Ευρώπη 26/04/2015

Το νέο χαρτί του Mario Draghi στο παιχνίδι της Ευρωζώνης: Πρόγραμμα Ποσοτικής Χαλάρωσης

Δεδομένου ότι στην Ευρωζώνη δεν μπορεί να ασκηθεί μια νομισματική πολιτική “one size fits all”, που να είναι δηλαδή άριστη για όλα τα κράτη μέλη, η ΕΚΤ αν θέλει να στοχεύσει αποτελεσματικά στην ανάκαμψη της ευρωπαϊκής οικονομίας θα πρέπει πρώτα να στοχεύσει στον πραγματικό μέσο όρο των κρατών μελών, ασκώντας μια νομισματική πολιτική που να τονώνει τις προβληματικές οικονομίες της Ευρωζώνης.
Η κρίση της Ευρωζώνης έχει φέρει στο προσκήνιο διάφορες συζητήσεις σχετικά με το τι πρέπει να αλλάξει και τι πρέπει να ενισχυθεί στα πλαίσια λειτουργίας της Ευρωζώνης. Ένα από τα ζητήματα συζήτησης αποτελεί και η ενίσχυση του ρόλου της ΕΚΤ στην αντιμετώπιση της κρίσης και κατ’ επεκταση στην προσπάθεια ανάκαμψης της ευρωπαϊκής οικονομίας συνολικά. Σε μια Ευρωζώνη όπου ο πληθωρισμός πλέον είναι αρνητικός κρίθηκε απαραίτητο η ΕΚΤ να δράσει ενεργά και αποφασιστικά.

Έτσι, τον Ιανουάριο ο Πρόεδρος της ΕΚΤ, Mario Draghi ανακοίνωσε το πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης που θα εφαρμόσει η ΕΚΤ προκειμένου να συμβάλλει θετικά στην ανάπτυξη της ευρωπαϊκής οικονομίας και να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά την οικονομική κρίση. Το πρόγραμμα συνολικού ύψους 1,1 τρις ευρώ θα διαρκέσει αρχικά μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2016 ενώ δεν αποκλείεται η πιθανότητα επέκτασης του προγράμματος έως ότου ο πληθωρισμός της Ευρωζώνης να φτάσει το 2% που είναι ο στόχος πληθωρισμού της ΕΚΤ.

Οι στόχοι της ΕΚΤ με την ποσοτική χαλάρωση είναι η μείωση των ευρωπαϊκών επιτοκίων, η αύξηση του πληθωρισμού και η επανεκκίνηση με αυτόν τον τρόπο της οικονομικής δραστηριότητας και ανάπτυξης. Τι είναι όμως η ποσοτική χαλάρωση και πώς θα επηρεάσει την Ευρωζώνη και τα κράτη-μέλη?

Η ποσοτική χαλάρωση (στα αγγλικά ο όρος είναι Quantitative Easing) είναι ένα εργαλείο άσκησης νομισματικής πολιτικής που έχει ως στόχο της τόνωση μιας οικονομίας σε ιδιαίτερες περιπτώσεις όπου τα παραδοσιακά εργαλεία έχουν αποδειχθεί αναποτελεσματικά.  Η ΕΚΤ μέσω του προγράμματος  θα αγοράζει κρατικά και ιδιωτικά χρεόγραφα από ιδιωτικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα αυξάνοντας κατά αυτόν τον τρόπο την νομισματική βάση στην Ευρωζώνη. Συγκεκριμένα, η ΕΚΤ θα αγοράζει κρατικά ομόλογα αξίας 60 δις ευρώ κάθε μήνα από το σύνολο της Ευρωζώνης. Η λογική πίσω από αυτό το πρόγραμμα-Draghi είναι ότι ρίχνοντας με αυτόν τον τρόπο χρήμα στο τραπεζικό σύστημα, οι εμπορικές τράπεζες θα ανακτήσουν την χαμένη εμπιστοσύνη τους και θα αρχίσουν να δανείζουν τις επιχειρήσεις, δημιουργώντας έτσι κίνητρα για επιχειρηματική δραστηριότητα αλλά και για επενδύσεις. Ο Draghi θεωρεί ότι η ποσοτική χαλάρωση είναι ένα κανάλι δανεισμού προς την πραγματική οικονομία.

Ωστόσο, το συγκεκριμένο πρόγραμμα παρουσιάζει τα ακόλουθα σημαντικά προβλήματα:

Υπάρχει αβεβαιότητα για το πως θα αντιδράσουν οι τράπεζες αλλά και οι καταναλωτές, δηλαδή για το πως θα ανταποκριθεί η ζήτηση στην οικονομία. Προκειμένου οι τράπεζες να ξεκινήσουν να δανείζουν επιχειρήσεις και νοικοκυριά, θα πρέπει πρώτα να ανακτήσουν την χαμένη τους εμπιστοσύνη και να νιώσουν ξανά σιγουριά, κάτι που ενδέχεται να χρειαστεί αρκετό χρόνο.

Το ευρώ είναι ένα ενιαίο νόμισμα που κυκλοφορεί σε αρκετά διαφορετικές οικονομίες. Οι αποκλίσεις που υπάρχουν μεταξύ των κρατών μελών της Ευρωζώνης καθώς και οι μη συγχρονισμένοι οικονομικοί κύκλοι  δημιουργούν σημαντικά εμπόδια στην άσκηση μιας πραγματικά ενιαίας και αποτελεσματικής νομισματικής πολιτικής. Επομένως, η ποσοτική χαλάρωση είναι αβέβαιο το κατά πόσο θα επηρεάσει θετικά εκείνα τα κράτη μέλη που αντιμετωπίζουν τα μεγαλύτερα προβλήματα στις οικονομίες τους. Επίσης ο Draghi έχει δηλώσει ότι οι αγορές των ομολόγων αυτών θα γίνουν βάσει του μεριδίου συμμετοχής των εθνικών κεντρικών τραπεζών στο κεφάλαιο της ΕΚΤ.

Το πρόγραμμα αυτό ουσιαστικά αναιρεί την «αρχή περί μη ευθύνης» για το χρέος των κρατών μελών και δημιουργείται το πρόβλημα του διαμοιρασμού του κινδύνου από αυτά τα ιδιωτικά και κρατικά χρεόγραφα που θα αγοράσει η ΕΚΤ. Για παράδειγμα η ΕΚΤ μπορεί να αγοράσει ελληνικά ομόλογα, τα οποία ενέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο σε σχέση με τα γερμανικά. Αυτός ο επιπλέον κίνδυνος όμως στην πράξη δεν θα διαμοιραστεί εξίσου σε ολόκληρη την Ευρωζώνη αλλά θα επιβαρύνει κυρίως τις ισχυρές οικονομίες, δηλαδή την Γερμανία, μια χώρα που διαφωνεί κατηγορηματικά με τον διαμοιρασμό της ευθύνης για το χρέος του ευρωπαϊκού νότου. Αξίζει να αναφερθεί όμως ότι η ΕΚΤ δεν θα αναλάβει πλήρως το βάρος άρα και τον κίνδυνο των ομολόγων που θα αγοράσει, αλλά μόνο το 20%, ενώ το υπόλοιπο 80% θα είναι στους ώμους των εθνικών κεντρικών τραπεζών.

Ωστόσο, πέρα από τα προβλήματα που ανακύπτουν, υπάρχουν και οφέλη από το εργαλείο της ποσοτικής χαλάρωσης για όλα τα κράτη μέλη και ενδεχομένως μακροπρόθεσμα και για την Ελλάδα, τα οποία μπορούν να συνοψιστούν ως εξής:

Πρώτον, η ποσοτική χαλάρωση πρακτικά δημιουργεί χρήμα το οποίο περνά στην πραγματική οικονομία, αυξάνοντας έτσι μακροχρόνια τον πληθωρισμό στην Ευρωζώνη. Δεύτερον, λόγω της υποτίμησης του ευρώ ως επακόλουθο της αύξησης του πληθωρισμού, οι ευρωπαϊκές εξαγωγές γίνονται πιο φτηνές και άρα πιο ανταγωνιστικές διεθνώς. Τέλος, αυξάνεται ο ρυθμός ανάπτυξης της ευρωπαϊκής οικονομίας αφού δημιουργείται κίνητρο για αύξηση της επιχειρηματικής δραστηριότητας και των επενδύσεων.

Σύμφωνα με τα πρώτα στοιχεία που προκύπτουν από την εφαρμογή του προγράμματος , φαίνεται ότι η χώρα που επωφελείται κυρίως είναι η Γερμανία επειδή ακριβώς έχει την ιδανική οικονομία για να απορροφήσει τα οφέλη ενός τέτοιου εργαλείου νομισματικής πολιτικής. Το καίριο ζήτημα που ανακύπτει λοιπόν είναι το πότε θα φανούν τα πρώτα οφέλη και για τον ευρωπαϊκό νότο που ακόμη αντιμετωπίζει σοβαρά οικονομικά και αναπτυξιακά προβλήματα .

Ο πραγματικός προβληματισμός όμως απέναντι στην πολιτική δράσης της ΕΚΤ δεν είναι το πρόγραμμα της ποσοτικής χαλάρωσης καθεαυτό, αλλά το πως θα πείσει ο Draghi την Γερμανία να ενστερνιστεί το νέο προφίλ πολιτικής της ΕΚΤ, από την στιγμή που επιχειρεί ένα μείγμα νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής. Η Γερμανία έχοντας ως πρότυπο κεντρικής τράπεζας την Bundesbank πως θα δεχθεί μια τέτοια αλλαγή πλεύσης της ΕΚΤ, όταν τάσσεται ενάντια στην διαμοιρασμό κινδύνων και ευθυνών μεταξύ Γερμανίας και ευρωπαϊκού νότου? Τα προβλήματα αυτά θα παραμένουν για όσο καιρό η ενιαία οικονομική πολιτική της Ευρωζώνης έχει ως κεντρικό άξονα την γερμανική οικονομία και δεν λαμβάνει υπόψιν στην πράξη την οικονομική κατάσταση των υπολοίπων κρατών μελών. Δεδομένου ότι στην Ευρωζώνη δεν μπορεί να ασκηθεί μια νομισματική πολιτική “one size fits all”, που να είναι δηλαδή άριστη για όλα τα κράτη μέλη, η ΕΚΤ αν θέλει να στοχεύσει αποτελεσματικά στην ανάκαμψη της ευρωπαϊκής οικονομίας θα πρέπει πρώτα να στοχεύσει στον πραγματικό μέσο όρο των κρατών μελών, ασκώντας μια νομισματική πολιτική που να τονώνει τις προβληματικές οικονομίες της Ευρωζώνης.

“Now, I don’t expect anything that bad to happen in 21st-century Europe. But there is a very wide gap between what the euro needs to survive and what European leaders are willing to do, or even talk about doing. And given that gap, it’s hard to find reasons for optimism.”, “Euro Zone Death Trip”, Paul Krugman, NY Times, 25/09/2011
Εγγραφή στο newsletter του PoliticalDoubts.

YOUR OPINION

Το ΚΑΣ αποφάσισε να μην διατεθεί το μνημείο του Παρθενώνα για εκδήλωση οίκου μόδας:

Συμφωνώ. Η προστασία των μνημείων θα πρέπει να είναι απόλυτη
70.2%
Μάλλον διαφωνώ. Θα μπορούσαν να τεθούν αυστηρότεροι όροι.
8.7%
Διαφωνώ με την απόφαση. Δεν μπορεί να χάνονται ευκαιρίες προβολής της χώρας
14.9%
Συμφωνώ να μην διατεθεί ο Παρθενώνας. Δεν θα είχα αντίρρηση αν επρόκειτο για άλλον αρχαιολογικό χώρο
6.1%
Η ψηφοφορία για αυτό το δημοψήφισμα έχει λήξει

ΣΧΟΛΙΑΣΤΕ


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση