Ευρώπη 12/12/2017

Τα όρια εξευρωπαϊσμού της ΕΕ προς τα κράτη των Δυτικών Βαλκανίων

Η ύπαρξη έστω και μιας ΕΕ  με προβλήματα είναι καλύτερη, από την πλήρη απουσία της.

Γκόρος Βαλεντίνος

Από  τις  αρχές της  δεκαετίας του 1990 ο χώρος της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, καθώς και των Δυτικών Βαλκανίων αποτέλεσε  έναν από τους πρωτεύοντες στόχους της εξωτερικής πολιτικής της ΕΚ-ΕΕ. Η  Ένωση προχώρησε στη σύσφιξη των διήμερων σχέσεων με τα κράτη αυτά  προωθώντας οικονομικές και πολιτικές μεταρρυθμίσεις, με στόχο να έρθουν πιο κοντά στους μηχανισμούς της. Στο πλαίσιο αυτό,  η ΕΕ είναι στενά συνδεδεμένη με τον θετικό αντίκτυπο στα αρχικά στάδια μεταβάσεις, τον εκδημοκρατισμό και την εδραίωση νέων δημοκρατιών στη βαλκανική περιφέρεια, δίνοντας έμφαση στην προ ενταξιακή περίοδο και την πολιτική προετοιμασία των υπό ένταξη χωρών, ενισχύοντας την διαδικασία εξευρωπαϊσμού τους.

Παρόλα αυτά υπάρχουν παράγοντες, τόσο εσωτερικοί όσο και εξωτερικοί που συχνά περιορίζουν τη δυνατότητα της ΕΕ να επηρεάζει, να μεταρρυθμίζει και να εκδημοκρατίζει τα πολιτικά συστήματα των κρατών αυτών. Αναλυτικότερα μπορούμε να αναφερθούμε στους εξής:

Πρώτον, οι δημοκρατικές αρχές αποδυναμώνονται από μερικά δημοκρατικά ελλείμματα τα οποία διαμορφώνονται από τον τρόπο παραγωγής της πολιτικής στο εσωτερικό της Ένωσης και στον τρόπο με τον οποίο προωθούνται.

Δεύτερον, η επιρροή της Ένωσης προς  τα κράτη των Δυτικών Βαλκανίων περιορίζεται και από την πολιτική κουλτούρα τους, καθώς εσωτερικεύουν τις δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις της ΕΕ με διαφορετικό τρόπο.

Τρίτον, αφορά το ζήτημα της ασφαλείας ή της απειλής της ασφαλείας σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, που μπορεί να λειτουργήσουν ως στοιχεία είτε επιβράδυνσης είτε επιτάχυνσης της διαδικασίας ένταξης των βαλκανικών κρατών στην ΕΕ. Επιπλέον, η αιρεσιμότητα αποδυναμώνεται, τόσο  από τις εθνοτικές συγκρούσεις,   (φαίνεται ότι τα κράτη των Δυτικών Βαλκανίων δεν είναι έτοιμα να ξεπεράσουν), όσο και από την έξαρση του εθνικισμού- μεγαλοϊδεατισμού.

Τέταρτον, το γεγονός ότι η ΕΕ δεν επιθυμεί την ύπαρξη γεωπολιτικού κενού  στα Βαλκάνια, προκειμένου να αντιμετωπίσει τις εξωτερικές  επιρροές,  οι οποίες μπορεί να επιφέρουν  αποσταθεροποίηση στην περιοχή, καθώς και μείωση  του ρόλου  της ΕΕ σε διεθνές  επίπεδο. Προωθεί  σημαντικά την ευρωπαϊκή πορεία τους. Η πολιτική αυτή, σε συνδυασμό με την έλλειψη άμεσων μηχανισμών πιέσεις για την υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων,  έχει εκληφθεί με λάθος τρόπο από μερικά κράτη, καθώς θεωρούν ότι αργά ή γρήγορα θα γίνουν κράτη-μέλη. Η αντίληψη αυτή λειτουργεί ως αντικίνητρο  στην πραγματοποίηση των  μεταρρυθμίσεων.

Πέμπτον, η αδυναμία εγκαθίδρυσης ισχυρών δημοκρατικών δρώντων και θεσμών που θα διασφαλίζουν την ομαλή λειτουργιά του κράτους.

Έκτον, η έλλειψη πολιτικής βούλησης από μέρους των κρατών των Δυτικών Βαλκανίων να προβούν στην  υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων.

Έβδομον, η πολιτική που ασκεί η Ένωση για τη μη συμμόρφωση των υποψηφίων κρατών μελών με την πολιτική της αιρεσιμότητας, συνήθως τελείται μέσο της ανταμοιβής και όχι του εξαναγκασμού ή της τιμωρίας. Στην  πολιτική αυτή δημιουργείται ένα κενό πεδίο δράσεις, που επιτρέπει στα κράτη να αντιμετωπίζουν τα διάφορα ζητήματα στο εσωτερικό τους κατά το δοκούν, καθώς οι πολιτικές ελίτ προωθούν και ιδιοτελή συμφέροντα.

Όγδοο,  το γεγονός ότι η  ΕΕ δεν ασκεί ενιαία εξωτερική πολιτική και σε συνδυασμό με την ανακατανομή της ισχύος στο διεθνές σύστημα επιτρέπει, κυρίως, στα ισχυρά κράτη μέλη να εφαρμόζουν εθνικές στρατηγικές.   (π.χ, Γερμανία η οποία προσπαθεί να αναβάθμιση το ρόλο της  στη βαλκανική περιφέρεια, στοχεύοντας στον πολιτικό και οικονομικό έλεγχο τους). Ως  αντάλλαγμα, βέβαια, προωθεί την επίσπευση των διαδικασιών ένταξης τους στην ΕΕ. Ως  απόρροια των παραπάνω και προκειμένου να υλοποιηθεί η υψηλή στρατηγική της Γερμανίας ενδέχεται να αποδυναμώνονται οι δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις τους.

Ένατο, το παίγνιο περιπλέκεται περαιτέρω  με την προσπάθεια διεθνών δρώντων, όπως οι ΗΠΑ και η Ρωσία, να έχουνε στη σφαίρα επιρροής τους τα κράτη  των Δυτικών Βαλκανίων. Επίσης στην ίδια λογική εντάσσεται και ο ρόλος της  Τουρκίας με την υποστήριξη των αδερφών μουσουλμάνων. Αυτό, παράλληλα,  σημαίνει και περιορισμό στη δυνατότητα της  ΕΕ να επηρεάζει  τα κράτη αυτά.

Στην  ΕΕ έχει ασκηθεί έντονη κριτική για την αναποτελεσματικότητα στις πολεμικές συγκρούσεις τόσο στην Βοσνία-Ερζεγοβίνη, όσο και στο Κοσσυφοπέδιο, αλλά και γενικότερα στην έλλειψη  άμεσων μηχανισμών παρέμβασης στην γειτονιά της. Ακόμα, όπως αναφέρθηκε παραπάνω υπάρχουν παράγοντες που αναδεικνύουν την συνθετότατα του παιγνίου, όπου μειώνουν την επιρροή και τα όρια εξευρωπαϊσμού από μέρους της ΕΕ προς τα κράτη των Δυτικών Βαλκανίων. Ωστόσο, και παρά τις αδυναμίες της, η ΕΕ έχει λειτουργήσει θετικά στον εσωτερικό  μετασχηματισμό των κρατών αυτών, αλλά και στη διατήρηση της σταθερότητας στην περιοχή. Αυτό γίνεται αντιληπτό αν σκεφτούμε για λίγο την πιθανότητα αποδόμηση​ς​ της ΕΕ, όπου θα μειωνόταν βαθμίδων η ισχύς της. Στο  γεωπολιτικό κενό που θα δημιουργηθεί θα τρέξουν άλλοι διεθνής δρώντες να το καλύψουν. Αυτό μπορεί να συνεπάγεται, τόσο περαιτέρω περιφερειακή αποσταθεροποίηση, όσο και την οπισθοδρόμηση στο πλαίσιο των  μεταρρυθμίσεων. Η ΕΕ αποτελεί σημείο αναφοράς για τα κράτη αυτά και με βάση αυτήν διαμορφώνονται, ως ένα βαθμό, οι  εθνικές στρατηγικές τους.

Με επιφυλάξεις και με τα δεδομένα που έχουμε, μπορούμε να πούμε ότι η υπάρξη έστω και μιας ΕΕ  με προβλήματα είναι καλύτερη από την πλήρη απουσία της.

 

Εγγραφή στο newsletter του PoliticalDoubts.

YOUR OPINION

Το ΚΑΣ αποφάσισε να μην διατεθεί το μνημείο του Παρθενώνα για εκδήλωση οίκου μόδας:

Συμφωνώ. Η προστασία των μνημείων θα πρέπει να είναι απόλυτη
70.2%
Μάλλον διαφωνώ. Θα μπορούσαν να τεθούν αυστηρότεροι όροι.
8.7%
Διαφωνώ με την απόφαση. Δεν μπορεί να χάνονται ευκαιρίες προβολής της χώρας
14.9%
Συμφωνώ να μην διατεθεί ο Παρθενώνας. Δεν θα είχα αντίρρηση αν επρόκειτο για άλλον αρχαιολογικό χώρο
6.1%
Η ψηφοφορία για αυτό το δημοψήφισμα έχει λήξει

ΣΧΟΛΙΑΣΤΕ


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση