Ευρώπη 30/12/2014

Δυτικά Βαλκάνια μια ''Χαίνουσα Πληγή''- Προκλήσεις και Προοπτικές για το Μέλλον

Μπορεί αυτή η γειτονιά της Νοτιοανατολικής Ευρώπης να αποτελεί μια ‘’χαίνουσα πληγή’’, μπορεί να μην έχει ανακάμψει πλήρως , μπορεί να αντιμετωπίζει σημαντικά προβλήματα, που καθιστούν τις κρατικές δομές της εύθραυστες , όμως πρέπει να αναγνωριστεί ότι σχεδόν 20 χρόνια μετά έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος, ας μην ξεχνάμε ότι ήρθε αντιμέτωπη η περιοχή αυτή με προκλήσεις που η υπόλοιπη Ευρώπη αντιμετώπισε 2 αιώνες πριν.
Έχουν περάσει σχεδόν είκοσι χρόνια έπειτα από τη βίαιη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας και την πτώση του υπαρκτού σοσιαλισμού, παρά το γεγονός ότι ολόκληρη η Ευρωπαϊκή ήπειρος με το πέρασμα των χρόνων βαίνει όλο και προς το καλύτερο, αν εξαιρέσει κανείς την παγκόσμια οικονομική κρίση και τις σοβαρές επιπτώσεις που επέφερε σε παγκόσμιο επίπεδο, η Ευρώπη με τα σημάδια πολλών πολέμων και αναταραχών ανέκαμψε και προχώρησε την εξέλιξη της δημιουργώντας έναν από τους σημαντικότερους και ισχυρότερους υπερεθνικούς οργανισμούς, δηλαδή την Ευρωπαϊκή Ένωση, ο καθένας από εμάς κρίνοντας την ύπαρξη αυτού του συνασπισμού έχει θετικά και αρνητικά να της προσδώσει, αδιαμφισβήτητα όμως είναι ένα ισχυρό οικοδόμημα και δείχνει την βούληση των ευρωπαϊκών λαών να συνεργαστούν και να χαράξουν ένα κοινό μέλλον. Πέρα από όλα όμως αυτά τα επιτεύγματα και την θέληση των Ευρωπαίων να σβήσουν τις μνήμες του αιματηρού παρελθόντος, υπάρχει μια περιοχή στον ευρωπαϊκό χώρο, η οποία και στη σύγχρονη κιόλας ιστορία της Ευρώπης έζησε στιγμές που αναβίωσαν τις σκοτεινές μνήμες , οι αταβιστικοί εθνοτισμοί που είχαν κατευναστεί από τον Τίτο επανήλθαν στην επιφάνεια με τον βιαιότερο τρόπο.

Αρκετά χρόνια μετά από την κατάρρευση της Γιουγκοσλαβίας και τη δημιουργία νέων κρατικών οντοτήτων, το αποτέλεσμα ήταν ο πολλαπλασιασμός του προβλήματος και όχι η εξάλειψη του. Πιο συγκεκριμένα, μπορεί για κάποιους μελετητές τα εθνοτικά πάθη να έχουν μετριαστεί όπως και η πιθανότητα μιας επερχόμενης ένοπλης σύγκρουσης όμως τα κράτη αυτά αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα και όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται από τους Gvamati και Stancic προκλήσεις ασφαλείας που τα υπόλοιπα ευρωπαϊκά κράτη αντιμετώπίζαν τον 19ο και 20ο αιώνα, τα κράτη των Δυτικών Βαλκανίων έρχονται αντιμέτωπα με αυτές ταυτόχρονα με τις προκλήσεις που προκύπτουν τώρα, κατά τη διάρκεια του 21ου αιώνα. Ωστόσο, καθώς τα εν λόγω κράτη και οι κυβερνήσεις τους είναι στη μέση σαρωτικών διαδικασιών μετάβασης, ιδιαίτερα στον τομέα της ασφάλειας, δεν είναι σε θέση να χειριστούν τα προβλήματα αυτά με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο. Όμως, εκτός της επίλυσης σοβαρών πολιτικών προβλημάτων και μεταξύ τους διεκδικήσεων, οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων αντιμετώπισαν μία σειρά προκλήσεων, ούτως ώστε να συσφίξουν τις σχέσεις τους με την Ευρωπαϊκή γειτονιά με σκοπό την διασφάλιση της εύρυθμης λειτουργίας των δημοκρατικών θεσμών, το σεβασμό του κράτους δικαίου, την ενίσχυση των διοικητικών τους ικανοτήτων καθώς και την ικανότητας τους να εφαρμόζουν και να επιβάλλουν τη νομοθεσία και τις μεταρρυθμίσεις. Επιπροσθέτως, με τον συσχετισμό τους με την Ευρωπαϊκή Ένωση στόχευαν στη συμφιλίωση στην περιοχή, στην εντονότερη καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος και της διαφθοράς στην περιοχή, βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος και της ανταγωνιστικότητας των βιομηχανιών τους.

Προκειμένου να γίνουν πιο κατανοητές οι απειλές αυτές και να γίνει αντιληπτή η αιτία που αφορούν ειδικότερα τα κράτη των Δυτικών Βαλκανίων, θα ταξινομηθούν σε εθνικό, περιφερειακό και παγκόσμιο επίπεδο. Η ταξινόμηση βασίζεται στο περιεχόμενο των συνταγμάτων, στρατηγικών ασφαλείας και άμυνας των κρατών της συγκεκριμένης περιοχής στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Υπογραμμίζοντας τις βασικότερες προκλήσεις – απειλές, οι οποίες είναι το οργανωμένο έγκλημα, η τρομοκρατία, οι καταστροφές (φυσικές κατά κύριο λόγο) και τα προβλήματα μετάβασης. Όσον αφορά το οργανωμένο έγκλημα, απότοκα του τα οποία σύμφωνα με τα στρατηγικά έγγραφα είναι το εμπόριο ναρκωτικών, η παράνομη διακίνηση ατόμων, η παράνομη διακίνηση συμβατικών όπλων και όπλων μαζικής καταστροφής. Έπειτα, οι τρομοκρατικές ενέργειες γίνονται αντιληπτές ως εκβιασμοί, δολοφονίες, επιθέσεις, τρομοκρατικά χτυπήματα μέσω διαδικτύου και παραβίαση προσωπικών δεδομένων. Στη συνέχεια, το κομμάτι των καταστροφών περιέχει πυρκαγιές, οικολογικές καταστροφές, βιομηχανικές καταστροφές και επιδημίες. Η τέταρτη και τελευταία πτυχή αυτή της προβληματικής μετάβασης, σε αυτή, κοινώς αποδεκτά προβλήματα θεωρούνται, η δυσλειτουργική διάκριση των εξουσιών (νομοθετική, εκτελεστική και δικαστική εξουσία), οι οικονομικές πτυχές της αργής μετάβασης όπως το χαμηλό ποσοστό επενδύσεων, η άνθηση της παραοικονομίας και ο αργός ρυθμός ιδιωτικοποιήσεων. Στα αλβανικά έγγραφα, αξίζει να σημειωθεί ότι στο εθνικό επίπεδο θεωρούν σημαντική πρόκληση τα δημογραφικά προβλήματα, με την παράνομη μετανάστευση . Επιπλέον, στα αλβανικά έγγραφα ένα μεγάλο πρόβλημα αποτελεί και η ανεπαρκής ανάπτυξη της εκπαίδευσης, της επιστήμης και του πολιτισμού. Μπορεί από έγγραφο σε έγγραφο να υπάρχουν ορισμένες διαφοροποιήσεις όσον αφορά τους όρους αλλά και τον τρόπο ταξινόμησης των απειλών αυτών, όμως η γενικότερη αντίληψη για τις απειλές αυτές ομοιάζει σε μεγάλο βαθμό ανάμεσα στα κράτη των Δυτικών Βαλκανίων.

Βλέποντας το περιφερειακό επίπεδο σε σύγκριση με το εθνικό, τα στρατηγικά έγγραφα της περιοχής είναι περισσότερο ομοιογενή και παρουσιάζουν μεγαλύτερη ομοιότητα στην αξιολόγηση των προκλήσεων για την ασφάλεια στην περιοχή ως σύνολο. Αρχικά, ο φόβος για την αναζωπύρωση των ένοπλων συγκρούσεων είναι υπαρκτός αν και με την πάροδο των χρόνων η απειλή αυτή φαίνεται να μετριάζει. Έπειτα, η περιφερειακή αστάθεια και κρίσεις, και αυτό απορρέει από την επικρατούσα κατάσταση όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, είμαστε αντιμέτωποι με ένα σύνολο κρατών που αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα, αδύναμους θεσμούς, αναποτελεσματική άσκηση εξουσίας, συνεπώς το ξέσπασμα μίας πιθανολογούμενης κρίσης που μπορεί να ξεσπάσει στο εσωτερικό ενός κράτους, λόγω των γενικευμένων αυτών προβλημάτων θα λειτουργήσει ως spill over effect σε ολόκληρη την ‘’ταραγμένη γειτονιά’’, είναι ένα σενάριο υπερβολικό για κάποιους, ρεαλιστικότατο όμως. Οι προκλήσεις ομοιάζουν στο μεγαλύτερο μέρος τους σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο καθώς το οργανωμένο έγκλημα, οι εξτρεμιστικές τάσεις, η αργή μετάβαση και η τρομοκρατία θεωρούνται απειλές και σε περιφερειακό επίπεδο.

Φτάνοντας λοιπόν στις προκλήσεις που αφορούν το παγκόσμιο επίπεδο δεν διαφέρουν σε τίποτα από αυτές που προαναφέρθηκαν, έχουμε και πάλι το οργανωμένο έγκλημα, την τρομοκρατία, τις περιβαλλοντικές προκλήσεις,τη διάδοση συμβατικών όπλων και όπλων μαζικής καταστροφής. Μερικές προσθήκες που μπορούν να γίνουν αφορούν τις απειλές της τρομοκρατίας, του οργανωμένου εγκλήματος και των περιβαλλοντικών προκλήσεων, όλα τα εθνικά έγγραφα ασφαλείας αναφέρονται στην τρομοκρατία ως απειλή για τον πλανήτη, αν και κανένας από αυτούς δεν επεξεργάζεται λεπτομερώς το σημαντικό αυτό θέμα. Ομοίως, το οργανωμένο έγκλημα δεν αντιμετωπίζονται με λεπτομερή τρόπο στα έγγραφα, τα οποία σε γενικές γραμμές απλά συνδέουν το ζήτημα αυτό με διάφορες μορφές παράνομης διακίνησης. Σχετικά με τις περιβαλλοντικές προκλήσεις, οι τρεις κύριοι τομείς ενδιαφέροντος διακρίνονται στην περιβαλλοντική ρύπανση, την υποβάθμιση και την αλλαγή του κλίματος που προκύπτουν από καταστροφές, συμπεριλαμβανομένων και των ανθρωπογενών καταστροφών και τα προβλήματα που σχετίζονται με την εξάντληση και την πρόσβαση σε φυσικούς πόρους.

Αναλογιζόμενοι τα στοιχεία αυτά είναι προφανές ότι γενικά το περιβάλλον ασφαλείας γίνεται αντιληπτό κατά παρόμοιο τρόπο, ερμηνεύοντας τη μετα-διπολική εποχή της διεθνούς ασφάλειας στην περιοχή αντιμετωπίζεται ως ένα σύνθετο φαινόμενο το οποίο θεωρείται πολυδιάστατο σε κάποιες περιπτώσεις. Η κατάσταση της ασφάλειας χαρακτηρίζεται επίσης από συνεχόμενες αλλαγές με ένα δυναμικό και πολλές φορές απρόβλεπτο τρόπο. Καθώς μιλάμε όμως για τα Δυτικά Βαλκάνια και για τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν θα είναι μια σημαντική παράλειψη να μην συσχετιστεί το μέλλον της περιοχής με την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς κάποια από τα κράτη αυτά είναι ήδη κράτη - μέλη, ενώ άλλα προσδοκούν να γίνουν, είναι κοινή αντίληψη το γεγονός ότι η Βορειοατλαντική συμμαχία (ΝΑΤΟ) και η Ε.Ε θεωρούνται ως βασικοί παράγοντες της σταθερότητας, ακόμη και αν οι χώρες βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια στην προσπάθειά τους να ενταχθούν σε αυτές τις οντότητες. Δίνεται έμφαση στις κοινές αξίες και στόχους των χωρών της περιοχής, καθώς και στην ανάγκη και επιθυμία για την περιφερειακή συνεργασία.
Μπορεί αυτή η γειτονιά της Νοτιοανατολικής Ευρώπης να αποτελεί μια ‘’χαίνουσα πληγή’’, μπορεί να μην έχει ανακάμψει πλήρως , μπορεί να αντιμετωπίζει σημαντικά προβλήματα, που καθιστούν τις κρατικές δομές της εύθραυστες , όμως πρέπει να αναγνωριστεί ότι σχεδόν 20 χρόνια μετά έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος, ας μην ξεχνάμε ότι ήρθε αντιμέτωπη η περιοχή αυτή με προκλήσεις που η υπόλοιπη Ευρώπη αντιμετώπισε 2 αιώνες πριν. Πιστεύω ακράδαντα ότι οι προκλήσεις αυτές στο μέλλον θα μετριαστούν σε ιδιαίτερα ικανοποιητικό βαθμό εκτός και αν οι συνέπειες της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης διαλύσουν κάθε προσπάθεια που έχει γίνει έως τώρα.

'Αρθρο της Σεϊτη Ευμορφίας- Χρυσοβαλάντου Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια του ΠΜΣ ‘’ Πολιτικές, Οικονομικές και Διεθνείς Σχέσεις στη Μεσόγειο’’
Εγγραφή στο newsletter του PoliticalDoubts.

YOUR OPINION

Το ΚΑΣ αποφάσισε να μην διατεθεί το μνημείο του Παρθενώνα για εκδήλωση οίκου μόδας:

Συμφωνώ. Η προστασία των μνημείων θα πρέπει να είναι απόλυτη
70.2%
Μάλλον διαφωνώ. Θα μπορούσαν να τεθούν αυστηρότεροι όροι.
8.7%
Διαφωνώ με την απόφαση. Δεν μπορεί να χάνονται ευκαιρίες προβολής της χώρας
14.9%
Συμφωνώ να μην διατεθεί ο Παρθενώνας. Δεν θα είχα αντίρρηση αν επρόκειτο για άλλον αρχαιολογικό χώρο
6.1%
Η ψηφοφορία για αυτό το δημοψήφισμα έχει λήξει

ΣΧΟΛΙΑΣΤΕ


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση