Όταν η Μεγάλη Δύναμη προσπαθεί να κλείσει τις ''Μαύρες Τρύπες'' στο Παγκόσμιο Σύστημα

Φυσικά στο μέλλον κανείς δεν ξέρει πως θα εξελιχθούν τα πράγματα και αν η εξομάλυνση αυτή καρποφορήσει το μόνο σίγουρο πάντως είναι ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αντιληφθεί ότι οι ‘’μαύρες τρύπες’’ είναι αρκετές και για να επιβιώσουν και για να διατηρήσουν τη θέση τους θα πρέπει να τις κλείσουν, ένα έργο αρκετά δύσκολο, αναλογιζόμενοι τον αναβρασμό που επικρατεί παγκοσμίως.
Κάνοντας μια γρήγορη ανασκόπηση στις εξελίξεις που συνεχώς τρέχουν στη διεθνή σκακιέρα αδιαμφισβήτητα καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι η αποτυχία της Αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής είναι μία πραγματικότητα, με ελάχιστες εξαιρέσεις, ορισμένες ‘’success stories’’ για τις οποίες όμως και πάλι οι απόψεις διίστανται, όπως για παράδειγμα η επέμβαση των ΗΠΑ στον εμφύλιο σπαραγμό των Βαλκανίων και τη βίαιη δίαλυση της Γιουγκοσλαβίας, λιγότερο από είκοσι χρόνια πριν.

Παρακολουθώντας τον τρόπο άσκησης της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ από τον 19ο αιώνα κιόλας μια πολιτική γνωστή και ως Προφανής Μοίρα (Manifest Destiny) που ως στόχο είχαν την κατάκτηση της περιφερειακής ηγεμονίας, ο στόχος αυτός τελικά επετεύχθη. Στη συνέχεια, τον 20ο αιώνα, όπως υποστήρίζει και ο John Mearsheimer οι ΗΠΑ προσπάθησαν να παίξουν ένα ρόλο ‘’υπερπόντιου εξισσοροπητή’’, με εξαίρεση μια περίοδο απομονωτισμού, η οποία όμως κράτησε έως περίπου το 1917. Πέρα από την περίοδο αυτή, η διεκδίκηση του τίτλου του ‘’υπερπόντιου εξισσορροπητή’’ μπορεί να επιβεβαιωθεί από την παρεμπόδιση άλλων μεγάλων δυνάμεων της εποχής να παίξουν τον ρόλο του περιφερειακού ηγεμόνα όπως π.χ τη Ναζιστική Γερμανία , τη Σοβιετική Ένωση και την Κούβα με κορυφαία γεγονότα την Εισβολή στον Κόλπο των Χοίρων το 1961 και την αποβολή της Κούβας από τον Οργανισμό Αμερικανικών Κρατών (OAS), οι τεταμένες σχέσεις διατηρούνται ακόμα και σήμερα με εξαίρεση της προσπάθειες προσέγγισης που ξεκίνησαν πολύ πρόσφατα.

Σύμφωνα και πάλι με τον Mearsheimer οι περιφερειακοί ηγεμόνες όπως οι ΗΠΑ δεν θέλουν συναδέλφους. Μετά το ξέσπασμα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, οι Ηνωμένες Πολιτείες θέλησαν να αποσύρουν τα στρατεύματα τους από τον Ευρωπαϊκό χώρο και να διατηρήσουν μόνο μία μικρή δύναμη αστυνόμευσης στην Γερμανία, κάτι που συνέβη και μετά το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, αυτό όμως καθιστάται αδύνατο με το ξέσπασμα του Ψυχρού Πολέμου που χρονολογείται από το 1945 έως το 1990. Μία πάλη κυρίως ιδεολογικού χαρακτήρα ανάμεσα στις ΗΠΑ και την ΕΣΣΔ.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες προσπαθούσαν και προσπαθούν να αποτελέσουν σφαίρα επιρροής σχεδόν σε ολόκληρη την υδρόγειο. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα που βλέπουμε τα δραματικά της αποτελέσματα ακόμα και σήμερα είναι η προσπάθεια εμπλοκής στις εξελίξεις των γεγονότων στη Μέση Ανατολή. Πιο συγκεκριμένα, η προσπάθεια αυτή φαίνεται με την παρέμβαση στις συνομιλίες και ‘’προσπάθειες διευθέτησης’’ στο ακανθώδες ζήτημα του Παλαιστινιακού, την αμερικανική επιχείρηση γνωστή και ως ‘’ Ασπίδα της Ερήμου’’, μια επιχείρηση η οποία επέφερε στο κοντινό μέλλον συνέπειες για τις περιφερειακές ισορροπίες. Επιπλέον, ένα χρόνο μετά έπεται η ‘’ Καταιγίδα της Ερήμου’’ στις 16 Ιανουρίου 1991.

Μέχρι το 2000, παρατηρείται μία αδράνεια της Αμερικανικής Πολιτικής στην περιοχή σύμφωνα με τον Joseph Nye ”οι νέοι ενήλικες ενδιαφέρονταν περισσότερο για τη δίαιτα της Ζώνης παρά για τις λεπτομέρειες της διπλωματίας στη Μέση Ανατολή”, αυτό συνέβαινε σύμφωνα με αναλύσεις διότι οι Αμερικανοί έγιναν υπερόπτες, εξαιτίας της δύναμης τους, ένιωθαν ανίκητοι και άτρωτοι μετά το τέλος του ψυχρού πολέμου. Όμως η κατάσταση μετά τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου άλλαξε.

Όσον αφορά τις Ηνωμένες Πολιτείες, η κατάσταση που επικρατεί στα παλαιστινιακά εδάφη κάθε άλλο παρά προωθεί τους στόχους της στη Μέση Ανατολή, περιοχή στην οποία ασκείται μία ατελέσφορη πολιτική. Μέτωπα όπως, η έκρυθμη κατάσταση στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν, η αστάθεια στον Λίβανο και οι σχέσεις της με το Ιράν, όλα αυτά είναι ένα μέρος από τα προβλήματα με τα οποία είναι αντιμέτωπη η Αμερικανική πολιτική στη Μέση Ανατολή.

Κατά την οκταετία Μπους παράλληλα με την πάλη κατά της διεθνούς ισλαμικής τρομοκρατίας, οι ΗΠΑ προσπάθησαν να αναδιαμορφώσουν προς όφελος τους τις διεθνείς και περιφερειακές ισορροπίες πιέζοντας με ένα μείγμα απειλών και προσφορών προς την κατευθυνση της δημοκρατικής αλλαγής, κάτι το οποίο έφερε σε δύσκολη θέση τους στρατηγικούς συμμάχους.

Με βάση τα πρόσφατα γεγονότα με την προέλαση των σουνιτών τζιχαντιστών ανταρτών στη χώρα και την εγκαθίδρυση του λεγόμενου Ισλαμικού Κράτους (ISIS), ο υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας, Σεργκέι Λαβρόφ υποστηρίζει τα εξής: ‘’Αυτό που συμβαίνει στο Ιράκ δείχνει την πλήρη αποτυχία της περιπέτειας που ξεκίνησαν πρώτα από όλους οι ΗΠΑ και η Βρετανία και της οποίας έχασαν οριστικά τον έλεγχο. Τίθεται λοιπόν εν αμφιβόλω η ενότητα του Ιράκ’’.

Κατά τη γνώμη μου αυτή η μικρή ιστορική αναδρομή ήταν απαραίτητη ούτως ώστε να γίνει κατανοητή η προσπάθεια των ΗΠΑ αυτή τη στιγμή να κλείσει τις ‘’μαύρες τρύπες’’ που έχει η ίδια δημιουργήσει στο διεθνές σύστημα. Μπορούμε χαρακτηριστικά να δούμε την στροφή με την αλλαγή της πολιτικής ηγεσίας και την άνοδο του Μπαράκ Ομπάμα στην εξουσία και την προσπάθεια του να κλείσει μέτωπα λιγότερο κρίσιμα τότε όπως τις οξυμένες σχέσεις μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ρωσίας, βέβαια τα πράγματα στο μέλλον δεν προμηνύονταν και τόσο ευνοϊκά, ανατρέχοντας στην κρίση στην Ουκρανία, λιγά χρόνια μετά από την άνοδο του Μπαράκ Ομπάμα στην εξουσία η προσπάθεια αυτή τελικά έπεσε στο κενό.

Επιπροσθέτως, ένα νευραλγικής σημασίας υποσύστημα, η Μέση Ανατολή, ήταν επίσης στην κορυφή της ατζέντας ως περιοχής που έπρεπε οι ανοιχτές πληγές να κλείσουν, χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ότι είχε τεθεί ως στόχος να αποχωρήσει ο κυριότερος στόχος των αμερικανικών στρατευμάτων από το Ιράκ έως το 2010, είμαι σχεδόν βέβαιη ότι κανείς τότε δεν προέβλεψε το τι θα επικρατούσε τώρα στην περιοχή.

Ερχόμενοι στα τωρινά γεγονότα βλέπουμε κάποια δειλά βήματα προσέγγισης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, κάτι το οποίο αν τελικά τελεσφορήσει θα αποτελέσει γεγονός- ορόσημο για την εξέλιξη των δρώμενων στη διεθνή σκακιέρα. Θα ήθελα όμως να επικεντρωθώ στην προσέγγιση Ηνωμένων Πολιτειών και Κούβας, οι προσπάθειες αυτής της προσέγγισης χρονολογούνται από το 2013 με σκοπό την αποκατάσταση της ‘’παγωμένης’’ από το 1963 αλληλογραφίας μεταξύ των δύο χωρών. Εν έτει 2014, η Αβάνα και η Ουάσινγκτον δηλώνουν την πρόθεση τους για αποκατάσταση στων διπλωματικών μεταξύ τους σχέσεων και μάλιστα ο Αμερικανός πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα υποστηρίζει ότι θα ζητήσει από το Αμερικανικό Κογκρέσο την άρση του εμπάργκο που είχε επιβληθεί στην Κούβα και έχει διάρκεια παραπάνω από 50 χρόνια. Βέβαια παρά το γεγονός ότι η προσέγγιση αυτή χαιρετίζεται από τη Διεθνή Κοινότητα όπως για παράδειγμα από τον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών Μπαν Γκι Μουν και από τον Πάπα Φραγκίσκο του οποίου η συμβολή θεωρήθηκε σημαντική. Από την άλλη πλευρά όμως, οι Ρεπουμπλικανοί φαίνονται αρνητικοί σε αυτή τη στροφή της Αμερικανικής Εξωτερικής Πολιτικής.

Συνοψίζοντας, γίνεται αντιληπτό ότι η αποτυχία της Ουάσινγκτον να ασκήσει αποτελεσματικά επιρροή σε πολλές περιοχές ανά την υφήλιο και μετέπειτα αναταραχές που προκλήθηκαν με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τη Μέση Ανατολή, είναι λογικό να αναζητά νέους στρατηγικούς σύμμαχους ή τουλάχιστον να εξασφαλίσει τη θέση της στο διεθνές σύστημα και να περιορίσει δυνητικές απειλές. Πολλές από τις προσπάθειες προσέγγισης και εξομάλυνσης των σχέσεων που επεδίωξε ο Μπαράκ Ομπάμα δεν τελεσφόρησαν, η στροφή προς την Κούβα κατά την άποψη μου ήταν ένα γεγονός αναμενόμενο. Φυσικά στο μέλλον κανείς δεν ξέρει πως θα εξελιχθούν τα πράγματα και αν η εξομάλυνση αυτή καρποφορήσει το μόνο σίγουρο πάντως είναι ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αντιληφθεί ότι οι ‘’μαύρες τρύπες’’ είναι αρκετές και για να επιβιώσουν και για να διατηρήσουν τη θέση τους θα πρέπει να τις κλείσουν, ένα έργο αρκετά δύσκολο, αναλογιζόμενοι τον αναβρασμό που επικρατεί παγκοσμίως.

*Της Σεϊτη Ευμορφίας- Χρυσοβαλάντου, μεταπτυχιακή φοιτήτρια του ΠΜΣ ‘’Πολιτικές, Οικονομικές και Διεθνείς Σχέσεις στη Μεσόγειο’’
Περισσότερα:
Εγγραφή στο newsletter του PoliticalDoubts.

YOUR OPINION

Το ΚΑΣ αποφάσισε να μην διατεθεί το μνημείο του Παρθενώνα για εκδήλωση οίκου μόδας:

Συμφωνώ. Η προστασία των μνημείων θα πρέπει να είναι απόλυτη
70.2%
Μάλλον διαφωνώ. Θα μπορούσαν να τεθούν αυστηρότεροι όροι.
8.7%
Διαφωνώ με την απόφαση. Δεν μπορεί να χάνονται ευκαιρίες προβολής της χώρας
14.9%
Συμφωνώ να μην διατεθεί ο Παρθενώνας. Δεν θα είχα αντίρρηση αν επρόκειτο για άλλον αρχαιολογικό χώρο
6.1%
Η ψηφοφορία για αυτό το δημοψήφισμα έχει λήξει

ΣΧΟΛΙΑΣΤΕ


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση