Το Χθες και το Σήμερα στην Εκπαίδευση

Το εκπαιδευτικό σύστημα νοσεί. Όποιος ασπάζεται διαφορετική άποψη, έχει μάλλον γαλουχηθεί σε άλλο εκπαιδευτικό σύστημα
Νίκος Κοσμαδάκης

Xθες, Τρίτη 07 Μαρτίου 2017, πραγματοποιήθηκε μια δημόσια συζήτηση για την Παιδεία στο Αμφιθέατρο 9,84 στο Τεχνόπολις (Γκάζι). Ο τίτλος της συζήτησης ήταν: Από την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση του Ελευθερίου Βενιζέλου (1917) έως σήμερα. Το παρόν έδωσαν σημαντικές προσωπικότητες τόσο των γραμμάτων όπως: ο κ. Αθανασιάδης και ο κ. Λιάκος όσο και του πολιτικού κόσμου, όπως: ο Υπουργός Παιδείας, κ. Γαβρόγλου, ο πρώην Υπουργός Παιδείας , κ. Φίλης, ο τέως πρύτανης ΕΚΠΑ και νυν βουλευτής Ν.Δ.,, Κ. Φορτσάκης.

Θέλω να πιστεύω πως ήταν μια καλή ευκαιρία για μια ιστορική αναζήτηση ενός εκπαιδευτικού μοντέλου, το οποίο αποδείχθηκε κοινωνικά ωφέλιμο για την εποχή του. Η κατανόηση του εκπαιδευτικού μηχανισμού είναι ένα χρήσιμο εργαλείο για να αποκωδικοποιήσουμε την τωρινή κατάσταση (δηλαδή διαπιστώσουμε τις ατέλειες), να την αναστρέψουμε και να συν-διαμορφώσουμε ένα πιο παραγωγικό εκπαιδευτικό σύστημα.

Ο τίτλος της συζήτησης τοποθετεί ως σημείο αφετηρίας το έτος 1917, προκειμένου να αναδειχτούν οι απόψεις των προσκεκλημένων. Πράγματι, το 1917, ο Ελευθέριος Βενιέλος, ως φιλελεύθερος πολιτικός, καθιερώνει επίσημα τη δημοτική γλώσσα στο εκπαιδευτικό σύστημα. Για πρώτη φορά, οι μαθητές θα διαβάζουν σχολικά εγχειρίδια γραμμένα στα ελληνικά. 3 χρόνια αργότερα, ο Δημήτρης Ράλλης θα διατάξει την καύση των συγκεκριμένων σχολικών εγχειριδίων και θα διορίσει μια συγκεκριμένη επιτροπή που θα ελέγχει το περιεχόμενο των αναγνωσμάτων των μαθημάτων. Ήταν μια γενναία προσπάθεια του Κρητικού πρωθυπουργού τη δεκαετία του 1910, η οποία δεν καρποφόρησε εξαιτίας του συντηρητικού κατεστημένου της εποχής.

Η επόμενη δεκαετία ήταν ίσως η χειρότερη δεκαετία που πέρασε το Ελληνικό Κράτος. Η δεκαετία 1920 βρίσκει τη χώρας μας να είναι στρατιωτικά ηττημένη από τον ελληνοτουρκικό πόλεμο , οικονομικά κλονισμένη και απομονωμένη. Όφειλε να απορροφήσει πάνω από ένα εκατομμύριο πρόσφυγες, οι οποίοι ήταν ενδεείς. Μια προσφυγική κρίση γιγαντωνόταν μπροστά από το Ελληνικό Κράτος. Εάν σκεφτούμε πως πολλοί πρόσφυγες αισθάνονταν αδικημένοι και ταλαιπωρημένοι και δε μπορούσαν να επικοινωνήσουν (καθώς πολλοί μιλούσαν μια διαφορετική γλώσσα πέρα από την ελληνική)., τότε μπορούμε εύλογα να συμπεράνουμε πως το πρόβλημα για την ελληνική οικονομία ήταν δυσεπίλυτο.

Ενώ οι απαντήσεις που δίδονταν ήταν προσωρινές και βραχυπρόθεσμες, ο Ελευθέριος Βενιζέλος το 1929 έδωσε την απάντηση μέσα από ένα σύνολο οικονομικών και κοινωνικών πολιτικών. Δε θα αναφερθώ το τι υλοποιήθηκε, αφού δεν επιθυμώ να κάνω μάθημα ιστορίας.

Σε επίπεδο εκπαίδευσης, όμως, αναγνωρίστηκαν τα προβλήματα που έφερε η έλευση τόσων προσφύγων. Αναγνωρίστηκε πως το Ελληνικό Κράτος πάσχει από την ασθένεια του αναλφαβητισμού. Πρόσφυγες και γηγενείς δεν ήξεραν να γράφουν το όνομά τους. Τι έγινε;

Αναβαθμίστηκε το νηπιαγωγείο. Το Δημοτικό Σχολείο έγινε υποχρεωτικό και μάλιστα εξατάξιο. Απομακρύνθηκε αυτή η στείρα αντίληψη πως ο κλασικισμός πρέπει να καθοδηγεί το εκπαιδευτικό σύστημα. Για να προσληφθείς στο Δημόσιο, μετά το 1929 , ως εργάτης ή εργάτρια, έπρεπε να είχες απολυτήριο Δημοτικού. Ιδρύθηκαν νυχτερινά σχολεία για όσους εργάζονταν το πρωί. Το πρόβλημα του αναλφαβητισμού, όσο ήσσονος σημασίας μας φαίνεται σήμερα, ξεπεράστηκε μέσα από την κατανόηση των εκπαιδευτικών ατελειών που έφεραν τα προσφυγικά κύματα. Από αυτές τι μεταρρυθμίσεις ( μαζί με την πρόσληψη εκπαιδευτικού προσωπικού, διορισμού υποδιδασκάλων), πόσες έχουν μεταβιβαστεί σε μας?

Αλλά, δεν ήταν μόνο ο αναλφαβητισμός, πρόβλημα αποτέλεσε και η ίδια η γλώσσα. Και μπορεί οι νεότεροι να υποστηρίζουν πως η δημοτική είναι και θα  παραμείνει η δημοτική ως η επίσημη γλώσσα του Κράτους. Αλλά, μέχρι το 1920 , ο πνευματικός κόσμος είχε μοιραστεί σε δύο στρατόπεδα. Οι καθαρευουσιάνοι θεωρούσαν πως η δημοτική γλώσσα μολύνει τις αξίες του αρχαιοελληνικού πνεύματος. Με θάρρος και αποφασιστικότητα, υποστήριζαν, πως, με τόσους πρόσφυγες, η επίσημη γλώσσα πρέπει να είναι εκείνη των προγόνων μας. Αυτή η γλώσσα μας συνδέει με τους προγόνους μας. Και , όμως, αυτό το επιχείρημα το ενστερνίζονταν με θέρμη πολλοί από την κοινωνία των πολιτών.

Ο Ελευθέριος Βενιζέλος ήταν πάντοτε υπέρμαχος της δημοτικής γλώσσας. Και η μεταρρύθμιση του 1929 , όσο κι αν κάποιοι εθελοτυφλούν, ήταν μια επιτυχία για τη δημοτική γλώσσα. Την καθαρεύουσα την ακολουθούν οι καλοί μαθητές, εκείνοι που θα συνεχίσουν τις σπουδές στα γραμμάτα και σε μεγαλύτερα σκαλοπάτια στην εκπαίδευση. Αλλά, στο Δημοτικό, όλοι οι μαθητές πρέπει να διαβάζουν σε μια γλώσσα κατανοητή και χειροπιαστή, όπως η δημώδης.

Η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση του 1929 αποτελεί τη σφραγίδα του αστικού- φιλελεύθερου καθεστώτος , όπως ήθελε να το σχεδιάσει ο Κρητικός Πρωθυπουργός.

Σήμερα, όμως, δεν έχουμε τα προβλήματα αυτά. Και πιστεύω πως αυτά τα 7 χρόνια κρίσης και βαθιάς ύφεσης, γίνεται μια προσπάθεια να ξαναφτιάξουμε το Κράτος με υποδομές. Να γίνουμε ξανά φιλελεύθεροι. Δυστυχώς, όμως, δεν έχουμε εντοπίσει τη ρίζα του κακού.

Το εκπαιδευτικό σύστημα νοσεί. Όποιος ασπάζεται διαφορετική άποψη, έχει μάλλον γαλουχηθεί σε άλλο εκπαιδευτικό σύστημα.  Μαθητές Γυμνασίου εξετάζονται σε 4 ή 5 μαθήματα ετησίως, με αποτέλεσμα η προσωπικότητά τους να μη διαμορφώνεται πολύπλευρα. Το Απολυτήριο Λυκείο, εν έτει 2017 , δεν έχει καμία απολύτως αξία. Και, δυστυχώς, σε ακόμη χειρότερη κατάσταση βρίσκεται ο πανεπιστημιακός τίτλος σπουδών. Το ότι ένας πτυχιούχος ενός ΑΕΙ ή ΤΕΙ βρίσκει δουλειά σε  ένα αντικείμενο διαφορετικό που σπούδασε είναι μια εκπαιδευτική ατέλεια. Πρόβλημα συνιστά η αποστήθιση, το σκονάκι και η βαθμοθηρία που συμβαίνει, πέρα από το Λύκειο, και στο Πανεπιστήμιο.

Αυτά είναι τα βασικά προβλήματά μας. Είμαστε τυχεροί που δε ζήσαμε εποχές, όπως εκείνες της δεκαετίας του 1920. Σήμερα, ξέρουμε ποια είναι τα προβλήματα. Αλλά αντί να δίνουμε άμεσες απαντήσεις, προτιμάμε για λόγους ματαιοδοξίας και συμφέροντος είτε να μην επιδιώκουμε την εθνική συναίνεση είτε να απορρίπτουμε κάθε φωνή που αντιτίθεται στη δική μας.

Η εκπαίδευση δεν είναι κάτι το στείρο και το αποστεωμένο. Η Εκπαίδευση είναι κοινωνικός μηχανισμός. Μεταμορφώνει τον άνθρωπο, τον εξελίσσει. Η διαδικασία της εξέλιξης αυτής παράγει και τον «αναμενόμενο» άνθρωπο. Το ότι ζούμε σε μια εποχή πνευματικής ένδειας οφείλεται στο διαχειριστή του εκπαιδευτικού μηχανισμού.

Το πρόβλημα είναι χειροπιαστό. Το ζήτημα είναι τι κάνουμε; Γιατί, δυστυχώς, οι γενικολογίες έχουν αμαυρώσει τον παραγωγικό διάλογο. Και σε αυτές τις γενικολογίες, εντάσσω και τη δημόσια συζήτηση που πραγματοποιήθηκε.

Ο Νίκος Κοσμαδάκης είναι πολιτικός επιστήμονας (Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.)

Περισσότερα:
Εγγραφή στο newsletter του PoliticalDoubts.

YOUR OPINION

Το ΚΑΣ αποφάσισε να μην διατεθεί το μνημείο του Παρθενώνα για εκδήλωση οίκου μόδας:

Συμφωνώ. Η προστασία των μνημείων θα πρέπει να είναι απόλυτη
70.2%
Μάλλον διαφωνώ. Θα μπορούσαν να τεθούν αυστηρότεροι όροι.
8.7%
Διαφωνώ με την απόφαση. Δεν μπορεί να χάνονται ευκαιρίες προβολής της χώρας
14.9%
Συμφωνώ να μην διατεθεί ο Παρθενώνας. Δεν θα είχα αντίρρηση αν επρόκειτο για άλλον αρχαιολογικό χώρο
6.1%
Η ψηφοφορία για αυτό το δημοψήφισμα έχει λήξει

ΣΧΟΛΙΑΣΤΕ


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση