Γιατί Τραμπ

Σε κάθε περίπτωση η κατεύθυνση που έχει ακολουθήσει τις τελευταίες δύο δεκαετίες η πολιτικοοικονομική ελίτ, έχει χάσει τη στήριξη της μεγάλης πλειοψηφίας της αμερικανικής κοινωνίας

Δημοσιεύτηκε στις 5 Νοεμβρίου 2016 στην ιταλική γλώσσα από την ιστοσελίδα Gli Immoderati

Ο Ντόναλντ Τραμπ κατηγορήθηκε συχνά κατά την προεκλογική περίοδο ότι απλουστεύει τα ζητήματα υποσχόμενος αόριστες λύσεις και ότι δεν διαθέτει αληθινές πολιτικές θέσεις, όμως στην πραγματικότητα η υποψηφιότητα Τραμπ είναι εκείνη με την πιο εντυπωσιακή προγραμματική θέση πιθανότατα των τελευταίων 20 ετών: την αναθεώρηση ή ακύρωση των εμπορικών συμφωνιών με την Κίνα.

Η είσοδος της Κίνας στους δυτικούς οικονομικούς θεσμούς αποτέλεσε το κεντρικό γεγονός της διαδικασίας της «παγκοσμιοποίησης», με αρνητικά αποτελέσματα για μεγάλο μέρος της αμερικανικής και ευρωπαϊκής κοινωνίας. Η δυνατότητα απασχόλησης εργατικής δύναμης πολύ χαμηλού κόστους στην Κίνα ώθησε πολλές χιλιάδες δυτικές επιχειρήσεις να μεταφέρουν τις παραγωγικές τους δραστηριότητες στην ασιατική χώρα με σκοπό τη μεγιστοποίηση των κερδών τους, αφήνοντας στις χώρες τους μόνο τις λειτουργίες της διοίκησης και του σχεδιασμού. Αυτό το γεγονός προκάλεσε μια τεράστια τρύπα ανεργίας, υποαπασχόλησης και μειωμένων εισοδημάτων για την αμερικανική και ευρωπαϊκή εργατική τάξη, ενώ την ίδια στιγμή η εξάλειψη των δασμών επέτρεπε στις κολοσσιαίες κρατικές κινεζικές επιχειρήσεις να πραγματοποιούν ένα συνεχές dumping σε βάρος των μικρών και μεσαίων δυτικών επιχειρήσεων.

Η κατάσταση για τους μικρούς και μεσαίους επιχειρηματίες, και γενικά τη μεσαία αμερικανική και ευρωπαϊκή τάξη, βελτιωνόταν σε οικονομικό επίπεδο χάρη στη μετανάστευση, ιδίως την παράνομη, και την απορρύθμιση των αγορών κεφαλαίου. Η πρώτη προσέφερε και σε αυτούς τη δυνατότητα να χαμηλώσουν το κόστος παραγωγής, ενώ η δεύτερη εξασφάλισε πολύ πιο εύκολη πρόσβαση σε δανεισμό απ'ό,τι συνέβαινε παλιότερα. Όμως αυτά τα δύο στοιχεία, που είχαν διατηρήσει σχετικά ικανοποιημένο το μεγαλύτερο τμήμα της κοινωνίας, και σε πολιτικούς όρους είχαν επιτρέψει στο πολιτικό κατεστημένο να διατηρεί τον κοινωνικό έλεγχο, θα ήταν τελικά εκείνα που θα καταδίκαζαν την πολιτική του. Η φούσκα χρέους έσκασε, επιτρέποντας στην αντικειμενική πραγματικότητα να υλοποιηθεί, και την ίδια ώρα η μετανάστευση σταδιακά ξεπέρασε τα όρια που μεγάλο τμήμα της κοινωνίας θεωρούσε αποδεκτά, επιφέροντας προβλήματα λειτουργικότητας και κοινωνικής συνοχής. Οι απαντήσεις κοινωνικού κράτους που δοκιμάστηκαν και στις ΗΠΑ κατά την προεδρία Ομπάμα ώστε να ανακουφιστεί η δύσκολη κατάσταση των αδύναμων κοινωνικών στρωμάτων, επέφεραν την οριστική απώλεια εμπιστοσύνης των μεσαίων επιχειρηματικών τάξεων, που επιβαρύνθηκαν από μια ολοένα μεγαλύτερη φορολογία.

Η επιτυχία του Ντόναλντ Τραμπ και του Μπέρνι Σάντερς, που αμφότεροι βάσισαν τη ρητορική τους στην πολεμική ενάντια στο ελεύθερο εμπόριο με την Κίνα, είναι συνεπώς η πολιτική εκδήλωση αυτής της αντικειμενικής υλικής εξέλιξης. Η γραμμή της πολιτικοοικονομικής ελίτ συνετρίβη στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, και συνάντησε δυσκολίες στο Δημοκρατικό. Η διαφορά ήταν ότι ο Τραμπ, σε αντίθεση με τον Σάντερς, μίλησε όχι μόνο εναντίον του ελεύθερου εμπορίου με την Κίνα, αλλά και εναντίον της μετανάστευσης, κερδίζοντας τη μαζική και ενθουσιώδη στήριξη μεγάλων λαϊκών μαζών που θεωρούν τη μετανάστευση ως τη βασική αιτία της προβληματικής τους κατάστασης.

Ανάμεσα στους πιο σταθερούς υποστηρικτές του Σάντερς ήταν από την άλλη πλευρά άνεργοι και υποαπασχολούμενοι ειδικευμένοι νέοι, που έχοντας κάποια ακαδημαϊκή κουλτούρα αισθάνονται μακριά από τη redneck στάση που έχει υιοθετήσει ο Τραμπ. Αυτά τα στρώματα θα ψηφίσουν συνεπώς περισσότερο υπέρ του Δημοκρατικού Κόμματος για ιδεολογικούς και πολιτιστικούς λόγους, όμως όσο κι αν απεχθάνονται τις κοινωνικές θέσεις του Τραμπ και τη συντηρητική κεντροαμερικανική κουλτούρα, νομίζω ότι δεν θα υποστηρίξουν μαζικά και αποκλειστικά τη Χίλαρυ Κλίντον, γιατί κατανοούν πως οι πολιτικές που εκείνη προωθεί δεν είναι ευνοϊκές για την τωρινή τους κατάσταση.

Αντίθετα η μικρή και μεσαία αστική τάξη ειδικευμένων στελεχών και υπαλλήλων υποστήριξε πάντα σταθερά τον πρόεδρο Ομπάμα και τώρα τη Χίλαρυ Κλίντον, γιατί δεν υπόκειται στον ανταγωνισμό της κινεζικής και μεταναστευτικής εργατικής δύναμης, άρα δεν υπέστη τα αρνητικά αποτελέσματα των ακολουθούμενων πολιτικών, και δεν νοιώθει ότι κινδυνεύει με μείωση της ευημερίας της. Αντίθετα είδε τα εισοδήματά της κατά κανόνα να αυξάνονται τα τελευταία χρόνια, καθώς η επαγγελματική της δραστηριότητα είναι δεμένη με τα μεσαία και υψηλά επίπεδα των μεγάλων εταιρειών. Σε αυτά τα στρώματα συγκαταλέγονται οι δημοσιογράφοι των μεγάλων εφημερίδων και μέσων ενημέρωσης, τα οποία κράτησαν μια πρωτοφανή στην ιστορία των αμερικανικών εκλογών στάση, επιτιθέμενα σύσσωμα και με κάθε τρόπο στον Τραμπ, προσπαθώντας να τον προβάλουν ως εχθρό της αμερικανικής δημοκρατίας.

Παρόλα αυτά η αλήθεια είναι πως η ρητορική του Τραμπ ούτε κατά προσέγγιση δεν εμπεριέχει στοιχεία θεωρητικής κριτικής έναντι του θεσμικού πλαισίου, μιλώντας αντίθετα πάντα στο όνομα του Συντάγματος και των νόμων. Ο Τραμπ ενσαρκώνει την αρχετυπική εικόνα του απότομου Αμερικανού businessman, ο οποίος επικεντρώνεται στην αποτελεσματικότητα και στα αποτελέσματα χωρίς καν να θέτει ιδεολογικά και συστημκά ζητήματα. Μεγάλες λαϊκές μάζες αισθάνονται πολύ κοντά σε έναν τέτοιου τύπου ηγέτη, ενώ οι ποπ τραγουδίστριες και οι χολυγουντιανοί ηθοποιοί που φρίττουν με τον Ρεπουμπλικανό υποψήφιο εκφράζουν τη
φυσιολογική περιφρόνηση των αστικών ημι-κοσμοπολιτικών στρωμάτων απέναντι στον επαρχειωτισμό της υπαίθρου.

Συνεπώς η εικόνα ενός απεχθή Τραμπ, που θα χάσει σχεδόν σίγουρα τις εκλογές, η οποία προβάλλεται από τα μεγάλα ΜΜΕ και τους ποπ καλλιτέχνες, δεν ανταποκρίνεται στην πραγματική τάση της αμερικανής κοινωνίας. Η μελέτη και η σκέψη πάνω στην αντικειμενική κατάσταση οδηγούν σε διαφορετικά συμπεράσματα από εκείνα που υποστηρίζει η πλειοψηφία των αναλυτών και δημοσκοπήσεων, οι οποίοι δεν δείχνουν να έχουν κατανοήσει επαρκώς την κοινωνικοοικονομική βάση πάνω στην οποία παίζεται η εκλογή της προσεχούς 8ης Νοεμβρίου.

Για παράδειγμα θεωρούν δεδομένη την άνετη επικράτηση της Κλίντον μεταξύ των μαύρων, των λατινοαμερικανών και άλλων μειονοτήτων εξαιτίας του redneck ύφους του Τραμπ, όμως οι πραγματικές συνθήκες αυτών των μειονοτήτων είναι συνήθως παρόμοιες ακριβώς με εκείνες των λευκών redneck που αντιπροσωπεύουν την εκλογική βάση του Τραμπ, και όχι των (και πάλι λευκών) ειδικευμένων στελεχών και υπαλλήλων που αντιπροσωπεύουν τους πιο σταθερούς υποστηρικτές της Κλίντον.

Σε κάθε περίπτωση, θεωρώ βέβαιο ότι η κατεύθυνση που έχει ακολουθήσει τις τελευταίες δύο δεκαετίες η πολιτικοοικονομική ελίτ, έχει χάσει τη στήριξη της μεγάλης πλειοψηφίας της αμερικανικής κοινωνίας. Συνεπώς ακόμη κι αν η Χίλαρυ Κλίντον καταφέρει οριακά να κερδίσει, θα πρόκειται μόνο για μια πύρρειο νίκη, την οποία πιθανότατα θα ακολουθήσει η έναρξη μιας ριζοσπαστικοποίησης εναντίον του κατεστημένου, που αυτή τη φορά θα μπορούσε να αγγίξει και θεσμικά ζητήματα.

ΥΓ. Νομίζω ότι είναι χρήσιμο να παραθέσω επιπλέον ένα κριτικό σχόλιο αναγνώστη της ιστοσελίδας Gli Immoderati στο άρθρο μου, όπως και την απάντησή μου.

Σχόλιο (αναρτήθηκε στις 6/11/16):

«Διφορούμενη ανάλυση. Μοιάζει να αγνοεί ότι η απόρριψη των εμπορικών συμφωνιών με την Κίνα και με διάφορες άλλες χώρες θα ζημίωνε την αμερικανική οικονομία και θα επιβάρυνε τα προβλήματα των κοινωνικών ομάδων που έχουν χτυπηθεί από τα αποτελέσματα της παγκοσμιοποίησης. Αυτή είναι η ουσιαστικά ομόφωνη θέση των καλύτερων Αμερικανών οικονομολόγων, μεταξύ των οποίων και εκείνοι που βρίσκονται πιο κοντά στους Ρεπουμπλικανούς (Mankiw, Cochrane), και του συνόλου των οικονομικών συμβούλων όλων των προηγούμενων αμερικανικών κυβερνήσεων, από τον Ρήγκαν μέχρι τον Ομπάμα. Αν ο αμερικανικός λαός επιλέξει τον οικονομικό απομονωτισμό του Τραμπ και του Σάντερς, θα περάσει πολλά χρόνια ισχνών αγελάδων πριν μπορέσει να επανέλθει. Η ανάλυση είναι διφορούμενη γιατί δεν γίνεται κατανοητό αν ο συγγραφέας συμμερίζεται ή όχι αυτή την κρίση, κάτι που είναι σημαντικό. Υποστηρίζοντας, μάλιστα με ριψοκίνδυνο τρόπο, ότι η αμερικανική κοινωνία επέλεξε τον απομονωτισμό, χωρίς να λέει τίποτα άλλο, ο συγγραφέας αφήνει να εννοηθεί ότι μια τέτοια επιλογή δεν θα ήταν παράλογη, ενώ είναι».

Απάντηση (7/11/16):

Οι οικονομολόγοι που υποστηρίζουν τις εμπορικές συμφωνίες με την Κίνα αναφέρονται αφηρημένα στις αρετές του ελεύθερου εμπορίου, όμως δεν αποδεικνύουν ότι οι συγκεκριμένες συμφωνίες έχουν πράγματι με κάποιο τρόπο θετικές συνέπειες για τις εργατικές τάξεις. Από την πλευρά του ο Τραμπ μιλάει ενάντια στις συγκεκριμένες εμπορικές συμφωνίες, όχι ενάντια στην ελεύθερη οικονομία ως τέτοια: αντιθέτως είναι εκείνος που υποστηρίζει τυπικά φιλελεύθερες πολιτικές, μιλώντας για γενική μείωση των φόρων, ενώ η Κλίντον προσπαθεί να απαντήσει στις ανησυχίες των αδύναμων στρωμάτων με τον τυπικά λαϊκίστικο τρόπο, δηλαδή υποσχόμενη να αυξήσει τη φορολογία των πλουσίων και να ανακατανείμει τον πλούτο με κοινωνικές πολιτικές, ενώ υπερασπίζεται τον μηχανισμό που μεγιστοποιεί τα κέρδη των μεγάλων εταιρειών σε βάρος της βιομηχανικής απασχόλησης μέσω της μεταφοράς στην Κίνα, και την έλλειψη καταγγελίας των κινεζικών πρακτικών.

Επίσης ο όρος «απομονωτισμός» αναφέρεται σε γενική στρατηγική και διπλωματική στάση, όχι στην επιβολή δασμών σε συγκεκριμένες χώρες. Διαφορετικά όλες οι αμερικανικές κυβερνήσεις θα είχαν υπάρξει «απομονωτιστικές» μέχρι εκείνη του Μπιλ Κλίντον.

Ο Σωτήριος Φ. Δρόκαλος είναι κάτοχος μεταπτυχιακού διπλώματος Διεθνών Σχέσεων και πτυχίου Νομικών Επιστημών από το Πανεπιστήμιο της Μπολόνια. Είναι συγγραφέας δύο βιβλίων ιστορίας και θεωρίας των διεθνών σχέσεων στην ιταλική γλώσσα, και συνεργάζεται με τα ελληνικά περιοδικά «Ιστορικά Θέματα» και «Στρατιωτική Ιστορία».

Περισσότερα:
Εγγραφή στο newsletter του PoliticalDoubts.

YOUR OPINION

Το ΚΑΣ αποφάσισε να μην διατεθεί το μνημείο του Παρθενώνα για εκδήλωση οίκου μόδας:

Συμφωνώ. Η προστασία των μνημείων θα πρέπει να είναι απόλυτη
70.2%
Μάλλον διαφωνώ. Θα μπορούσαν να τεθούν αυστηρότεροι όροι.
8.7%
Διαφωνώ με την απόφαση. Δεν μπορεί να χάνονται ευκαιρίες προβολής της χώρας
14.9%
Συμφωνώ να μην διατεθεί ο Παρθενώνας. Δεν θα είχα αντίρρηση αν επρόκειτο για άλλον αρχαιολογικό χώρο
6.1%
Η ψηφοφορία για αυτό το δημοψήφισμα έχει λήξει

ΣΧΟΛΙΑΣΤΕ


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση