. Η κυρίαρχη αφήγηση της αμαρτωλής Ελλάδας που πρέπει να σωφρονιστεί και να έρθει στον ίσιο δρόμο ακολουθώντας το λαμπρό παράδειγμα του τίμιου και εργατικού βορρά έδειχνε να έχει ερμηνευτική  ισχύ για όλες τις εκφάνσεις τις εγχώριας κρίσης, συμπεριλαμβανομένης της περίπτωσης των ΜΚΟ. Συνεπώς, σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, η προφανής λύση ήταν η μη χορήγηση κρατικών πόρων ούτως ώστε να εκλείψει η διαφθορά. Μέσα στη θύελλα των δεινών της ελληνικής κοινωνίας, η δεδομένη έλλειψη πόρων για τις ΜΚΟ έμοιαζε να είναι η de facto λύση.

Τα γεγονότα της Ειδομένης αλλά και των άλλων τόπων συγκέντρωσης προσφύγων από τον Οκτώβρη του 2015 έως και το Μάιο του 2016, ξαναέφεραν, μεταξύ άλλων, στο προσκήνιο τις ΜΚΟ και τη δράση τους. Οι ειδήσεις και οι εικόνες σχετικά με αυτές ήρθαν να επιβεβαιώσουν τις πάλαι ποτέ κρατούσες αντιλήψεις των Ελλήνων πολιτών ότι ο χώρος των ΜΚΟ είναι ένας χώρος διαφθοράς και απάτης.  Ήρθαν όμως να δείξουν επίσης, καταρρίπτοντας τον μύθο της αποκλειστικότητας της Ελλάδας στην αμαρτία, ότι η διαφθορά και η απάτη στο χώρο των ΜΚΟ δεν είναι ντόπια αποκλειστικότητα. Πρόχειρες, ανειδίκευτες, σκιώδεις έως και ανύπαρκτες ΜΚΟ χωρίς πιστοποίηση και με αγνώστου προέλευσης χρηματοδότηση και εθελοντές από την Αυστρία, τη Γερμανία, τις Η.Π.Α., την Ιταλία,  την Ισπανία, τον Καναδά, τη Νορβηγία, τη Σουηδία και την Τσεχία, από κοινού με αντίστοιχες ελληνικές, έσπευσαν να προσφέρουν «ανθρωπιστικό έργο» μέσω της εμπλοκής τους στη συλλογή και διαχείριση πόρων και αγαθών, στο μοίρασμα ενημερωτικού υλικού και στην καθοδήγηση προσφύγων ώστε να περάσουν τα κλειστά σύνορα προς την Π.Γ.Δ.Μ. Όλα αυτά όχι σε συνθήκες ευημερίας αλλά εν μέσω σφοδρής οικονομικής και ανθρωπιστικής κρίσης. Οι οργανώσεις αυτές σχετίζονται άλλοτε με την κερδοφορία, άλλοτε με τον αναρχικό ακτιβισμό και άλλοτε με την στρατολόγηση μελών σε ακραίες ομάδες, πάντοτε σε βάρος των προσφύγων και των δωρητών.

Και ενώ η ροή χρημάτων του ελληνικού κράτους περιορίζεται σε 8 ΜΚΟ με αποδεδειγμένη ενεργό προσφορά, η Ευρωπαϊκή και διεθνής χρηματοδότηση δεν περιορίζεται σε αυτές. Το σίγουρο είναι ότι, ούτε η ελαχιστοποίηση των κρατικών πόρων έπληξε καίρια τη διαφθορά στο μη-κερδοσκοπικό τομέα, ούτε  η Ελλάδα κατέχει την αποκλειστικότητα στις αμαρτωλές ΜΚΟ. Φαίνεται πως μαζί με την κρίση του παρόντος οικονομικού και πολιτικού μοντέλου, νοσεί και ο λεγόμενος τρίτος τομέας, αυτός των ΜΚΟ, και αυτό συμβαίνει τόσο εντός όσο και εκτός ελληνικών συνόρων. Η στρεβλή, εγχώρια πραγματικότητα των ΜΚΟ δεν μπορεί να κρύψει την ύπαρξη της διαφθοράς στον τρίτο τομέα και στα άλλα αναπτυγμένα έθνη-κράτη.

Όσον αφορά στο εσωτερικό, απαιτείται σειρά δράσεων για την εξυγίανση του τομέα με σημαντικότερες την καταγραφή και καταχώρηση των οργανώσεων και τον εκσυγχρονισμό και αποσαφήνιση του πλαισίου λειτουργίας για τις εταιρείες που εμπίπτουν στην κατηγορία των ΜΚΟ. Αυτές και άλλες κινήσεις θα μπορούσαν να καταπολεμήσουν και τη διαφθορά και την ευκαιριακή ενασχόληση με τις ΜΚΟ αλλά ταυτόχρονα και τις στερεοτυπικές αντιλήψεις της de facto διαφθοράς στον κλάδο. Σχετικά με το Ευρωπαϊκό αλλά και διεθνές επίπεδο, σειρά προβληματισμών και ερωτημάτων ανακύπτει σχετικά με τη λειτουργικότητα του συστήματος και των δομών, που όμως δεν εμπίπτουν στους σκοπούς του παρόντος κειμένου.

Περισσότερα:
Εγγραφή στο newsletter του PoliticalDoubts.

YOUR OPINION

Το ΚΑΣ αποφάσισε να μην διατεθεί το μνημείο του Παρθενώνα για εκδήλωση οίκου μόδας:

Συμφωνώ. Η προστασία των μνημείων θα πρέπει να είναι απόλυτη
70.2%
Μάλλον διαφωνώ. Θα μπορούσαν να τεθούν αυστηρότεροι όροι.
8.7%
Διαφωνώ με την απόφαση. Δεν μπορεί να χάνονται ευκαιρίες προβολής της χώρας
14.9%
Συμφωνώ να μην διατεθεί ο Παρθενώνας. Δεν θα είχα αντίρρηση αν επρόκειτο για άλλον αρχαιολογικό χώρο
6.1%
Η ψηφοφορία για αυτό το δημοψήφισμα έχει λήξει

ΣΧΟΛΙΑΣΤΕ


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση