Οικονομία 09/02/2016

Το ασφαλιστικό δεν είναι το βασικό μας πρόβλημα

Το πρώτο που πρέπει να γίνει είναι να διαχωρίσουμε την έννοια της σύνταξης από την έννοια της κοινωνική παροχής. Η σύνταξη, αν το δούμε πρακτικά, είναι στην ουσία μια μορφή αποταμίευσης.
Ιωάννης Σ. Παπαδόπουλος
Λέγοντας «ασφαλιστικό» εννοώ το μοντέλο ασφάλισης που θα υιοθετήσουμε από εδώ και πέρα ως χώρα. Το λέω αυτό γιατί πιστεύω ότι αυτό μπορεί να λυθεί σχετικά εύκολα και με κοινά αποδεκτό τρόπο αν ξεκινήσουμε από την αρχή και αν ξεκαθαρίσουμε ορισμένες βασικές έννοιες.

Το πρώτο που πρέπει να γίνει είναι να διαχωρίσουμε την έννοια της σύνταξης από την έννοια της κοινωνική παροχής.

Η σύνταξη, αν το δούμε πρακτικά, είναι στην ουσία μια μορφή αποταμίευσης. Βασίζεται σε χρήματα που έχει δώσει ο εκάστοτε ασφαλισμένος μέσω των ασφαλιστικών εισφορών που έχει καταβάλει στο σύνολο του εργασιακού του βίου. Ως εκ τούτου οφείλει να είναι ανάλογη αυτών των εισφορών. Ή τουλάχιστον έτσι θα έπρεπε να είναι. (Επίσης κατά την άποψη μου η αποταμίευση αυτή δεν μπορεί να αποτελεί κρατικό μονοπώλιο.)

Αντιθέτως οι κοινωνικές παροχές βασίζονται σε χρήματα που πληρώνουμε όλοι μας μέσω φόρων (έμμεσων, άμεσων, τελών κτλ) αλλά και εισφορών υπέρ τρίτων. Είναι δημόσιο χρήμα από τον κρατικό προϋπολογισμό. Δεν είναι εξ’ ορισμού ανταποδοτικές (πλην των τελών, θεωρητικά…) και οι παροχές που λαμβάνει ο καθένας μας δεν είναι ανάλογες του ποσού που έχει καταβάλει. Αποτελούν μια κοινωνική συμφωνία για συγκεκριμένες παροχές που επιλέγουμε να απολαμβάνουμε όλοι, ανεξαρτήτως του τι έχουμε πληρώσει σε φόρους. Παραδείγματα κοινωνικών παροχών είναι η παιδεία, η υγεία και τα διάφορα επιδόματα. (Επίσης, κατά την άποψη μου το γεγονός ότι είναι δημόσιο χρήμα δεν σημαίνει ότι οι συγκεκριμένες παροχές πρέπει παρέχονται αποκλειστικά από δημόσιους φορείς. Οφείλει όμως το κράτος να διασφαλίζει ότι παρέχονται με τον πιο αποδοτικό και οικονομικό τρόπο.)

Έχοντας ξεκαθαρίσει και κατανοήσει τα ανωτέρω μπορούμε να στήσουμε ένα μοντέλο για το ασφαλιστικό μας σύστημα το οποίο να είναι δίκαιο, βιώσιμο και κοινά αποδεκτό, στο μεγαλύτερο δυνατό βαθμό.

Για να γίνει αυτό πρέπει καταρχάς ο καθένας μας να παίρνει τη σύνταξη που δικαιούται βάσει των εισφορών που έχει καταβάλει-αποταμιεύσει, λαμβάνοντας υπόψη το προσδόκιμο ζωής.

Επίσης, η επιδότηση-αναπλήρωση των συντάξεων από τον κρατικό προϋπολογισμό -δηλαδή χρήματα που δίνουμε όλοι μας, αρκετοί από το υστέρημα μας- αποτελεί ξεκάθαρη μορφή κοινωνικής παροχής. Στην ουσία αποτελεί μια μορφή επιδόματος. Συνεπώς, όπως όλα τα επιδόματα, πρέπει να δίνεται με συγκεκριμένα κριτήρια και εκεί που πραγματικά υπάρχει λόγος. Να δίνεται δηλαδή εκεί που ως κοινωνία έχουμε αποφασίσει ότι υπάρχει ανάγκη να δοθεί.

Κοινωνική παροχή είναι και η υγεία, δεδομένου ότι ως κοινωνία έχουμε αποφασίσει ότι όλοι μας έχουμε δικαίωμα πρόσβασης σε ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. Η ανάγκη για πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας και σε φάρμακα δεν μπορεί να συσχετιστεί απόλυτα με το ύψος των ασφαλιστικών εισφορών ή τους φόρους που έχει πληρώσει κάποιος. Μπορεί ένας άνθρωπος να είναι τυχερός και να μην αρρωστήσει σχεδόν ποτέ σε όλη του τη ζωή. Και αντιθέτως ένας άλλος να έχει ανάγκη για φάρμακα και επεμβάσεις αξίας πολλών χιλιάδων ευρώ. Συνεπώς ο λεγόμενος κλάδος υγείας είναι κάτι που πληρώνουμε όλοι για να απολαμβάνουμε όλοι. Μια μικρή συμμετοχή του ασφαλισμένου στο κόστος της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης είναι η απαραίτητη δικλείδα ασφαλείας για αποφυγή κατάχρησης του συστήματος.

Προσωπικά διακρίνω τους 3 παραπάνω βασικούς άξονες, οι οποίοι μπορούν να αποτελέσουν και τα 3 βασικά ταμεία ασφάλισης:

1. Ένα κρατικό ταμείο κύριας σύνταξης στο οποίο θα υπάρχει ο ατομικός αποταμιευτικός ασφαλιστικός λογαριασμός του καθενός μας, από τον οποίο θα καταβάλλεται η σύνταξη. Θα υπάρχει φυσικά η δυνατότητα να επιλεγεί είτε εναλλακτικά είτε συμπληρωματικά και ιδιωτικός φορέας για τον συγκεκριμένο κλάδο.

2. Ένα κρατικό ταμείο επιδοτούμενο 100% από τον προϋπολογισμό το οποίο θα διαχειρίζεται όλες τις κοινωνικές παροχές που έχουν μορφή επιδομάτων ή βοηθημάτων. Το συγκεκριμένο ταμείο θα είναι υπεύθυνο για την επιδότηση των συντάξεων αλλά και για όλα τα υπόλοιπα επιδόματα-βοηθήματα (ανεργίας, μητρότητας, θέρμανσης, πολυτέκνων, κτλ).

3. Ένα κρατικό ταμείο επιδοτούμενο 100% από τον προϋπολογισμό για τη διαχείριση της μεγαλύτερης κοινωνικής παροχής στα πλαίσια του ασφαλιστικού, του κλάδου της υγείας.

(Ενδεχομένως το ταμείο του κλάδου υγείας με το ταμείο των κοινωνικών παροχών μπορούν να συνδυαστούν σε ένα. Παρόλα αυτά θεωρώ ότι ο διαχωρισμός είναι απαραίτητος για την καλύτερη δυνατή διαχείριση του συστήματος.)

Δεδομένου ότι τα ταμεία θα διαχειρίζονται αποθεματικά σημαντικού ύψους θεωρώ ότι πρέπει να είναι διοικητικά ανεξάρτητα από την εκτελεστική εξουσία και να ελέγχονται από μια ανεξάρτητη αρχή εποπτείας. Δυστυχώς στην Ελλάδα δεν έχουμε καλή παράδοση με τέτοιους θεσμούς.

Τα παραπάνω πρέπει να αποτελέσουν κατά την άποψη μου τη βάση του ασφαλιστικού μας συστήματος. Έτσι ώστε να έχουμε ένα σύστημα στο οποίο όλοι μας θα λαμβάνουμε τη σύνταξη που δικαιούμαστε βάσει των εισφορών που έχουμε καταβάλει-αποταμιεύσει, στο οποίο η επιδότηση των συντάξεων από τον κρατικό προϋπολογισμό και τα λοιπά επιδόματα και βοηθήματα θα πηγαίνουν εκεί που πραγματικά υπάρχει λόγος και στο οποίο όλοι μας θα έχουμε πρόσβαση στην απαραίτητη ιατροφαρμακευτική περίθαλψη.

Ξεκινώντας με αυτή τη βάση, οι επί μέρους λεπτομέρειες (όπως το ύψος των ασφαλιστικών εισφορών, ποιοι θα δικαιούνται επιδόματος σύνταξης, ποιοι θα δικαιούνται αναπηρικές-χηρείας, οι πρόωρες συντάξεις, τα όρια συνταξιοδότησης, το αν μπορεί το κράτος να σου κάνει κατάσχεση αν δεν έχεις πληρώσει τις ατομικές σου ασφαλιστικές εισφορές, κτλ) μπορούν να ξεκαθαρίσουν σχετικά εύκολα και να τύχουν της απαραίτητης αποδοχής από το κοινωνικό σύνολο.

Και για αυτό το λόγο πιστεύω ότι το μοντέλο του ασφαλιστικού μας συστήματος δεν πρέπει να αποτελεί το βασικό μας πρόβλημα. Θα τολμούσα μάλιστα να πω ότι κοιτάμε το «δένδρο» και χάνουμε το «δάσος».

Υπάρχουν δύο ουσιαστικά προβλήματα τα οποία θα έπρεπε να αποτελούν το κύριο αντικείμενο συζήτησης.

Το πρώτο είναι το πώς θα μεταβούμε σε αυτό το νέο ασφαλιστικό σύστημα. Και αυτό γιατί η μετάβαση από ένα αναδιανεμητικό σε ένα αποταμιευτικό συνταξιοδοτικό σύστημα δεν είναι καθόλου εύκολη, καθώς δημιουργείται ένα τεράστιο χρηματοδοτικό κενό. Συνεπώς και δεδομένων των οικονομικών συνθηκών απαιτείται πολύ προσεκτικός σχεδιασμός και μια μακροχρόνια μεταβατική περίοδος, πιθανότατα πέραν του ορίζοντα θητείας μιας κυβέρνησης. Δυστυχώς απ’ ότι βλέπω αναλωνόμαστε όλη αυτή την περίοδο στο «που» θα πάμε το ασφαλιστικό, τη στιγμή που θα έπρεπε αυτό να έχει ήδη λυθεί και να συζητάμε το «πως» θα πάμε εκεί. Ο λόγος που γίνεται αυτό είναι το ότι δεν υπάρχει σήμερα η απαιτούμενη πολιτική βούληση για πραγματική αλλαγή και για να ξεκαθαρίσει το «που». Πολύ φοβάμαι ότι όταν θα ξεκινήσουμε να συζητάμε το «πως» τα πράγματα θα είναι πολύ, πολύ χειρότερα.

Το δεύτερο είναι ότι στην ουσία το βασικό μας πρόβλημα δεν είναι το ασφαλιστικό αλλά το φορολογικό και η διαχείριση και κατασπατάληση του δημόσιου χρήματος. Και αυτό γιατί σε ένα σύστημα όπως αυτό που περιγράφω τα χρήματα των ασφαλιστικών εισφορών που δίνει ο καθένας είναι «δικά του χρήματα», δηλαδή χρήματα που ουσιαστικά μένουν στην τσέπη του. Το 20% των εισφορών των ελεύθερων επαγγελματιών για σύνταξη δεν θα ήταν τόσο δυσβάστακτο αν δεν συνοδευόταν από τις εισφορές για υγεία-επικουρικά και από όλους τους υπόλοιπους φόρους, τέλη, εισφορές υπέρ τρίτων κτλ. Όταν όμως συνδυάζεται με την εξοντωτική φορολογία εισοδήματος, με το ΦΠΑ, με έμμεσους φόρους -όπως πχ ο φόρος κατανάλωσης στα καύσιμα-, με έκτακτες εισφορές αλληλεγγύης (!), τέλη επιτηδεύματος και μια σειρά εισφορών υπέρ τρίτων τότε η κατάσταση είναι πραγματικά μη βιώσιμη και το 20% είναι η –ομολογουμένως μεγάλη- σταγόνα που ξεχειλίζει ένα ήδη γεμάτο ποτήρι. Αν η φορολογία εισοδήματος ήταν χαμηλή, πχ στο 12%, χωρίς έκτακτες εισφορές, τέλη επιτηδεύματος κλπ, τότε το 20% ίσως να ήταν ένα νούμερο που θα μπορούσε ακόμα και να γίνει αποδεκτό, δεδομένου ότι στην τελική είναι και λεφτά που μένουν στην τσέπη του ασφαλισμένου.

Όμως για να γίνει αυτό πρέπει να συμμαζευτεί το κράτος και η τεράστια κατασπατάληση του δημόσιου χρήματος. Και αυτό είναι ένα πραγματικά δύσκολο προς επίλυση πρόβλημα. Και δυστυχώς χάνουμε χρόνο σε θέματα που θα έπρεπε να είχαν λυθεί προ πολλού.

Γιαννης Παπαδόπουλος
Υποψήφιος βουλευτής Α' Θεσσαλονίκης
Δημιουργία, ξανά! Θάνος Τζήμερος
Περισσότερα:
Εγγραφή στο newsletter του PoliticalDoubts.

YOUR OPINION

Το ΚΑΣ αποφάσισε να μην διατεθεί το μνημείο του Παρθενώνα για εκδήλωση οίκου μόδας:

Συμφωνώ. Η προστασία των μνημείων θα πρέπει να είναι απόλυτη
70.2%
Μάλλον διαφωνώ. Θα μπορούσαν να τεθούν αυστηρότεροι όροι.
8.7%
Διαφωνώ με την απόφαση. Δεν μπορεί να χάνονται ευκαιρίες προβολής της χώρας
14.9%
Συμφωνώ να μην διατεθεί ο Παρθενώνας. Δεν θα είχα αντίρρηση αν επρόκειτο για άλλον αρχαιολογικό χώρο
6.1%
Η ψηφοφορία για αυτό το δημοψήφισμα έχει λήξει

ΣΧΟΛΙΑΣΤΕ


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση