Ασία 22/10/2014

Δόντια και Χείλη

Η μία πλευρά χρειάζεται την άλλη
Η μία πλευρά χρειάζεται την άλλη. Η Κίνα για να εξισορροπεί την ισχύ των ΗΠΑ και των συμμάχων της στη Βορειοανατολική Ασία. Το καθεστώς της Pyongyang χρειάζεται το Πεκίνο για την παροχή οικονομικής κυρίως υποστήριξης. Χωρίς την κινέζικη υποστήριξη, η επιβίωση του καθεστώτος των Kim θα είχε τεθεί εν αμφιβόλω.
Οι διμερείς σχέσεις μεταξύ της Κίνας και της Βόρειας Κορέας πολλές φορές παρομοιάζονται με τη σχέση που διατηρούν «τα χείλη και τα δόντια»(“lips and teeth”), φράση που ενδέχεται να ειπώθηκε για πρώτη φορά από τον Mao Zedong (Nanto & Manyin, 2010) θέλοντας να εκφράσει την εγγύτητα μεταξύ των δύο χωρών της Βορειοανατολικής Ασίας. Εν τούτοις, δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου αυτή η ιδιαίτερη σχέση ανάμεσα τους βίωσε έντονες αναταράξεις. Στο παρόν άρθρο θα επιχειρηθεί η σύνοψη κάποιων σημείων-κλειδιών στις διμερείς σχέσεις της Κίνας με τη Βόρεια Κορέα, μετά τον πόλεμο της Κορέας ως και σήμερα, ενώ θα εξετάσουμε και το αν η Κίνα έχει τη δυνατότητα να ασκήσει επιρροή στο καθεστώς της Βόρειας Κορέας.
 
Τα πρώτα χρόνια μετά το τέλος του πολέμου της Κορέας, όπου η Κίνα συμμετείχε στο πλευρό της Βόρειας Κορέας, έγιναν προσπάθειες για αμοιβαία αλληλοϋποστήριξη και συνεργασία σε πολιτικό και διπλωματικό επίπεδο. Απόρροια αυτών των προσπαθειών ήταν η υπογραφή του Συμφώνου σχετικά με τις αμοιβαίες επισκέψεις μεταξύ των ηγετών Κίνας-Β. Κορέας το 1958 μετά την επίσκεψη του Zhou Enlai, του τότε υπουργού εξωτερικών της Κίνας, στην Pyongyang, σύμφωνα με το οποίο οι ηγέτες των δυο κρατών, δηλαδή ο Mao Zedong και ο Kim Il Sung θα συμβουλεύονταν ο ένας τον άλλον, για καίρια ζητήματα μέσω συναντήσεων σε κορυφαίο πολιτικό επίπεδο (Chung & Choi, 2013). Επίσης, πέραν αυτού, ένα ενδεχομένως σημαντικότερο γεγονός ήταν η υπογραφή της Συνθήκης Φιλίας, Συνεργασίας και Αμοιβαίας Συνδρομής το 1961, η οποία δέσμευε εκάστη πλευρά να υποστηρίξει την άλλη σε περίπτωση που δεχθεί επίθεση, συνθήκη που ισχύει ως και σήμερα.

Τις επόμενες δεκαετίες αναδύθηκαν στην επιφάνεια οι αποκλίνουσες προσεγγίσεις των 2 κρατών, όσον αφορά τις στρατηγικές τους στάσεις και σχέσεις με 3α κράτη. Χαρακτηριστική είναι η στάση τους απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες. Στις αρχές της δεκαετίας του 1970, η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας επιχείρησε να τις προσεγγίσει, έτσι ώστε να ομαλοποιηθούν οι μεταξύ τους σχέσεις. Στα πλαίσια αυτής της προσέγγισης είχε γίνει και η επίσκεψη του τότε προέδρου των ΗΠΑ, Richard Nixon, στην Κίνα το 1972. Εν αντιθέσει με την Κίνα, το κυβερνόν καθεστώς της Βόρειας Κορέας δεν τασσόταν υπέρ των φιλικών σχέσεων με τις ΗΠΑ. (Chung & Choi, 2013)

Στις αρχές  της δεκαετίας του 1990 και πιο συγκεκριμένα το 1992, η Κίνα επιλέγει να σταθεροποιήσει τις διπλωματικές της σχέσεις με τη Νότια Κορέα. Αυτή η κίνηση ήχησε σαν καμπανάκι στα αυτιά των Βορειοκορεατών ηγετών, δείχνοντας πως η Κίνα κινείται ανεξαρτήτως της διμερούς συμμαχίας, εξυπηρετώντας τα δικά της εθνικά συμφέροντα.

Με το πέρας της νέας χιλιετίας, γνωστοποιείται πως η Pyongyang τρέχει πρόγραμμα εμπλουτισμένου ουράνιου για τη δημιουργία πυρηνικών όπλων, ενώ το 2003 αποχωρεί από τη συνθήκη για τη μη διασπορά των πυρηνικών όπλων(Non-Proliferation Treaty – NPT). Ως ανταπόκριση στις νέες εξελίξεις, προτείνεται ψήφισμα στο Συμβούλιο Ασφαλείας τον Ιούλιο του 2003 για την καταδίκη της Βορείου Κορέας, το οποίο όμως δεν τελεσφόρησε, καθώς άσκησαν βέτο Ρωσία και Κίνα, θεωρώντας πως μρ αυτό τον τρόπο θα προκαλούσαν άσκοπα την Pyongyang.(Wu, 2005)

Με απώτερο στόχο τη διατήρηση της σταθερότητας στην περιοχή, το 2003 διεξήχθησαν οι συζητήσεις των 6 (Six-party talks) για τη διευθέτηση του θέματος των πυρηνικών της Βορείου Κορέας. Σε αυτές τις συζητήσεις συμμετείχαν η Ρωσία, η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα, οι ΗΠΑ, η Βόρεια Κορέα και η Κίνα, με την τελευταία να φιλοξενεί τις συζητήσεις. Αυτή η προσπάθεια της επίλυσης του ζητήματος σε πολυμερές επίπεδο υπήρξε ευκαιρία για την Κίνα να αναδείξει τη βαρύνουσα σημασία του διπλωματικού της ρόλου στην περιοχή. Ωστόσο, οι συζητήσεις των 6 από την έναρξη τους ως και σήμερα, δεν καρποφόρησαν και δεν επέφεραν κάποιο αποτέλεσμα δεσμευτικού χαρακτήρα. Το 2005 επήλθε συμφωνία για την εγκατάλειψη των πυρηνικών της όπλων και της επιστροφή της Βορείου Κορέας στην NPT, δημιουργώντας ένα κλίμα αισιοδοξίας πως το ζήτημα οδεύει προς την επίλυση του, αλλά κατέρρευσε με τη διεξαγωγή των πυρηνικών δοκιμών το 2006, υπό τις οδηγίες του καθεστώτος του Kim Jong Il. Μετά από αυτές τις δοκιμές, η Βόρεια Κορέα θεωρείται de facto κάτοχος πυρηνικών όπλων, γεγονός που οδήγησε το Συμβούλιο Ασφαλείας στην επιβολή οικονομικών κυρώσεων με το ψήφισμα 1718, του 1ου ψηφίσματος κατά της Pyongyang στο οποίο συναινούσε το Πεκίνο, ενδεικτικό του ψυχρού κλίματος στις μεταξύ τους σχέσεις.

Το καθεστώς της Βορείου Κορέας, κάθε άλλο, παρά επηρεάστηκε από τις κυρώσεις που του επιβλήθηκαν. Γι’ αυτό το λόγο, συνέχισε τις πυρηνικές δοκιμές το 2009, παρά τις επίμονες παροτρύνσεις του Πεκίνου να μην τις προχωρήσει (Taylor, 2013). Τα ΗΕ ακολούθως επέβαλαν εκ νέου κυρώσεις προς την Pyongyang, μέσω του ψηφίσματος 1874. Παρόλα αυτά, το βορειοκορεάτικο καθεστώς συνέχισε τις προκλήσεις προς τις γείτονες χώρες, ιδιαίτερα προς τη Νότια Κορέα. Το Μάρτιο του 2010, βρίσκουν το θάνατο 46 στρατιώτες, έπειτα από τη βύθιση της νοτιοκορεάτικης κορβέτας Cheonan. Το Joint Civilian-Military Investigation Group, που ανέλαβε τη διεξαγωγή των ερευνών για την εύρεση του υπευθύνου και του οποίου ηγήθηκε η Νότια Κορέα, κατέληξε στο συμπέρασμα πως το πλοίο βυθίστηκε έπειτα από τορπίλη βορειοκορεάτικου υποβρυχίου. Η Κίνα, όμως, αμφισβήτησε τις έρευνες. Επιπροσθέτως, σε συνάρτηση με την επιθετική της στάση απέναντι στην έτερη χώρα της Κορεατικής χερσονήσου, ακολούθησε το Νοέμβρη του ίδιου έτους, ο βομβαρδισμός του νησιού Yeonpyeong, της Νότιας Κορέας, κίνηση που χαρακτηρίστηκε ως μια από τις χειρότερες προκλήσεις της Βόρειας Κορέας από τον πόλεμο της Κορέας (Yoo, 2014).

Στο πιο πρόσφατο παρελθόν, το πιο αξιομνημόνευτο γεγονός που αποτέλεσε σημείο έντασης μεταξύ Κίνας- Βορείου Κορέας είναι η πυρηνική δοκιμή από πλευράς του καθεστώτος της Βορείου Κορέας, υπό την ηγεσία του Kim Jong Un το Φλεβάρη του 2013. Το συγκεκριμένο γεγονός οδήγησε στο ψήφισμα 2087 του Συμβουλίου Ασφαλείας, του τελευταίου, προς το παρόν, ψηφίσματος με σκοπό την επιβολή κυρώσεων προς το βορεοκορεάτικο κράτος.

Δεδομένης της εξέχουσας θέσης που απολαύει η Κίνα στην περιοχή και στις σχέσεις της με τη Βόρεια Κορέα, δεν είναι λίγες οι φορές που εξετάζεται η δυνατότητα του Πεκίνου να ασκήσει ουσιαστική επιρροή. Τα κύρια ερωτήματα που τίθενται είναι αν όντως διαθέτει αυτή τη δυνατότητα και σε ποιο βαθμό. Από τη μία πλευρά, οι υποστηρικτές αυτής της άποψης, επικεντρώνονται κυρίως στην εξάρτηση της Βορείου Κορέας από την Κίνα στον τομέα της οικονομίας, εξαιτίας των εξαγωγών και των επενδύσεων της δεύτερης στο έδαφος της πρώτης. Επίσης, προβάλλουν τις προσπάθειες που έχει καταβάλλει κατά το παρελθόν το Πεκίνο για να επαναφέρει τη Βόρεια Κορέα στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων για τα πυρηνικά της, στα πλαίσια των συζητήσεων των 6. Από την άλλη, όμως, οι επικριτές αυτής της γνώμης, φέρνουν ως αντεπιχείρημα το γεγονός πως η Pyongyang συνέχισε τις πυρηνικές δοκιμές της, παρά τις παροτρύνσεις της Κίνας να μην το πράξει. Επιπλέον, κρίνουν πως η Κίνα δεν είναι σε θέση να ασκήσει ουσιαστική επιρροή στη Βόρεια Κορέα, καθώς δεν έχει κατορθώσει να πείσει το καθεστώς να προβεί σε οικονομικές μεταρρυθμίσεις, οι οποίες δυνητικά θα βελτίωναν την οικονομία της χώρας και θα άνοιγαν το δρόμο για περαιτέρω κινεζικές επενδύσεις.

Ένα πιθανό σενάριο είναι πως το Πεκίνο είναι ικανό να ασκήσει ουσιαστική επιρροή στο καθεστώς της Βορείου Κορέας και να το πράττει μονάχα όποτε κρίνει πως με αυτό τον τρόπο εξυπηρετούνται τα δικά του εθνικά συμφέροντα. Για παράδειγμα, το 2006 δε δίστασε να παγώσει την παροχή ενέργειας στη Βόρεια Κορέα, ενώ συνέβαλλε στον περιορισμό του τραπεζικού λογαριασμού της στην Banco Delta Asia, με σκοπό να την επαναφέρει στις συζητήσεις των 6 (Yoo, 2014). Με αυτό τον τρόπο, δε θέτει σε κίνδυνο την ιδιαίτερη σχέση που έχει αναπτυχθεί μεταξύ των δύο χωρών, αλλά και το ίδιο το καθεστώς της Βορείου Κορέας. Μια ενδεχόμενη ανατροπή του καθεστώτος δε συμβαδίζει με τα κινεζικά συμφέροντα κυρίως για 3 λόγους: α) εξαιτίας της πιθανής εισροής προσφύγων προς το έδαφος της Κίνας. β) θα διαταρασσόταν η σταθερότητα στην περιοχή, ρισκάροντας με αυτό τον τρόπο την οικονομική ανάπτυξη της Κίνας γ)Η Βόρεια Κορέα όντας κάτοχος πυρηνικών όπλων, του απόλυτου αποτρεπτικού, λειτουργεί ως εξισορροπητής της ισχύος των ΗΠΑ και των συμμαχικών τους δυνάμεων στην περιοχή. Αυτοί είναι οι λόγοι που το Πεκίνο εξακολουθεί να στηρίζει το καθεστώς της Pyongyang και δεν επιδίδεται σε πιο αυστηρή εφαρμογή των κυρώσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας, οι οποίες φαίνεται πως επηρεάζουν στο ελάχιστο το καθεστώς, εν αντιθέσει με τους πολίτες της Βόρειας Κορέας (Shin, Choi & Novotny, 2009).

Εν κατακλείδι, οι σχέσεις μεταξύ των δύο κρατών δεν έχουν μεταβληθεί ιδιαίτερα, παρά τους τριγμούς που έχουν δεχθεί. Η μία πλευρά χρειάζεται την άλλη. Η Κίνα για να εξισορροπεί την ισχύ των ΗΠΑ και των συμμάχων της στη Βορειοανατολική Ασία. Το καθεστώς της Pyongyang χρειάζεται το Πεκίνο για την παροχή οικονομικής κυρίως υποστήριξης. Χωρίς την κινέζικη υποστήριξη, η επιβίωση του καθεστώτος των Kim θα είχε τεθεί εν αμφιβόλω. Όσο η Κίνα, όμως, δεν εφαρμόζει αυστηρότερες κυρώσεις προς αυτό και εξακολουθεί να το στηρίζει και παράλληλα η Pyongyang δεν εγκαταλείπει το απόλυτο αποτρεπτικό της, δηλαδή τα πυρηνικά, δεν προβλέπεται κάποια ουσιαστική αλλαγή στο εγγύς μέλλον.

Βιβλιογραφία

Chung, J. H., & Choi, M. H. (2013). Uncertain allies or uncomfortable neighbors? Making sense of China–North Korea Relations, 1949–2010. The Pacific Review, 26(3), 243-264. Ανακτήθηκε στις 10 Οκτωβρίου από http://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/09512748.2012.759262

Nanto, D. K., & Manyin, M. E. (2010), China-North Korea Relations, Congressional Research Service. Ανακτήθηκε στις 10 Οκτωβρίου από http://fas.org/sgp/crs/row/R41043.pdf

Shin, S. S., Choi, R. Y., & Novotny, T. E. (2009). Economic sanctions towards North Korea. BMJ, 339. Ανακτήθηκε στις 11 Οκτωβρίου από http://www.jstor.org/stable/25672926

Taylor, B. (2013). Does China Still Back North Korea?. Survival, 55(5), 85-91. Ανακτήθηκε στις 10 Οκτωβρίου από http://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/00396338.2013.841807

Wu, A. (2005). What China Whispers to North Korea. Washington Quarterly, 28(2), 35-48. Ανακτήθηκε στις 10 Οκτωβρίου από http://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1162/0163660053295239

Yoo, H. J. (2014). The China factor in the US–South Korea alliance: the perceived usefulness of China in the Korean Peninsula. Australian Journal of International Affairs, 68(1), 85-104. Ανακτήθηκε στις 12 Οκτωβρίου από http://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/10357718.2013.840556

Περισσότερα:
Εγγραφή στο newsletter του PoliticalDoubts.

YOUR OPINION

Το ΚΑΣ αποφάσισε να μην διατεθεί το μνημείο του Παρθενώνα για εκδήλωση οίκου μόδας:

Συμφωνώ. Η προστασία των μνημείων θα πρέπει να είναι απόλυτη
70.2%
Μάλλον διαφωνώ. Θα μπορούσαν να τεθούν αυστηρότεροι όροι.
8.7%
Διαφωνώ με την απόφαση. Δεν μπορεί να χάνονται ευκαιρίες προβολής της χώρας
14.9%
Συμφωνώ να μην διατεθεί ο Παρθενώνας. Δεν θα είχα αντίρρηση αν επρόκειτο για άλλον αρχαιολογικό χώρο
6.1%
Η ψηφοφορία για αυτό το δημοψήφισμα έχει λήξει

ΣΧΟΛΙΑΣΤΕ


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση