Ανάλυση της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής Ά

Μάριος Γώγος , Πολιτικός Επιστήμονας - Διεθνολόγος
Εντελώς εμπιστευτικά...σχεδόν κάθε πόλεμος θα ήταν ευπρόσδεκτος. Νομίζω ότι αυτή η χώρα χρειάζεται έναν πόλεμο... | Theodore Roosevelt, γράμμα προς φίλο (1897)
Κάθε φορά που οι ΗΠΑ επεμβαίνουν (με ή χωρίς εισαγωγικά και αστερίσκους) στις εσωτερικές υποθέσεις άλλων κρατών, υπάρχουν σχεδόν πάντα αντιδραστικές φωνές περί διενέργειας ιμπεριαλιστικών πολέμων, ικανοποίησης καπιταλιστικών συμφερόντων και δημιουργίας μίας παγκόσμιας διακυβέρνησης. Σαφώς, οι άνω «ανησυχίες» φτάνουν και ξεπερνούν το σημείο γραφικότητας που θέτουν καθημερινά εγχώριοι και εξωτερικοί προφήτες. Κατά την άποψη του γράφοντα, η αλήθεια βρίσκεται πάντα στην διαχρονικώς ακολουθούμενη εξωτερική πολιτική των κρατών, η οποία γεννάται από τον αυτο-προσδιορισμό του εκάστοτε έθνους και τον ρόλο που διεκδικεί στην ιστορία.

Οι ΗΠΑ, είτε ως η μοναδική υπερ-δύναμη, είτε ως ο δυνατότερος των δυνατοτέρων μεταξύ των συμμάχων, έχει πλάσει στη λογική και φαντασία του υπόλοιπου κόσμου την ιδέα ενός έθνους με σαφείς και έξυπνα τιθέμενους επεκτατικούς προσανατολισμούς. Αυτή τη φορά, όχι σαν τον Χίτλερ ή τον Στάλιν, μέσω στρατιωτικών ή ιδελογικών εργαλείων αντίστοιχα, αλλά μέσω του μοναδικού καταλύτη των σύγχρονων διακρατικών σχέσεων: του χρήματος.

Μία ήπειρος που ανακακύφθηκε τυχαία εις το όνομα του χρυσού που είχε υποσχεθεί ο Κολόμβος στο βασιλιά της Ισπανίας, μία αποικία που πέρασε στην εφηβεία μέσα από τους ποταμούς αίματος αθώων ιθαγενών και σκλάβων, προτού ενηλικιωθεί με την Επανάσταση εναντίον των Βρετανών και Γάλλων.

Και στη συνέχεια, η απομόνωση, μέσω της ξεκάθαρης δήλωσης του Μονρόε (1822) για την αποτροπή επεκτατικών βλέψεων των Γάλλων, Ισπανών και Ρώσων προς την άλλη άκρη του Ατλαντικού.

Σε αυτό το σημείο καμπής, η εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ αποκλείει την Ευρώπη από το δικό της πεδίο ενδιαφέροντος. Για την Αμερική, η Ευρώπη αποτελεί ένα είδος «μαύρης τρύπας», μία ήπειρο που βρίσκεται σε αναταραχή για πολλούς αιώνες κυρίως λόγω των αυτοκρατορικών επεκτατικών βλέψεων ή των αιτημάτων για αυτοδιάθεση από μικρότερη κράτη. Οι ΗΠΑ δεν επιθυμούν οποιαδήποτε ανάμιξη στα εσωτερικά των ευρωπαικών κρατών. Όσο ξεκάθαρη όμως είναι η στάση τους στα ευρωπαικά θέματα, άλλο τόσο αμφιλεγόμενη κρίνεται η ασκούμενη πολιτική τους απέναντι στο Μεξικό (1846) και τη Λατινική Αμερική (1898). Και, αν στη πρώτη περίπτωση, η κατάκτηση εδαφών του Μεξικό οφειλόταν στον δημοκρατικό και υπέρμαχο του επεκτατισμού Πρόεδρο Τ. Πόλκ, η περίπτωση του Ισπανο-αμερικανικού πολέμου είναι διαφορετική.

Τα χρόνια του αμερικανικού εμφυλίου πολέμου (1861-1865) άφησαν πολλά σημάδια στην αμερικανική κοινωνία αλλά δεν έλυσαν τα διαχρονικά προβλήματά της. Ορισμένες φορές, μία αφορμή ήταν δυνατή ώστε να πυροδοτήσει ένα απεργιακό κίνημα ή μια τρομοκρατική αναρχική πράξη. Από το 1881 ως το 1885 σημειώνονταν κατά μέσο όρο περίπου 500 απεργίες το χρόνο. Το 1886 έγιναν 1.400 απεργίες με 500.000 συμμετέχοντες. Τα επεισόδια στη πλατεία Χέιμαρκετ (4 Μαίου), ο απαγχονισμός 4 καταδικασθέντων αναρχικών, ο ξεσηκωμός των απλών ανθρώπων του Σικάγο, μακροπρόθεσμα διατήρησαν τον ταξικό θυμό πολλών νέων ανθρώπων με σκοπό την προάσπιση ριζοσπαστικών ιδεών. Τα κινήματα των δεκαετιών 1880 και 1890 ήταν πιο οργανωμένα από τις αυθόρμητες απεργίες του 1877. Οι μεγαλύτερες εκτάσεις, η αγορά τους από σιδηροδρομικες εταιρείες, η δημογραφική αύξηση και η ταυτόχρονα άνιση κατανομή του πλούτου οδηγούσε με μαθηματική ακρίβεια σε ένα κοινωνικό αναβρασμό. Παρ΄όλα αυτά, σύμφωνα με τον Λορενς Γκούντγουιν (The Democratic Promise), μετά τον εμφύλιο οι καπιταλιστές έλεγχαν και τα δύο κόμματα. Είχαν χωριστεί σε Βόρειους και Νότιους κάνοντας εξαιρετικά δύσκολη τη δημιουργία ενός μεταρρυθμιστικού κόμματος, το οποίο θα υπερέβαινε τα όρια των δύο κομμάτων και θα ένωνε τους εργαζόμενους στο Βορρά και το Νότο- αλλά και τους μαύρους με τους άσπρους, τους μετανάστες και τους γηγενείς. Με απλά λόγια, δεν υπήρχε καμία κοινωνική συνοχή στην Αμερική της απομόνωσης.

Στις εκλογές του 1896, ο Γ. Μακίνλι ορκίζεται Πρόεδρος των ΗΠΑ με τις ευχές των εταιρειών και του Τύπου, ενώ έγινε πρώτη φορά χρήση χρημάτων σε μια προεκλογική εκστρατεία. Το διεφθαρμένο δικομματικό πολιτικό σύστημα είχε καταφέρει να καταπνίξει απειλητικά μαζικά κινήματα (βλ. Λαικό Κόμμα) και συνέδεσε για πρώτη φορά την έννοια του πατριωτισμού με το χρήμα. Συγκεκριμένα, ο Μακίνλι είχε πει κάποτε: «...αυτός θα είναι ένας χρόνος πατριωτισμού και αφοσίωσης στη χώρα. Χαίρομαι επειδή γνωρίζω ότι ο λαός σε κάθε γωνία της χώρας ειναι αφοσιωμένος σε μια σημαία, τη δοξασμένη Αστερόεσσα. Γνωρίζω επίσης ότι ο λαός αυτής της χώρας είναι αποφασισμένος να υπερασπιστεί την οικονομική υπόληψη της χώρας με την ίδια ιερή αφοσίωση που υπερασπίζεται την τιμή της σημαίας». Δύο χρόνια μετά την εκλογή του, οι Ηνωμένες Πολιτείες κήρυξαν τον πόλεμο στην Ισπανία. Η περίοδος του αμερικανικού απομονωτισμού από ευρωπαικά και διεθνή θέματα είχε μόλις λήξει.

Το δόγμα Μονρόε προσέφερε ασφαλές έδαφος για τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό. Η Αμερική συμπεριφερόταν σαν μια νέα παγκόσμια δύναμη. Στη προσπάθειά της όμως να κρατήσει αποστάσεις από την αποκρουστική ευρωπαική ιστορία των αιματοχυσιών, έγινε η ίδια πηγή πολέμων και περιφερειακών συγκρούσεων.
Περισσότερα:
Εγγραφή στο newsletter του PoliticalDoubts.

YOUR OPINION

Το ΚΑΣ αποφάσισε να μην διατεθεί το μνημείο του Παρθενώνα για εκδήλωση οίκου μόδας:

Συμφωνώ. Η προστασία των μνημείων θα πρέπει να είναι απόλυτη
70.2%
Μάλλον διαφωνώ. Θα μπορούσαν να τεθούν αυστηρότεροι όροι.
8.7%
Διαφωνώ με την απόφαση. Δεν μπορεί να χάνονται ευκαιρίες προβολής της χώρας
14.9%
Συμφωνώ να μην διατεθεί ο Παρθενώνας. Δεν θα είχα αντίρρηση αν επρόκειτο για άλλον αρχαιολογικό χώρο
6.1%
Η ψηφοφορία για αυτό το δημοψήφισμα έχει λήξει

Σχόλια   

+4 #1 Γιάννης Καμίνης 27-11-2013 07:14
Ενδιαφέρουσα ανάλυση. Όντως η Αμερική εισήλθε στα παγκόσμια πράγματα με τον ισπανοαμερικανι κό πόλεμο, βασικά γι' αυτό το λόγο ξεκίνησε και ο εμφύλιος πόλεμος και όχι λόγω του ωραίου παραμυθιού ότι ο Αβραάμ Λίνκολν ήθελε να καταργήσει τη δουλεία. Η δουλεία ήταν στο δρόμο προς τη κατάργηση της έτσι και αλλιώς, απλά ο βιομηχανικός βορράς δεν μπορούσε να δεχθεί τον προστατευτισμό του νότου, ο οποίος δεν είχε ανάγκη να μπλεχτεί σε πολέμους για να ζήσει. Γεικά οι νότιοι ήταν πιο ανεξάρτητοι, ήθελαν να έχουν τις πολιτείες τους και το δικαίωμα να φύγουν από την Ένωση. Σε κάθε περίπτωση, νομίζω πως αυτός ο πόλεμος είναι το κλειδί για να αντιληφθούμε τι συμβαίνει στην Αμερική μετά. Περιμένουμε το δεύτερο κείμενο!
Παράθεση

ΣΧΟΛΙΑΣΤΕ


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση